به گزارش گروه رسانهای شرق،
علم زمانی میتواند به بخشی از زندگی جامعه تبدیل شود که از مرز دانشگاهها و مراکز پژوهشی فراتر برود و در دسترس عموم مردم قرار گیرد. این هدفی است که جایزه ترویج علم ایران از ۲۷ سال پیش دنبال میکند و امروز در بیستوهفتمین دوره خود، بار دیگر از تلاشگران گسترش فرهنگ علمی و پیوند علم با جامعه تقدیر میکند.
ترویج علم به معنای انتقال مفاهیم و یافتههای علمی از محیطهای تخصصی به جامعه و فراهم کردن امکان درک و استفاده از آنها برای عموم مردم است. این مفهوم تنها به سادهسازی مطالب علمی محدود نمیشود، بلکه گسترش تفکر علمی، تقویت نگاه نقادانه، ایجاد علاقه به علم و پیوند دادن دانش با مسائل و زندگی روزمره مردم را نیز دربرمیگیرد.
در همین راستا، جایزه ترویج علم ایران با هدف قدردانی از افرادی و مجموعههایی شکل گرفت که برای عمومیکردن علم و گسترش فرهنگ علمی در کشور فعالیت میکنند. نخستین دوره این جایزه در سال ۱۳۷۷ برگزار شد. این رویداد چند سال پیش از شکلگیری رسمی انجمن ترویج علم ایران آغاز به کار کرده بود.
جایزهای که زمینهساز شکلگیری انجمن شد
پیشینه انجمن ترویج علم ایران به فعالیتهای اولیه مروجان علم و تلاش برای ایجاد ارتباط میان علم و جامعه بازمیگردد. در واقع، برگزاری جایزه ترویج علم و شناسایی افرادی که مفاهیم علمی را به زبان ساده و قابل فهم برای مردم ارائه میکردند، از جمله زمینههای شکلگیری این انجمن بود.
پس از برگزاری چند دوره جایزه، در سال ۱۳۸۰ انجمن ترویج علم ایران تأسیس شد و دبیرخانه دائمی جایزه نیز در همان سال شکل گرفت. این انجمن با هدف گسترش بینش و تفکر علمی، تشویق فعالیتهای ترویجی، ایجاد ارتباط نظاممند میان علم و جامعه و حمایت از مروجان علم فعالیت خود را ادامه داد.
از سال ۱۳۹۱ نیز برگزاری هفته ترویج علم به برنامههای انجمن اضافه شد. این هفته همزمان با روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، در ماه نوامبر برگزار میشود و بستری برای معرفی فعالیتهای علمی و ترویجی، جلب مشارکت نهادهای مختلف و افزایش توجه عمومی به نقش علم در جامعه فراهم میکند. مراسم اهدای جایزه ترویج علم نیز از برنامههای محوری این هفته است.
از موزههای علم تا رسانهها و معلمان مناطق محروم
جایزه ترویج علم در طول سالهای فعالیت خود به حوزههای متنوعی گسترش یافته است. در نخستین دورهها، فعالیتهایی مانند تأسیس موزههای علوم، ایجاد مراکز آموزش غیررسمی، انتشار کتابهای علمی و آموزش جذاب علوم مورد توجه قرار داشتند.
در دورههای بعد، با گسترش فعالیتهای ترویجی و افزایش نقش رسانهها و نهادهای مدنی در عمومیسازی علم، بخشهای تخصصیتری به این جایزه اضافه شد.
بر اساس شیوهنامه جایزه، بخشهای مختلف آن شامل پیشکسوتان و تلاشهای پایدار در ترویج علم، انجمنها و نهادهای مروج علم، رسانه، محیط زیست، ادبیات کودک، معلمان مناطق محروم، سلامت و فعالیتهای مرتبط با علم و جامعه است.
برخی از این بخشها به نام چهرههای اثرگذار در حوزه ترویج علم نامگذاری شدهاند؛ از جمله:
• جایزه هنریک مجنونیان: در حوزه ترویج علوم محیط زیست و تقدیر از افرادی که برای افزایش آگاهی عمومی درباره محیط زیست فعالیت میکنند.
