یادداشت روزانه اسدالله علم در ۲۸ آبان ۱۳۵۱، روایتی از گفتوگوهای محمدرضا شاه پهلوی درباره تحولات سیاسی منطقه و روابط آمریکا با کشورهای خاورمیانه است. در این روایت، شاه درباره تحلیل ملک حسن پادشاه مراکش از نقش آمریکا در مدیترانه موضع میگیرد و در بخش دیگری از ملاقات، پیگیر دریافت پاسخ ریچارد نیکسون به تلگراف تبریک خود میشود؛ موضوعی که واکنش درونی نویسنده را برمیانگیزد.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از انتخاب؛ اسدالله علم در خاطرات روز یکشنبه ۲۸ آبان ۱۳۵۱ نوشت: صبح در حیاط منزل باز هم ملاقاتهای زیاد داشتم. سرماخوردگیام تشدید شد. بعد شرفیاب شدم. شاهنشاه خواستند دست بدهند، عرض کردم سرماخوردگی بدی دارم.
تلگراف احوالپرسی برای ملک حسین حاضر کرده بودم، چون از دیشب به علت خستگی مفرط بستری شده. فرمودند: «سفیر برود احوالپرسی کند.» عرض کردم: «این حرف [خستگی مفرط] خیلی بیمعنی به نظر میرسد نکند او را مسموم کرده باشند.» شاهنشاه قدری تأمل فرمودند. فرمودند: «دو روز پیش هم خبر کودتایی در اربید بود که از طرف ملک تکذیب شد.» من عرض کردم: «واقعا اگر ارتش ملک حسین بخواهد بر علیه او کودتا کند، خیلی عجیب است، چون بهتر از این هیچکس نمیتوانست روحیه ارتش خود را حفظ کند و فدائیین و فلسطینیها را تار و مار کند.» فرمودند: «این عربها که حساب سرشان نمیشود.»
سفیر شاهنشاه در رباط عریضه عرض کرده بود…مقداری مذاکرات ملک حسن بیچاره است. تقدیم کردم.
[بخشهایی از گزارش ۲۵ آبان ۱۳۵۱ عباس نیری سفیرکبیر ایران در مراکش درباره دیداری که از ملک حسن کرده است:] «… عرض کردم: وجود مقدس شاهنشاه سؤال فرمودند: آیا در حادثه سوء قصد به جان آن اعلیحضرت دست خارجی در کار بوده است؟ و بنده به شرف عرض پیشگاه مبارکشان رسانیدم اطلاع رسمی ندارم ولی شایع است که دست آمریکاییها در کار بوده است. اعلیحضرت [ملک حسن] فرمودند: صحیح است و دست یک قسمت از آمریکاییها در کار بوده است… آمریکاییها میخواهند در اطراف مدیترانه bouclage بکنند… قذافی بدون تردید ساخته و پرداخته آمریکاییهاست… ایتالیا…
از نظر اقتصادی تابع آمریکاییهاست… ترکیه و یونان مال آمریکاییهاست. در اسپانیا رژیم دست راستی افراطی… طبق نظر و سیاست آمریکاییها عمل میکند. تنها مغرب و الجزیره… برای آنان کاملا مورد اعتماد نیستند و به همین دلیل با ساختن و پرداختن سوءقصد ۱۶ اوت میخواستند bouclage بکنند… اعلیحضرت در دنباله بیانات خود اظهار فرمودند: من میدانم که اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر در اقدامات خود استقلال رأی و عقیده دارند.
