جام جم آنلاین – سرطان خون یا لوسمی نوعی سرطان است که از سلولهای خونساز در مغز استخوان آغاز میشود. در این بیماری سلولهای غیرطبیعی خون به شکل کنترلنشده تکثیر میشوند و بهتدریج تولید سلولهای سالم را مختل میکنند. سرطان خون انواع مختلفی دارد که چهار گروه اصلی آن شامل لوسمی لنفوبلاستیک حاد، لوسمی میلوئیدی حاد، لوسمی لنفوسیتی مزمن و لوسمی میلوئیدی مزمن است. برخی از این بیماریها با سرعت پیشرفت میکنند و برخی دیگر ممکن است سالها روند آهستهای داشته باشند.
عوامل ابتلا به سرطان خون چیست؟ علت دقیق بسیاری از موارد سرطان خون مشخص نیست. این بیماری زمانی شکل میگیرد که تغییراتی در DNA سلولهای مغز استخوان رخ دهد و سازوکار طبیعی رشد و تقسیم سلولی مختل شود. با وجود این پژوهشها چند عامل خطر را شناسایی کردهاند: ۱- قرار گرفتن در معرض پرتوهای یونساز: دریافت دوزهای بالای پرتوهای رادیواکتیو میتواند احتمال ابتلا به برخی انواع سرطان خون را افزایش دهد. ۲- مواد شیمیایی: تماس طولانیمدت با بنزن که در برخی محیطهای صنعتی وجود دارد با افزایش خطر بعضی انواع لوسمی ارتباط دارد.
۳-مصرف دخانیات: سیگار کشیدن خطر ابتلا به لوسمی میلوئیدی حاد را افزایش میدهد. ۴- سابقه درمان سرطان: برخی داروهای شیمیدرمانی و پرتودرمانی ممکن است سالها بعد خطر ابتلا به انواع خاصی از سرطان خون را افزایش دهند. ۵- برخی بیماریها و اختلالات زمینهای: ابتلا به بعضی اختلالات خونی و بیماریهای ژنتیکی میتواند احتمال بروز سرطان خون را بیشتر کند.
نقش ژنتیک در ابتلا به سرطان خون ژنتیک در بروز سرطان خون نقش مهمی دارد، اما این به معنی ارثی بودن بیشتر موارد بیماری نیست. بخش عمده تغییرات ژنتیکی مرتبط با لوسمی در طول زندگی فرد و در سلولهای مغز استخوان ایجاد میشوند و از والدین به فرزندان منتقل نشدهاند. در مقابل برخی سندرمهای ارثی مانند سندرم داون، فاکونی آنمی و سندرم لی-فرامنی میتوانند احتمال ابتلا به بعضی انواع سرطان خون را افزایش دهند. سابقه خانوادگی ابتلا نیز در برخی انواع بیماری اهمیت دارد.
یکی از نمونههای شناختهشده تغییر ژنتیکی در سرطان خون، کروموزوم فیلادلفیا است که در بسیاری از مبتلایان به لوسمی میلوئیدی مزمن دیده میشود. این تغییر باعث تولید پروتئینی غیرطبیعی میشود که رشد سلولهای سرطانی را تحریک میکند. شناسایی چنین تغییراتی به پزشکان کمک میکند درمان مناسبتری انتخاب کنند.
روشهای درمان سرطان خون درمان به نوع سرطان خون، سن بیمار، وضعیت عمومی بدن و ویژگیهای ژنتیکی سلولهای سرطانی بستگی دارد. روشهای اصلی درمان عبارتاند از: ۱- شیمیدرمانی: استفاده از داروهایی برای از بین بردن سلولهای سرطانی یا متوقف کردن تکثیر آنها. این روش همچنان در درمان بسیاری از انواع حاد سرطان خون کاربرد دارد. ۲- داروهای هدفمند: این داروها پروتئینها یا سازوکارهای مشخصی را که به رشد سلولهای سرطانی کمک میکنند هدف قرار میدهند. ایماتینیب یکی از نمونههای موفق این گروه است که درمان لوسمی میلوئیدی مزمن را متحول کرده است.
