جوان آنلاین: هر گوشه از جغرافیای پهناور ایران، فرهنگی مستقل را در خود جای داده که میتواند دستمایه روایتهای داستانی، آثار نمایشی و تولیدات سینمایی و تلویزیونی قرار گیرد. وقتی مخاطب با فرهنگ و تجربه زیسته مردمان شهری دیگر آشنا میشود، امکان شناخت متقابل و درک عمیقتر از تنوع فرهنگی ایران فراهم میآید. چنین رویکردی میتواند به شکلگیری شخصیتها و موقعیتهای داستانی تازه منجر شود و از تکرار الگوهای محدود و کلیشهای در تولیدات نمایشی جلوگیری کند.
سریال «آسباد» با انتخاب سیستان بهعنوان بستر جغرافیایی داستان، تلاش کرده است بخشی از تاریخ، فرهنگ و هویت مردم این منطقه را به مخاطبان تلویزیون معرفی کند. این سریال با بهرهگیری از عناصر بومی، گویش و پوشش محلی، حضور بازیگران منطقهای و ترکیب آنها با بازیگران شناختهشده، در کنار روایت یک داستان اجتماعی و پلیسی، به مفاهیمی همچون هویت، تعلق سرزمینی و حفاظت از میراث فرهنگی میپردازد.
عنوان اثر نیز با ارجاع به آسبادها، سازههای تاریخی و هوشمندانهای که نشاندهنده سازگاری مردم سیستان با شرایط اقلیمی و بهرهگیری از ظرفیت بادهای منطقه است، بر اهمیت پیوند میان جغرافیا، تاریخ و فرهنگ در شکلگیری هویت بومی تأکید دارد. در همین رابطه، عزیزالله محمدی، کارشناس رسانه و نویسنده، در گفتوگو با «جوان»، به بررسی ابعاد مختلف سریال «آسباد»، شیوه بازنمایی فرهنگ و هویت مردم سیستان و نقش چنین تولیداتی در تقویت همبستگی ملی پرداخته است.
سریال «آسباد» چه جایگاهی در بازنمایی فرهنگ و تاریخ بومی ایران دارد و تا چه اندازه توانسته است مخاطبان علاقهمند به این حوزه را با خود همراه کند؟سیمافیلم در چارچوب سیاستهای کلی سازمان صداوسیما، با درک شرایط موجود و با نگرش به تولیدات استانی و تکیه بر ظرفیتهای زیستبوم و فرهنگ منطقهای، از شهریورماه گذشته سریال «آسباد» را در ۲۲ قسمت روی آنتن شبکه یک برد. این مجموعه توانست مخاطبان خاص خود، بهویژه علاقهمندان به فرهنگ و تاریخ بومی جغرافیای گسترده ایران را پای قاب تلویزیون بنشاند.
«آسباد» با بهرهگیری از درام اجتماعی، پلیسی و جنایی، تلاش کرد این گروه از مخاطبان را با روایتی متفاوت همراه کند. عنوان «آسباد» چه ارتباطی با جغرافیا و فرهنگ مردم سیستان دارد و چرا این نام برای مجموعه انتخاب شده است؟این نام از ترکیب کلمات آسیاب و باد برگرفته شده و نمادی از پیوند میان طبیعت و فرهنگ مردم سیستان است. منطقهای که مردمان آن با هوشمندی توانستهاند از بادهای فصلی برای ساختن بخشی از هویت زیستبوم خود استفاده کنند.
آسبادها در واقع نمادی از سازگاری انسان با طبیعت و بهرهگیری هوشمندانه از ظرفیتهای محیطی هستند و از این منظر، انتخاب این عنوان با هویت تاریخی و فرهنگی منطقه ارتباطی عمیق دارد. اگرچه مردم این منطقه در گذشتههای دور با چالشهای اقتصادی و زیرساختی مواجه بودهاند، اما امروزه با تغییر معادلات سیاسی در جهان، این منطقه هدف برنامهریزیهای رسانهای و جریانهای خاص قرار گرفته است؛ جریانهایی که با استفاده از ابزارهایی مانند پولپاشی و ایجاد شکافهای مذهبی و قومی، تلاش میکنند تفکرات تجزیهطلبانه را ترویج دهند.
