چندی پیش بحث جالبی درگرفت؛ خانه 20متری. اما در ایرانِ ما صحبت از خانه 20متری، توهین محسوب میشود. هیچکس بدون شرط و شروط خانه 20متری را نمیپذیرد. میگویند صد رحمت به حلبیآباد و کپر! آنجا لااقل فضای باز بزرگی دور کپر هست که آزادانه استفاده میشود.
در تلویزیون ایران، مجری با نوعی تحقیر در لحن و ژست کلام از طرف مصاحبه میپرسد: الان شما نقشه خانه 20متری را برایم بگویید، چطوری طراحی میکنید؟ آقای مهندس با وجنات و محاسن، کمی جا میخورد و سعی میکند: یک اتاق برای یک فرش 9 یا 12متری و یک اتاق کوچکتر، بعد هم یک توالت یکمتری. مجری فوری میپرد وسط حرفش: توالت یکمتری؟ انگار باور نکرده: «حمام چی؟». مهندس آرام پاسخ میدهد: حمام جداست، آن هم یک متر است. آشپزخانه هم در گوشهای از اتاق…. دوستان دور هم به بحث ادامه میدهند.
یکی میگوید: البته آقایان مصاحبهشان که تمام میشود، برمیگردند به خانههای 200متری خود در منطقه یک. دیگری میگوید: بین همین معماران خودمان کم نیستند مدافعان خانههای ۲۰ و ۲۵متری. بله؛ توانستند بورسیه و تسهیلات بگیرند و بروند آنور درس بخوانند، آنوقت اینجا ایده جوانان را حتی در جشنواره خوارزمی میدزدند. به هر حال باید گفت همه جای جوامع غربی نیز اقلیتی از ساکنان شهرها در جاهای خیلی کوچک زندگی پرمشقتی میکنند، اما آیا صرفا وجود آن افراد در جهان اول میتواند ملاک خوببودن خانههای خیلی کوچک باشد؟
«این افراد ذینفعان راهاندازی مسکن ۲۰متری و گسترش سبک زندگی مدولار هستند و در حال پایهگذاری و آمادهسازی اذهانی که مستعد یا در آستانه پذیرش این شرایط هستند». دیگری: «مسئله این نیست که خانه را چندمتری بتوان طراحی کرد.
مسئله اینجاست که یک مشت سودجو برای مردم فرهیخته و نجیب این سرزمین نسخه قناعت و امساک میپیچند». من هم نظر خودم را میگویم: «همان برای یک نفر کافی است… آن هم فقط برای خواب یا احیانا کار پشت کامپیوتر. به شرط آنکه دوروبر ساختمان، کافه یا اماکن عمومی برای چند ساعت استفاده در روز یا خوردن غذا، ارزان باشد» که فوری با مقاومت روبهرو میشوم: «خانم یلدا شما معمارید. من از شما توقع دارم بر مسائل زندگی و زیست تمرکز کنید. برِ یک خانه ۲۰متری چقدر است؟ حریم مشترک آن با همسایه چه میشود؟ آیا قرار است همه اتفاقات درون خانه را همه متوجه بشوند؟
چه اقشاری در آن محله که قوارههای نهایت ۵۰متری دارد ساکن میشود؟ امنیتشان را چه کار کنیم؟ ماشین و وسایل نقلیهشان را کجا بگذارند؟ سری به جنوب شهر بزنید در محلههای متراکم با متراژ ۶۰متری. روزی نیست که صدای دعوا از یک کوچه بین دو همسایه به خاطر نزدیکشدن به حریم یکدیگر به گوش نرسد. به خاطر جای پارک یا دود سیگار یا هزار درد بیدرمان دیگر. میگویم: «اینطور تندرو نباشید. من دیدهام آدمها در جاهای دیگر دنیا در فضای ۲۰متری زندگی میکنند، البته نه با همسر یا خانواده. در همین ایران خودمان هم همه جا در خانهها ردیف رختخواب میاندازند و میخوابند.
صبح هم جمع میکنند همانجا سفره پهن میکنند… یا بچهها همانجا درس میخوانند. همین همسایههای من تختخوابشان در دیوار فرو میرود. اتفاقا «اتاق» در فرهنگ ایرانی همیشه اتاقِ همهکاره بوده. خانههای معمولی قدیم اتاق خواب، اتاق ناهارخوری، اتاق میهمان و غیره نداشتند». حرفم را قبول نمیکنند. البته من هم تأیید میکنم که 20 متر برای یک زوج کم است و گفتم: «به هرحال یک خانه ۲۰متری مستقل نیست که بخواهد بَر داشته باشد. اتاقی است در یک ساختمان». بالاخره کریم آسایش از راه میرسد تا مرا کمک کند.
میگوید: «خانه کوچکمقیاس بدتر است یا عدم امکان استقلال و بیخانمانی پنهان؟ یا عدم امکان ازدواج؟ خانه کوچکمقیاس بدتر است یا اسکان غیررسمی و حاشیهنشینی؟ یا پانسیوننشینی؟ یا اشکال مختلف بیخانمانی؟». درست میگوید. از نظر معماری با طراحی درست خیلی کارها میشود کرد. تهیدستان شهری و جوانان بیپول زیادند و بههرحال نمیشود سکونت و زیست آنها را نفی کرد. تازه شرایط مسکن در شهرهای امروز طبقه متوسط را هم درگیر کرده است. نمیشود روضه «خانه ایرانی» را خواند وقتی هم سبک زندگی عوض شده، هم شرایط اقتصادی متفاوت است، هم ظرفیتهای شهری عوض شدهاند.
اصلا آن خانه ایرانی هم برای اقشار خاصی بود. زوجهای جوان خانواده تا مدتها در آن اتاقنشین بودند تا مستقل شوند. آسایش میگوید سکونت یک دامنه است، فقط خانه نیست. سبک زندگی مدرن بخشی از امکانات سکونت را «در شهر» تأمین میکند. در گذشته همه چیز در خانه بود، در خانه روستایی گذشته همه چیز در خانه تأمین و تهیه میشد اما زیست شهری مدرن این را تغییر داده. باید شهرها طوری مجهز شوند که بخشی از فضاهای زندگی، مثل فضاهای معاشرت، مطالعه و… را تأمین کنند.
بدیهی است که وقتی اشتغال و ثروت و امکانات دیگر در جامعه به طور عادلانه تقسیم نمیشود، انتظار میرود دولت و بخش خصوصی بهتر از اینها مدیریت کنند و برنامه بچینند تا رتبه شهرهای ما در جداول سازمانهای بینالمللی از نظر کیفیت زندگی، از ته جدول کمی بالاتر بیاید. یک شکل از برنامه مسکن برای حمایت از جوانان و زوجهای جوان میتواند تأمین مسکن موقت کوچک اجارهای باشد. البته با رعایت حداقلها، یعنی 48 متر برای دو نفر. اما در کنار آن، دادن خدمات مشترک در داخل ساختمانها و تجهیز شهرهایی است که میخواهند به جای خوابگاهیبودن، مولد و سرزنده نیز باشند.
منبع: شبکه شرق