۳- ایمنیدرمانی: در این روش از توانایی سیستم ایمنی برای شناسایی و نابودی سلولهای سرطانی استفاده میشود. داروهایی مانند بلیناتومومب و روش درمانی CAR-T در برخی انواع لوسمی کاربرد دارند. ۴- پیوند سلولهای بنیادی: در برخی بیماران پس از درمانهای شدید، سلولهای بنیادی سالم به بدن منتقل میشوند تا تولید سلولهای خونی طبیعی دوباره برقرار شود. ۵- پرتودرمانی: در شرایط خاص برای کنترل سلولهای سرطانی در بخشهای مشخصی از بدن یا آمادهسازی بیمار برای پیوند استفاده میشود.
در بعضی انواع مزمن و کمخطر بیماری نیز پزشک ممکن است بهجای شروع فوری درمان، وضعیت بیمار را با آزمایشهای منظم زیر نظر بگیرد.
آیا میتوان از سرطان خون پیشگیری کرد؟ در حال حاضر روش قطعی برای پیشگیری از سرطان خون وجود ندارد. از آنجا که علت بسیاری از موارد بیماری ناشناخته است، حتی رعایت تمام توصیههای بهداشتی نیز تضمینکننده جلوگیری از ابتلا نیست. با این حال پرهیز از سیگار، کاهش تماس غیرضروری با مواد شیمیایی خطرناک مانند بنزن، رعایت اصول ایمنی در محیطهای صنعتی و جلوگیری از مواجهه غیرضروری با پرتوهای یونساز میتواند خطر برخی انواع سرطان خون را کاهش دهد. افراد دارای سابقه خانوادگی یا بیماریهای ژنتیکی خاص نیز بهتر است درباره ضرورت مشاوره ژنتیک با پزشک صحبت کنند.
پیشرفتهای پزشکی در درمان سرطان خون درمان سرطان خون طی چند دهه گذشته پیشرفت چشمگیری داشته است. در گذشته گزینههای درمانی بسیاری از بیماران به شیمیدرمانی و پیوند محدود بود، اما امروزه داروهای هدفمند و روشهای پیشرفته ایمنیدرمانی امکان کنترل بهتر برخی انواع بیماری را فراهم کردهاند. برای نمونه داروهای مهارکننده پروتئین BCR-ABL در درمان لوسمی میلوئیدی مزمن تحول بزرگی ایجاد کردهاند. بسیاری از مبتلایان با مصرف این داروها میتوانند سالهای طولانی زندگی کنند و امید به زندگی آنها در مواردی به افراد عادی نزدیک شده است.
درمان CAR-T نیز با تغییر ژنتیکی سلولهای ایمنی خود بیمار به آنها کمک میکند سلولهای سرطانی را شناسایی و نابود کنند. این روش برای برخی بیماران مبتلا به لوسمی لنفوبلاستیک حاد که بیماری آنها به درمانهای قبلی پاسخ نداده یا بازگشته است، نتایج امیدوارکنندهای داشته است. پژوهشگران همچنین در حال توسعه درمانهایی هستند که بر اساس ویژگیهای ژنتیکی هر بیمار انتخاب میشوند. این رویکرد میتواند اثربخشی درمان را افزایش دهد و عوارض ناشی از داروهای غیرهدفمند را کاهش دهد.
با وجود این پیشرفتها، همه انواع سرطان خون درمان یکسانی ندارند و برخی از آنها همچنان با چالشهای جدی همراهاند. تشخیص دقیق، آغاز بهموقع درمان و انتخاب روش متناسب با ویژگیهای بیماری نقش مهمی در افزایش شانس بهبودی و طول عمر بیماران دارد.
منبع: جام جم آنلاین



