به گزارش سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، بسیاری از ما نماز میخوانیم؛ اما چند بار پیش آمده است که در میانه نماز، معنای واژهها را نه فقط بر زبان، بلکه در جان حس کنیم؟ چند بار «اهدنا الصراط المستقیم» را خواندهایم و از خود پرسیدهایم این «صراط» در زندگی امروز ما کجاست؟ کتاب «نماز معنا: گزیده تفاسیر شش سوره کلیدی نماز» نوشته آقای حسین مازوجی، دقیقاً برای پاسخ به همین پرسش ساده و در عین حال بنیادین نوشته شده است: چگونه میتوان نماز را از یک عادت روزمره به یک تجربه معنادار و معرفتزا تبدیل کرد؟
این کتاب را مؤسسه بوستان کتاب در یک جلد رقعی با جلد شومیز و در ۲۲۸ صفحه منتشر کرده است. عنوان کامل اثر، «نماز معنا: گزیده تفاسیر شش سوره کلیدی نماز (حمد، توحید، قدر، ناس، فلق و اعلی)» است و همانگونه که از نامش برمیآید، به سراغ شش سورهای رفته است که در نمازهای یومیه و مستحبات، جایگاهی محوری دارند. چرا این کتاب را باید جدی گرفت؟ امروز یکی از مهمترین آسیبهای دینداری، شکاف میان «عمل» و «معنا»ست.
نماز، با عنوان ستون دین، اگر تنها بهصورت حرکات و الفاظی تکراری انجام شود، ممکن است تکلیف شرعی را ساقط کند، اما آنچنان که باید، اثر تربیتی و معرفتی خود را بر جای نمیگذارد. نویسنده در مقدمه کتاب، با استناد به سخنی از امام علی (ع)، سه گونه عبادت را از هم تفکیک میکند: عبادت «بازرگانان» که برای رسیدن به ثواب است، عبادت «بردگان» که از ترس عذاب انجام میشود، و عبادت «آزادگان» که از سر سپاس و عشق است. کتاب «نماز معنا» میکوشد خواننده را از دو گونه نخست به سوی گونه سوم هدایت کند. ضرورت چنین پژوهشی، تنها به حوزه فردی محدود نمیشود.
در جامعهای که جوانان و نوجوانان با پرسشهای فراوان درباره معنا و کارکرد دین روبهرو هستند، ارائه تفاسیری ساده، دقیق و غیرپیچیده از سورههای کوتاه نماز، میتواند پلی میان باور و تجربه زیسته باشد. کتاب حسین مازوجی، به جای آنکه خواننده را با انبوهی از اصطلاحات تخصصی کلامی و تفسیری روبهرو کند، گزیدهای از مهمترین نکات مفسران را با زبانی روان و قابل فهم ارائه میدهد. این ویژگی، اثر را نه فقط برای طلاب و دانشجویان علوم دینی، بلکه برای عموم علاقهمندان به فهم قرآن و نماز نیز مناسب کرده است. ساختار کتاب؛
از مباحث بنیادین توحیدی به مضامین اخلاقی و اجتماعی کتاب با یک مقدمه کوتاه آغاز میشود که در آن نویسنده، اهداف و روش خود را توضیح داده است. سپس شش فصل اصلی شکل میگیرد که هر یک به یکی از سورههای «حمد»، «توحید»، «قدر»، «ناس»، «فلق» و «اعلی» اختصاص دارد. این ساختار، ساده، منطقی و خوانندهمحور است. نکته مهم در مهندسی کتاب، توجه ویژه به سوره «حمد» است. این سوره که در هر رکعت نماز خوانده میشود، بیشترین حجم کتاب را به خود اختصاص داده و از صفحه ۹ تا ۸۹ ادامه دارد. چنین انتخابی هوشمندانه است؛ زیرا فهم سوره حمد، کلید فهم بسیاری از مفاهیم نماز است.
پس از آن، سوره توحید با تأکید بر توحید و اخلاص، سوره قدر با محوریت شب قدر و نزول قرآن، سوره ناس و فلق با مضمون پناهندگی به خداوند از شرور پیدا و پنهان، و سوره اعلی با دعوت به تسبیح و توجه به آخرت، به ترتیب بررسی شدهاند. این چینش، خواننده را از مباحث بنیادین توحیدی به سمت مضامین اخلاقی و اجتماعی سوق میدهد. زبان، سبک نوشتاری و ویژگیهای ادبی یکی از جذابترین وجوه کتاب، زبان و سبک نوشتاری آن است. مازوجی در مقدمه، با استفاده از شعر و نثر ادبی، فضایی عارفانه و صمیمی ایجاد میکند.