• جایزه توران میرهادی: در حوزه ادبیات کودک و فعالیتهایی که از طریق کتاب و ادبیات، زمینه آشنایی کودکان و نوجوانان با علم و اندیشه را فراهم میکنند.
• جایزه محمدعلی بهمنبیگی: برای معلمان و فعالان آموزشی مناطق محروم که با وجود محدودیت امکانات، برای گسترش آموزش و آگاهی علمی تلاش میکنند.
• جایزه محمدامین قانعیراد: در حوزه علم و جامعه و با تأکید بر ارتباط میان فعالیتهای علمی و مسائل اجتماعی.
همچنین بخش رسانه به فعالیت روزنامهنگاران، نشریات و رسانههایی توجه دارد که در اطلاعرسانی علمی و انتقال مفاهیم تخصصی به مخاطبان عمومی نقش دارند. بخش انجمنها و نهادهای مروج علم نیز فعالیت مجموعههایی را ارزیابی میکند که از طریق برنامههای آموزشی، فرهنگی و علمی به گسترش دانش در جامعه کمک میکنند.
چه معیارهایی برای انتخاب برگزیدگان وجود دارد؟
انتخاب برگزیدگان جایزه ترویج علم صرفاً بر اساس شهرت علمی یا تعداد آثار پژوهشی انجام نمیشود. مطابق شیوهنامه این جایزه، معیارهایی مانند انگیزه و پشتکار، سابقه و استمرار فعالیت، گستردگی مخاطبان، برنامهریزی مؤثر، میزان اثرگذاری فعالیتها، اصالت و نوآوری، روحیه کار گروهی و زمینهسازی برای مشارکت علمی جوانان و نوجوانان در انتخاب افراد و مجموعههای برگزیده مورد توجه قرار میگیرد.
بر این اساس، فعالیتهای ترویجی میتوانند در قالبهای مختلفی مانند تولید محتوای علمی، آموزش غیررسمی، فعالیت رسانهای، تأسیس مراکز علمی و فرهنگی، انتشار کتاب و برگزاری برنامههای عمومی انجام شده باشند.
از نخستین دوره تا بیستوهفتمین دوره
نخستین دوره جایزه ترویج علم در سال ۱۳۷۷ در تالار حافظ دانشگاه کیش برگزار شد. در آن دوره، محمد فرهاد رحیمی به دلیل ارائه و اجرای طرح فیزیکسرا و سیدحسین حیان به دلیل طراحی و احداث موزه علوم طبیعی یزد مورد تقدیر قرار گرفتند. همچنین از پرویز شهریاری و عبدالحسین مصحفی تقدیر شد.
در دورههای بعد، چهرهها و مجموعههای متعددی از حوزههای مختلف علمی و فرهنگی این جایزه را دریافت کردند؛ از پرویز شهریاری، محمود بهزاد و مهدی بهزاد تا فعالان حوزه نجوم، محیط زیست، ادبیات کودک، آموزش علوم و روزنامهنگاری علمی.
در بیستمین دوره این جایزه در سال ۱۳۹۸، سرویس علمی و دانشگاهی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) نیز در میان برگزیدگان قرار گرفت.
در بیستوششمین دوره جایزه ترویج علم در سال ۱۴۰۴ نیز از افراد و مجموعههایی در حوزههای مختلف تقدیر شد؛ از جمله جمشید ممتاز در بخش تلاش پایدار، گروه ارغنون هامون در بخش علم و جامعه، انجمن دیابت گابریک و خانه علم دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان در بخش نهادهای مروج علم، و سروش صلواتیان در بخش روشهای خلاقانه و نوآوری.
اکنون با برگزاری بیستوهفتمین دوره این جایزه، انجمن ترویج علم ایران بار دیگر از فعالان و مجموعههایی تقدیر میکند که در مسیر گسترش آگاهی علمی و نزدیکتر کردن علم به زندگی مردم فعالیت کردهاند. استمرار این مسیر بیش از هر چیز به تقویت ارتباط میان جامعه علمی، رسانهها، نظام آموزشی و شهروندان وابسته است.
منبع: شبکه شرق

