جوان آنلاین: کیفیت گندم و آرد مصرفی نانواییها در روزهای اخیر به یکی از موضوعات مورد بحث در حوزه تولید و تأمین نان تبدیل شده است؛ موضوعی که با انتشار برخی اظهارات و ادعاها درباره وجود ناخالصی و حتی استفاده از مواد خوراک دام در آرد نانواییها، پرسشهایی را درباره منشأ این مسائل و نحوه نظارت بر زنجیره تأمین گندم تا تولید نان ایجاد کرده است. در این میان، تغییر رنگ آرد و نان، میزان سبوسگیری و شرایط نگهداری مواد اولیه نیز از جمله موضوعاتی است که در بررسی کیفیت محصول نهایی مورد توجه قرار گرفته است.
گندم پس از برداشت از مزارع، مراحل مختلفی از جمله خرید، حملونقل، نگهداری در سیلوها، فرآوری در کارخانههای آردسازی، توزیع میان نانواییها و در نهایت آمادهسازی خمیر و پخت را طی میکند. هر یک از این مراحل میتواند در حفظ یا تغییر ویژگیهای کیفی محصول نقش داشته باشد و به همین دلیل، بررسی کیفیت نان صرفاً با ارزیابی گندم در زمان خرید یا آرد در زمان تحویل به نانوایی امکانپذیر نیست. تفکیک کیفیت گندم تولیدی از شرایط نگهداری و فرآوری آن، بهویژه در شرایطی که ادعاهای متفاوتی درباره کیفیت آرد مطرح میشود، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
از سوی دیگر، موضوع کاهش درصد سبوسگیری آرد و افزایش سهم اجزای مغذی گندم در محصول نهایی نیز در دستور کار قرار گرفته است؛ تغییری که هدف آن حفظ بخشی از ارزش غذایی گندم عنوان میشود، اما بررسی آثار آن بر ویژگیهای نان، از جمله رنگ و کیفیت محصول، نیازمند توجه به استانداردهای تولید و شرایط پخت است. در کنار این مباحث، پیشنهادهایی برای تغییر شیوه خرید و عرضه گندم و حرکت به سمت تجاریسازی این محصول نیز مطرح شده که به دلیل نقش گسترده کشاورزان خردهپا در تولید گندم کشور، با دیدگاههای متفاوتی همراه است.
در این زمینه، عطاءالله هاشمی – رئیس بنیاد ملی گندمکاران – در گفتوگو با ایسنا، درباره انتقادهای مطرحشده نسبت به کیفیت گندم و آرد تحویلی به نانواییها و ادعاهایی مبنی بر وجود مواد خوراک دام در ترکیب آرد اظهار کرد: براساس گزارشها و مستنداتی که معاونت زراعت وزارت جهاد کشاورزی از مراکز خرید گندم داخلی در جلسه شورای قیمتگذاری ارائه کرده، گندمهای خریداریشده از کشاورزان از کیفیت مطلوب و استاندارد برخوردارند.
براساس این مستندات، نزدیک به ۸۰ درصد گندمهای خریداریشده کیفیت درجه یک دارند و حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد نیز در محدوده کیفی درجه یک تا دو قرار میگیرند که هر دو گروه برای مصارف نانوایی و پخت نان مناسب هستند. وی با اشاره به نقش شرایط نگهداری در حفظ کیفیت گندم توضیح داد: نگهداری گندم یک فعالیت تخصصی است و باید در سیلوهای مناسب و با رعایت اصول فنی از جمله هوادهی و گردش مناسب هوا انجام شود تا کیفیت محصول در طول زمان کاهش پیدا نکند.
رئیس بنیاد ملی گندمکاران با بیان اینکه احتمال دارد شرایط نگهداری در برخی سیلوها یا حتی محل نگهداری سهمیه آرد در نانواییها مناسب نباشد، افزود: گاهی آرد برای دورههای چندروزه، ۱۵روزه یا حتی یکماهه در اختیار نانواییها قرار میگیرد و نحوه نگهداری آن در این مدت نیز میتواند بر حفظ کیفیت محصول مؤثر باشد. کیفیت آردسازی و شرایط نگهداری آرد نیز موضوعاتی مستقل از کیفیت گندم اولیه هستند و باید در ارزیابی نهایی محصول مورد توجه قرار گیرند.