او از «سجاده عشق» و «عروج نفس از عالم سفلی به عالم علوی» سخن میگوید و نماز را نه یک تکلیف سنگین، بلکه «یار همراه و محرک» میداند. این نثر، اگرچه در بخشهای تفسیری جای خود را به زبانی روشنتر و گزارشگونهتر میدهد، در سراسر کتاب حالوهوایی گرم و خواندنی دارد. نویسنده کوشیده است مطالب را «در عین دقت، اتقان و عمق» ارائه کند؛ در عین حال «همه اقشار جامعه» بتوانند از آن بهره ببرند. او تصریح میکند در گزینش مطالب، گاهی تلخیص و ویرایش انجام داده و گاهی به آنها، توضیحات شخصیاش را افزوده است، اما اصل گفتار مفسران را دستنخورده گذاشته است.
این صداقت علمی، به خواننده اطمینان میدهد با یک اثر تألیفی و گزینشی دقیق روبهروست، نه مجموعهای بینظم از نقلقولها. همچنین تلاش شده است از تکرار ملالآور پرهیز شود و «نکات ناب تفاسیر» در اختیار مخاطب قرار گیرد. کتاب از نظر زبانی، پارسی روان را با نقلقولهای عربی و آیات قرآن ترکیب کرده، همین امر، به آن رنگوبوی اصیل و در عین حال مردمی بخشیده است. محتوای کتاب؛ از حمد تا اعلی در فصل سوره حمد، خواننده با مفاهیم بنیادینی چون «رب العالمین»، «رحمان و رحیم»، «مالک یوم الدین» و «صراط مستقیم» آشنا میشود.
نویسنده میکوشد نشان دهد هر عبارت این سوره، چگونه میتواند در زندگی روزمره انسان تجلی یابد. فصل سوره توحید، بر یگانگی خداوند و نفی هرگونه شرک تأکید میکند و خواننده را به بازخوانی مفهوم «اخلاص» در عمل دعوت میکند. سوره قدر، فرصتی است برای تأمل در نزول قرآن و جایگاه شب قدر در تقویم معنوی مسلمانان. سورههای ناس و فلق، با محوریت «پناهبردن به خداوند» از شرور درونی و بیرونی، به نیاز همیشگی انسان به امنیت و آرامش الهی میپردازند، و سرانجام سوره اعلی، با دعوت به تسبیح پروردگار و یادآوری آخرت، افق دید خواننده را از زندگی دنیوی فراتر میبرد.
ارزش نشر و مخاطبان کتاب انتشار این کتاب در قالب یک جلد رقعی و شومیز، آن را به اثری قابل حمل و مناسب برای مطالعه روزمره تبدیل کرده است. این ویژگی، در کنار زبان ساده و ساختار فصلبندیشده، کتاب را برای استفاده در کلاسهای آموزش قرآن، جلسات تفسیر، حتی مطالعه فردی مناسب میکند. مؤسسه بوستان کتاب با این اثر، گامی در جهت احیای فرهنگ «نماز معنامحور» برداشته است؛ فرهنگی که در آن، نماز تنها یک وظیفه نیست، بلکه فرصتی برای گفتوگو با خداوند و بازخوانی خویشتن است. در مجموع، «نماز معنا» را میتوان یک اثر موفق در حوزه تفسیر کاربردی و ادبیات دینی دانست.
هرچند عنوان «گزیده تفاسیر» نشان میدهد کتاب ادعای جامعیت ندارد، همین گزیدگی، مزیت آن است؛ چراکه خواننده را از سردرگمی میان انبوه تفاسیر نجات میدهد و او را با نکات کلیدی و ناب هر سوره آشنا میکند. برای کسانی که میخواهند نمازشان را از «تکرار» به «تفکر» ارتقا دهند، این کتاب میتواند نقطه شروعی ارزشمند باشد. علاقهمندان و مخاطبان، میتوانند این اثر پژوهشی ارزشمند را از طریق فروشگاه مجازی کتاب ناشر (Bustaneketab.ir) و کتابفروشیهای معتبر کشور تهیه نمایند.
منبع: رسانیوز