با شوروی قرارداد ۱۵ ساله منعقد فرمودهاند و علیاحضرت فرح پهلوی شهبانوی ایران به چین تشریففرما میشوند و اعلیحضرتین به شوروی مسافرت رسمی میفرمایند. اینگونه اقدامات را آقایان نمیپسندند. اگر عراق کشوری زیر نفوذ آمریکاییها میبود، آن وقت من به برادرم اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر توصیه میکردم که بیشتر مواظبت و مراقبت فرمایند و چند بار در این باره توضیح فرمودند و سؤال کردند: آیا منظور مرا میفهمی؟ که پاسخ مثبت دادم… اعلیحضرت اظهار فرمودند… که اینها رئیس مملکت مستقل را نمیپسندند، بلکه برای خودشان مأمور و خدمتگذار میخواهند…»
شاهنشاه ملاحظه فرمودند و فرمودند که «بیچاره فکر نمیکند اگر آمریکاییها برعلیه او اقدامی میکنند، برای این است که دیگر به او امیدی ندارند، نه اینکه آمریکا میخواهد [حصاری] bouclage به طرف او درست کند. چرا آمریکاییها بر علیه ماکاری نمیکنند؟ به هر صورت به سفیر اطلاع بده، اینقدر هم سنگ حسن را به سینه نزند. چرا ما بیجهت خودمان را آلوده بکنیم؟ آن هم نسبت به کسی که به هیچ قسمت از اعمال و رفتارش نمیتوان اعتماد کرد.» فرمودند: «این مطلب را پیغام بده، روی کاغذ ننویسی.»
جریان ملاقات دیشب با مینباشیان را عرض کردم…. عرض کردم: «میگوید اگر من اسم والاحضرت اشرف را بردم، برای این است که معتقدم باید ایشان خرج بیشتر نکند، نه اینکه میخواستم طعنه بزنم.» فرمودند: «دیگر این خرمگس است! دروغ میگوید.» اینها خودشان را گم میکنند. باید حساب خودشان را بدانند. اصلا مخارج سفر والاحضرت اشرف، چه ربطی به امور نظامی و کشوری دارد که تو مثال بیاوری؟ مگر آنکه بخواهی پیش دیگران قمپز در کنی. من این آرتیستها و رقاصها را بهتر از تو میشناسم.» خلاصه هرچه کردم که قدری شاه را نسبت به او آرامتر کنم، ممکن نشد.
بهخصوص که دیشب علیاحضرت ملکه پهلوی در این مورد صحبت کرده بودند و شاهنشاه بیشتر عصبانی بودند که «چرا این مرد که پیش مادرم رفته» و با مادرشان هم دعوا کرده بودند. من دیشب به علت سرماخوردگی سر شام نرفته بودم.
دوباره باز گفتوگوی مردم را درباره برکناری مینباشیان از من سؤال فرمودند. عرض کردم: «در همان زمینهای [زمینهها] دیروز است، منجمله این که با آمریکاییها رفتوآمد زیاد داشته.» فرمودند: «این حرفها که دیگر درباره ما درست درنمیآید. که جرأت میکند با خارجی بندوبست کند؟ خوب حالا که او را برکنار کردیم، نمیگویند چهطور نتوانستند خارجیها جلوی این کار را بگیرند؟» فرمودند: «ارتشبد [فریدون] جم هم که رئیس ستاد بود، پارسال برکنارش کردیم، میگفتند با انگلیسیها رفتوآمد زیاد داشت، ولی البته درست نبود. به هر صورت او را هم به علت مزخرف گویی برکنار کردیم.»
شاهنشاه از من سؤال فرمودند: «جواب نیکسون به تلگراف ما نرسید؟ تلگراف تبریک.» عرض کردم: «خیر!» فرمودند: «جای تعجب است، خوب است تذکری بدهی.» عرض کردم: «چشم!» ولی در دلم به من برخورد که شاهنشاه من به جواب او اهمیت میگذارند. گور پدر نیکسون. اگر او وظیفهاش را نداند، ما چرا غصه بخوریم؟
بعد مرخص شدم… ناهار مهمان دخترم بودم… بعدازظهر… با رئیس بانک چیس منهتن و رئیس سازمان برنامه خودمان که درد دل زیادی از طرز تنظیم قانون جدید سازمان برنامه و محدود شدن اختیارات خود داشت، همچنین با آرامش ملاقات کردم. آقای آرامش آزادیخواه که تاکون به ما فحش میداد، حال پول میخواهد به سفر برود.
منبع: خبرآنلاین