در واقع، دشمنان مرز و بوم ایران همواره به دنبال استفاده از ضعفهای اقتصادی برای جهتدهی به افکار عمومی و ایجاد ناامنی هستند. در این میان، سریال «آسباد» با نگاهی هوشمندانه به این چالشها، بر دو رکن اساسی یعنی هویت و شرافت تأکید میکند. این مجموعه با بهرهگیری از بازیگران بومی و استفاده از گویش، پوشش و چهرههای اصیل منطقه در کنار بازیگران باتجربه، توانسته است قابهایی از همگرایی فرهنگی را به نمایش بگذارد.
این سریال با روایت داستانهایی پلیسی و جنایی نشان میدهد که مردم این منطقه چگونه برای حفاظت از میراث فرهنگی و اشیای تاریخی خود در برابر اشرار و تفرقهافکنان ایستادگی میکنند. ترکیب بازیگران بومی و غیربومی چه نقشی در بازنمایی همگرایی فرهنگی و ایجاد ارتباط میان مخاطب و فضای داستان داشته است؟ترکیب بازیگران بومی و طراوت گویش، پوشش و چهرههای آنها در کنار بازیگران باتجربه و جوان غیربومی، قابهایی از درهمتنیدگی فرهنگ و باور به یک پیکر واحد در تراز وطن را در شبهای پخش این سریال مقابل چشمان تماشاگر قرار میداد.
مخاطب گاهی به واسطه پیرنگهای داستانی سریال، احساساتی همچون حسرت، عاطفه، خشم، همگرایی، همذاتپنداری و تفاخر را تجربه میکرد و هر لحظه منتظر وقوع اتفاق تازهای در داستان میماند. حضور شخصیتهای فانتزی و روحمحور که هرکدام ویژگیهای تعلقزا و هویتی از گذشته سیستان را در خود داشتند، بر بازگویی فرهنگ محیطی، خردهفرهنگها و هویت تفاخرآمیز میهنی تأکید میکرد. این شخصیتها به روایت ابعاد دیگری از فرهنگ و گذشته منطقه کمک کردند و باعث شدند مخاطب در کنار دنبال کردن داستان اصلی، با بخشی از پیشینه تاریخی و فرهنگی سیستان نیز آشنا شود.
در موقعیتهای متفاوت و در پایان سریال، همزمان با گرهگشایی از معماهای شکلگرفته برای یافتن آسباد بهسرقترفته، حلقه اتحاد و تعلق مردم این نقطه جغرافیایی با هویت ملی و ایرانی به نمایش درمیآید. در این روایت، علاوه بر شخصیتهای اصلی و شناختهشده داستان، مردم منطقه نیز برای حفظ هویت، تاریخ و اشیای فرهنگی خود تلاش میکنند تا از این طریق دست چپاولگران، اشرار و تفرقهافکنان را کوتاه کنند. آنها با همراهی نهاد انتظامی، سارقان آسباد را دستگیر میکنند تا ضمن مجازات، به سزای اعمال شرارتبار خود برسند.
به نظر شما استفاده از شخصیتهای فانتزی و روحمحور تا چه اندازه به انتقال مفاهیم فرهنگی و هویتی سریال کمک کرده است؟یکی از ویژگیهای برجسته این اثر، استفاده از شخصیتهای فانتزی و روحمحور است که هر یک بازتابدهنده بخشی از تاریخ و فرهنگ باستانی سیستان هستند. این رویکرد باعث شده است مخاطب نهتنها با یک داستان درام مواجه شود، بلکه با ریشههای عمیق فرهنگی منطقه نیز آشنا شود و پیوند میان فرهنگ محلی و هویت ملی ایران را با تمام وجود احساس کند.
سریال «آسباد» فراتر از یک اثر سرگرمکننده، بهعنوان یک سند رسانهای عمل میکند که با گرهگشایی از داستان، بر پیروزی فرهنگ و شرافت بر شرارت تأکید دارد. این سریال با نشان دادن ایستادگی مردم در برابر چنگال تفرقهافکنان، پیام روشنی به مخاطب منتقل میکند: هویت ملی ایرانی، حاصل تلاقی فرهنگهای بومی و قدرتی است که با اتحاد و میهندوستی میتواند هرگونه توطئهای را به شکست وادارد.
منبع: جوان آنلاین



