بوشهر – پاکستان با جذب ۱۲۲ میلیون دلار خرمای ایران، بازاری مهم برای بوشهر است؛ بازاری که ایجاد مرکز تجاری تخصصی میتواند مسیر صادرات و افزایش ارزش افزوده را متحول کند.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: تجارت همیشه فقط به معنای فروش کالا و دریافت ارز نیست؛ گاهی انتخاب یک بازار جدید، ایجاد مسیرهای جایگزین و حضور هدفمند در کشورهای همسایه میتواند سرنوشت یک صنعت را تغییر دهد.
استان بوشهر که بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی آن به تولید و صادرات خرما وابسته است، اکنون با فرصتی تازه در شرق مرزهای ایران روبهرو شده؛ فرصتی که نام پاکستان را در کانون توجه فعالان اقتصادی قرار داده است.
پاکستان با جمعیتی قابل توجه، مرز زمینی طولانی با ایران و موقعیت جغرافیایی ویژه، میتواند فراتر از یک مقصد معمول صادراتی برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان استان بوشهر عمل کند.
این کشور علاوه بر برخورداری از بازار مصرف گسترده، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از مسیرهای مکمل تجارت ایران را نیز دارد؛ موضوعی که در شرایط تحولات اقتصادی و محدودیتهای مسیرهای تجاری اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
در چنین شرایطی، بررسی ظرفیتهای تجاری پاکستان با حضور مسئولان سازمان توسعه تجارت، رایزن جمهوری اسلامی ایران در این کشور و جمعی از بازرگانان استان بوشهر، فرصتی برای شناسایی موانع و ترسیم مسیرهای تازه همکاری اقتصادی فراهم کرده است.
اما در میان ظرفیتهای متعدد تجاری، یک محصول بیش از دیگر کالاها در این نشست مورد توجه قرار گرفت؛ خرما. محصولی که بوشهر در تولید و صادرات آن جایگاه مهمی دارد و اکنون میتواند با تغییر رویکرد بازاریابی و ایجاد حضور سازمانیافته در پاکستان، سهم بیشتری از ارزش اقتصادی بازار این کشور به دست آورد.
پاکستان؛ بازاری فراتر از یک مقصد صادراتی
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان بوشهر در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت بازار پاکستان اظهار کرد: این کشور به دلیل موقعیت جغرافیایی، مرز مشترک طولانی با ایران و ظرفیتهای اقتصادی، یکی از گزینههای قابل توجه برای توسعه روابط تجاری و تقویت مسیرهای جایگزین صادراتی است.
نصرالله کشاورز افزود: در نشست بررسی ظرفیتهای اقتصادی پاکستان، ضمن معرفی توانمندیهای استان بوشهر و آشنایی با نیازهای بازار این کشور، دیدگاهها و دغدغههای فعالان اقتصادی نیز مورد بررسی قرار گرفت تا زمینه برای تصمیمگیریهای عملیاتی در حوزه تجارت فراهم شود.
مدیرکل صمت استان بوشهر با اشاره به تحولات اخیر منطقه و ضرورت افزایش تابآوری اقتصادی بیان کرد: یکی از موضوعات مهم در شرایط کنونی، شناسایی مسیرهای متنوع برای تجارت خارجی و کاهش وابستگی به مسیرهای محدود صادراتی است. پاکستان میتواند در این زمینه بهعنوان یکی از گزینههای مهم مورد توجه تجار ایرانی قرار گیرد.
به گفته کشاورز، استفاده از ظرفیتهای این کشور مستلزم آن است که زیرساختهای تجاری، حملونقل و مبادلات اقتصادی در هر دو طرف تقویت شود و فعالان اقتصادی نیز با شناخت دقیقتری از بازار مقصد وارد عرصه شوند.