وی همچنین تأکید کرد: اگر گندم داخلی استاندارد و باکیفیت بهدرستی آرد شده و در اختیار نانوایی قرار گیرد، اما نان تولیدشده کیفیت مطلوبی نداشته باشد، باید عوامل دیگری از جمله نحوه آمادهسازی خمیر، فرآیند تخمیر، شیوه پخت و سایر مراحل تولید نان بررسی شود. هاشمی با اشاره به وضعیت صنعت آردسازی کشور گفت: بسیاری از کارخانههای آردسازی به فناوریهای روز مجهز هستند و در مجموع آرد مناسبی تولید و عرضه میکنند؛ بنابراین نمیتوان کیفیت نامطلوب نان را بدون بررسی تمام مراحل تولید، صرفاً به کیفیت گندم کشاورزان نسبت داد.
در پی بررسیهای انجامشده و تصمیمات ابلاغی به کارخانههای آردسازی، مقرر شده از سبوسگیری بیش از اندازه جلوگیری شود. وی با اشاره به تعیین میزان سبوسگیری برای آرد مصرفی انواع نان از جمله سنگک، بربری و لواش اظهار کرد: کاهش سبوسگیری میتواند به حفظ فیبر و بخشی از مواد مغذی موجود در گندم کمک کند؛ موادی که پیش از این در برخی فرآیندهای تولید آرد، همراه با سبوس و جوانه گندم از محصول جدا میشدند. با رعایت این ضوابط در کارخانههای آردسازی، ضمن حفظ ارزش غذایی آرد، کیفیت نان تولیدی نیز بهبود یابد.
وی تأکید کرد: باید میان کیفیت گندم تولیدشده توسط کشاورزان، شرایط نگهداری در سیلوها، فرآیند تولید آرد و نحوه پخت نان تفاوت قائل شد و ارزیابی کیفیت نان را براساس بررسی تمام این مراحل انجام داد. رئیس بنیاد ملی گندمکاران در ادامه، درباره پیشنهادهای مطرحشده برای تغییر شیوه خرید و عرضه گندم و حرکت به سمت تجاریسازی این محصول اظهار کرد: طرحهای مختلفی از سوی دستگاههای دولتی پیشنهاد شده که استفاده از ظرفیت بورس و صندوقهای مالی از جمله آنهاست؛ اما به اعتقاد من، این روشها با ساختار فعلی تولید گندم در کشور تناسب چندانی ندارند.
وی با اشاره به سهم قابلتوجه کشاورزان خردهپا در تولید گندم توضیح داد: بسیاری از گندمکاران امکان حضور مستقیم و مؤثر در بورس را ندارند و حتی ممکن است ورود آنها به چنین سازوکارهایی به دلیل محدودیتهای مالی و ساختاری، زیانهایی به همراه داشته باشد. اجرای سیاست تجاریسازی باید با در نظر گرفتن شرایط واقعی تولیدکنندگان انجام شود و نمیتوان همه کشاورزان را بدون فراهم کردن زیرساختهای لازم وارد سازوکارهای پیچیده معاملاتی کرد.
رئیس بنیاد ملی گندمکاران در تشریح راهکاری جایگزین برای تجاریسازی گندم پیشنهاد کرد: کارخانههای آردسازی بهجای کشاورزان، نقش مستقیمتری در فرآیند خرید و عرضه این محصول بر عهده بگیرند. وی گفت: یکی از روشهای قابل بررسی این است که کارخانههای آردسازی با استفاده از تسهیلات کمبهره یا ابزارهای تأمین مالی مانند اوراق بهادار، منابع مورد نیاز را تأمین کنند و گندم را مستقیماً از کشاورزان خریداری کنند. در این الگو کارخانهها میتوانند گندم را با قیمت تمامشده از تولیدکننده خریداری کرده و پس از فرآوری، آرد تولیدی را نیز براساس قیمت تمامشده به دولت بفروشند.
وی افزود: در چنین ساختاری، دولت مسئولیت مدیریت مراحل بعدی زنجیره تأمین و توزیع آرد را بر عهده خواهد داشت و امکان استفاده از ظرفیت بورس یا سایر ابزارهای تجاری در سطح کارخانهها فراهم میشود؛ بدون آنکه کشاورزان خردهپا ناچار به حضور مستقیم در این بازارها باشند. اجرای این پیشنهاد، در صورت بررسی و پذیرش از سوی دستگاههای مسئول، نیازمند تعیین سازوکار تأمین مالی کارخانههای آردسازی، تضمین پرداخت بهموقع مطالبات کشاورزان و پیشبینی نظارت بر فرآیند خرید و فروش گندم و آرد خواهد بود؛
موضوعاتی که در کنار حفظ کیفیت گندم و آرد، از ابعاد مهم مدیریت زنجیره تأمین نان به شمار میروند.
منبع: جوان آنلاین