خرمای بوشهر و فاصلهای که باید به فرصت تبدیل شود
یکی از مهمترین دادههای مطرحشده در نشست بررسی ظرفیتهای اقتصادی پاکستان، حجم صادرات خرمای ایران به پاکستان است. بر اساس آمار ارائهشده از سوی سید مهرداد سیادتنسب معاون دفتر شرق آسیا و شبهقاره سازمان توسعه تجارت ایران، ارزش صادرات سالانه خرمای کشور به بازارهای جهانی نزدیک به ۵۰۰ میلیون دلار است که حدود ۱۲۲ میلیون دلار آن به پاکستان اختصاص دارد.
به بیان دیگر، بیش از یکپنجم ارزش صادرات خرمای ایران به یک بازار مشخص در همسایگی کشور اختصاص یافته است. این سهم قابل توجه، اهمیت پاکستان را برای صنعت خرمای ایران و بهویژه تولیدکنندگان و صادرکنندگان استان بوشهر نشان میدهد.
سیادتنسب با اشاره به جایگاه استان بوشهر در صادرات خرما تأکید کرد: بخش عمده خرمای صادراتی ایران به پاکستان از مسیر بوشهر تأمین میشود، اما میانگین قیمت هر تن خرمای صادراتی کشور حدود ۵۵۰ دلار است؛ در حالی که متوسط قیمت جهانی این محصول به حدود یکهزار و ۲۰۰ دلار میرسد.
این تفاوت قیمتی، ضرورت بازنگری در شیوههای عرضه، بستهبندی، بازاریابی و توسعه بازارهای هدف را برجسته میکند. البته نوع خرما، درجهبندی، شکل عرضه، فرآوری و شرایط قراردادهای تجاری از عواملی هستند که بر قیمت نهایی اثر میگذارند؛ با این حال، فاصله قیمتی اعلامشده نشان میدهد افزایش ارزش افزوده باید در کنار رشد تناژ صادراتی مورد توجه قرار گیرد.
پیشنهاد ایجاد مرکز تجاری خرما در پاکستان
در این میان، پیشنهاد ایجاد یک مرکز تجاری تخصصی خرما در پاکستان میتواند نقطه آغاز تغییر رویکرد صادراتی استان بوشهر باشد.
معاون دفتر شرق آسیا و شبهقاره سازمان توسعه تجارت ایران پیشنهاد کرد که استان بوشهر با مشارکت اتاق بازرگانی و تشکلهای تخصصی خرما، برای راهاندازی یک مرکز تجاری در پاکستان اقدام کند.
چنین مرکزی میتواند وظیفه معرفی محصولات، بازاریابی، ایجاد ارتباط مستقیم میان صادرکنندگان و خریداران و شناسایی نیازهای بازار را برعهده بگیرد.
اهمیت این پیشنهاد در آن است که صادرکنندگان به جای حضور مقطعی و وابسته به واسطهها، امکان ایجاد ارتباط مستمر با خریداران و شبکههای توزیع در بازار مقصد را پیدا میکنند.
مرکز تجاری تخصصی میتواند به شناخت دقیقتر سلیقه مصرفکنندگان، معرفی ارقام مختلف خرما، توسعه بستهبندی متناسب با بازار پاکستان و ایجاد ارتباط میان تولیدکنندگان و واردکنندگان کمک کند. همچنین امکان بررسی ظرفیت عرضه محصولات فرآوریشده و بستهبندیهای متنوع را فراهم میآورد.
با این حال، موفقیت چنین مرکزی به میزان سرمایهگذاری، شناخت مقررات وارداتی پاکستان، انتخاب محل مناسب، توان شبکه توزیع و مشارکت واقعی بخش خصوصی وابسته است. بنابراین، راهاندازی آن باید بر پایه مطالعه اقتصادی و ارزیابی تقاضای بازار انجام شود.
دو مانع جدی در مسیر توسعه تجارت
در کنار فرصتهای موجود، فعالان اقتصادی بوشهر در نشست بررسی ظرفیتهای تجاری پاکستان به دو مسئله مهم اشاره کردند که میتواند روند توسعه مبادلات را با دشواری مواجه کند.
مدیرکل صمت استان بوشهر با تشریح این مشکلات اظهار کرد: نخستین موضوع، محدودیت زیرساختهای تجاری در پاکستان و ضرورت توسعه امکانات لازم برای تسهیل مبادلات است. اگر قرار باشد این کشور به یکی از مسیرهای مکمل تجارت ایران تبدیل شود، باید زیرساختهای بندری، حملونقل و خدمات تجاری در دو طرف متناسب با نیاز فعالان اقتصادی تقویت شود.
کشاورز دومین چالش را مسائل مربوط به رفع تعهد ارزی عنوان کرد و افزود: این موضوع از دغدغههای جدی بنگاههای اقتصادی است و باید با بررسی کارشناسی و تعامل میان دستگاههای مسئول برای کاهش مشکلات صادرکنندگان پیگیری شود.
رفع تعهد ارزی از موضوعاتی است که میتواند بر نقدینگی، برنامهریزی صادراتی و توان رقابتی بنگاهها اثر بگذارد. از این رو، فعالان اقتصادی انتظار دارند مقررات و فرآیندهای مرتبط با بازگشت ارز صادراتی، متناسب با شرایط واقعی تجارت و محدودیتهای موجود مورد بررسی قرار گیرد.
مدیرکل صمت استان بوشهر همچنین از پیگیری مسائل مطرحشده در سطوح ملی خبر داد و گفت: در روزهای آینده نشستی با حضور مفتح معاون وزیر و رئیس سازمان توسعه تجارت ایران برگزار میشود و مشکلات فعالان اقتصادی، بهویژه موانع ارزی و چالشهای بنگاهها در شرایط اخیر، در آن مطرح خواهد شد.
وی اضافه کرد: این مسائل در شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی و کمیته توسعه صادرات و ساماندهی مبادلات مرزی استان نیز دنبال میشود تا زمینه برای رفع موانع و تسهیل فعالیت صادرکنندگان فراهم شود.
از فروش خرما تا ساختن جایگاه در بازار منطقه
آنچه از مجموع مباحث مطرحشده درباره تجارت با پاکستان به دست میآید، ضرورت عبور از نگاه سنتی به صادرات است. صادرات پایدار تنها با افزایش تولید یا ارسال محمولههای بیشتر محقق نمیشود؛ بلکه شناخت بازار، ایجاد شبکه فروش، ارتقای کیفیت عرضه و حضور مستمر در کشور مقصد نیز اهمیت تعیینکننده دارد.
استان بوشهر در حوزه خرما از مزیت تولید و تجربه صادراتی برخوردار است، اما برای بهرهبرداری کامل از این ظرفیت باید فاصله میان تولید و ارزشآفرینی تجاری را کاهش دهد. فروش محصول خام با قیمت پایین، اگرچه میتواند به گردش صادرات کمک کند، اما بهتنهایی پاسخگوی ظرفیتهای اقتصادی این صنعت نیست.
از سوی دیگر، بازار پاکستان میتواند سکوی توسعه تجارت برای سایر محصولات استان نیز باشد؛ مشروط بر اینکه ارتباطات تجاری از سطح نشستها و مذاکرات اولیه فراتر برود و به قراردادهای پایدار، زیرساختهای مناسب و حضور مؤثر بخش خصوصی منتهی شود.
اکنون پیشنهاد ایجاد مرکز تجاری تخصصی خرما، در کنار پیگیری موانع ارزی و زیرساختی، فرصتی برای آزمودن یک الگوی تازه در تجارت خارجی بوشهر فراهم کرده است. اگر این پیشنهاد با برنامهریزی دقیق، مشارکت تشکلهای تخصصی و شناخت واقعی بازار همراه شود، میتواند زمینه افزایش سهم استان از ارزش صادراتی خرما را فراهم کند.
پاکستان برای خرمای بوشهر بازاری شناختهشده است؛ اما مسئله اصلی این است که آیا صادرکنندگان استان میتوانند از فروش محصول به حضور پایدار در این بازار برسند؟ پاسخ این پرسش نه در آمار صادرات امروز، بلکه در تصمیمها و اقداماتی مشخص میشود که برای ساختن آینده تجارت بوشهر در بازارهای منطقهای انجام خواهد شد.
منبع: خبرگزرای مهر



