به گزارش خبرگزاری صداوسیما، دکتر سید عبدالحمید احمدی، قائممقام رئیس و معاون پشتیبانی و مدیریت منابع جهاددانشگاهی، با اشاره به تغییر الگوهای مطالعه در میان نسل دانشجو، عادت به مصرف محتواهای کوتاه در فضای مجازی، گرانی کتاب، امتحانمحوری و مدرکمحوری در نظام آموزشی و همچنین گسترش استفاده از هوش مصنوعی را از مهمترین چالشهای ترویج فرهنگ کتابخوانی در دانشگاهها دانست و نسبت به پیامدهای جایگزینی هوش مصنوعی با استاد و راهنمای علمی هشدار داد.
دکتر احمدی با بیان این که تحلیل چالشهای مطالعه در محیطهای دانشگاهی نیازمند توجه به تغییر سبک زندگی، توسعه فناوریهای ارتباطی و دگرگونی الگوهای آموزش و یادگیری است، اظهار کرد: دانشجویان امروز با حجم گستردهای از اطلاعات مواجهاند که از طریق فضای مجازی و شبکههای اجتماعی دریافت میکنند و هوش مصنوعی نیز به این مجموعه افزوده شده است؛ در نتیجه، این ابزارها به رقبای جدی کتاب تبدیل شدهاند. وی افزود: دسترسی به حجم گستردهای از محتوا در فضای مجازی، در مقایسه با مطالعه کتاب، برای بسیاری از دانشجویان جذابتر و کمزحمتتر است.
از سوی دیگر، عادت به مصرف محتواهای کوتاه، حوصله لازم برای مطالعات عمیق، طولانی و استفاده از متون حجیم را کاهش میدهد. امتحانمحوری و مدرکمحوری؛ مانعی برای یادگیری عمیق قائممقام رئیس جهاددانشگاهی، گرانی کتاب و مشکلات اقتصادی را از دیگر موانع گرایش دانشجویان به خرید و مطالعه کتاب برشمرد و در ادامه، امتحانمحوری و مدرکمحوری را از عوامل مهم کاهش انگیزه یادگیری عمیق دانست. احمدی گفت: در شرایط کنونی، برای بخشی از دانشجویان، گذراندن امتحانها، طی کردن دوره تحصیلی و دریافت مدرک بر یادگیری عمیق، تفکر و رشد علمی در حوزههای تخصصی اولویت پیدا کرده است؛
در حالی که دانشگاه باید زمینه علاقهمندی دانشجویان به یادگیری، تفکر و افزایش دانش تخصصی را فراهم کند. وی افزود: در آموزش و پرورش و دانشگاهها، برنامههای جذاب و مستمری برای علاقهمند کردن دانشآموزان و دانشجویان به کتاب کمتر دیده میشود و نهادهای رسمی و غیررسمی نیز در زمینه ترویج و نهادینهسازی فرهنگ کتابخوانی با ضعفهایی مواجهاند. دکتر احمدی با اشاره به عملکرد رسانهها در این حوزه افزود: برنامههای صداوسیما در زمینه ترویج کتابخوانی ضعیف است و دانشگاهها نیز در فعالیتهای فرهنگی خود کمتر به این موضوع توجه میکنند؛
بنابراین نهادهای آموزشی، فرهنگی و رسانهای باید نقش جدیتری در تقویت فرهنگ مطالعه بر عهده بگیرند. هوش مصنوعی؛ دستیار علمی یا جایگزین استاد؟ معاون پشتیبانی و مدیریت منابع جهاددانشگاهی با اشاره به گسترش استفاده از هوش مصنوعی در فعالیتهای آموزشی و تحصیلی دانشآموزان و دانشجویان، نسبت به استفاده بیضابطه از این فناوری هشدار داد و گفت: برخی دانشآموزان و دانشجویان ترجیح میدهند بهجای مراجعه به منابع مکتوب و مطالعه مستقل، از پاسخها و بستههای آماده هوش مصنوعی استفاده کنند.
وی این روند را دارای مخاطرات جدی دانست و توضیح داد: هنگامی که دانشجو بدون اشراف و تسلط بر موضوع، از محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی استفاده میکند، این ابزار بهجای آنکه نقش دستیار علمی را داشته باشد، عملاً جایگاه استاد و راهنمای اصلی را پیدا میکند. دکتر احمدی تصریح کرد: هوش مصنوعی در صورتی که بهعنوان دستیار مورد استفاده قرار گیرد، میتواند کارکرد مناسبی داشته باشد؛
اما اگر جایگزین استاد و معلم شود، این خطر وجود دارد که اطلاعات نادرست در اختیار دانشآموزان و دانشجویان قرار گیرد و آنان نیز بدون بررسی و تسلط کافی، این اطلاعات را در فعالیتهای آموزشی، تحصیلی و پروژههای خود به کار بگیرند. وی افزود: نبود مطالعه، تحلیل و تفکر عمیق موجب میشود خروجیهای هوش مصنوعی بدون بررسی صحت اطلاعات، رعایت چارچوبهای علمی و توجه به سواد رسانهای و سواد هوش مصنوعی مورد استفاده قرار گیرند؛ مسئلهای که میتواند پیامدهای نامطلوبی برای فرایند آموزش و یادگیری داشته باشد.
ضرورت بازنگری در برنامههای فرهنگی دانشگاهها قائممقام رئیس جهاددانشگاهی با تأکید بر ضرورت تقویت برنامههای فرهنگی در محیطهای دانشگاهی اظهار کرد: دانشگاهها باید برنامههای جذاب مطالعه، گفتوگوهای کتابمحور، نشستهای تخصصی و فعالیتهای مرتبط با کتابخوانی را برای دانشجویان برگزار کنند تا علاقه به مطالعه و کتاب در میان آنان افزایش یابد. آموزش و پرورش نیز در این زمینه مسئولیت مهمی بر عهده دارد.
دکتر احمدی بر نقش اساتید و معلمان در ترویج فرهنگ مطالعه تأکید کرد و معرفی کتاب از سوی آنان، تولید پادکستهای کتابمحور و برگزاری رویدادهای فرهنگی مرتبط با کتاب را از جمله اقداماتی دانست که میتواند انگیزه یادگیری و مطالعه را در میان نسل جوان تقویت کند. جشنواره کتاب سال دانشجویی؛
بستری برای تبدیل مصرفکننده به تولیدکننده کتاب معاون پشتیبانی و مدیریت منابع جهاددانشگاهی در ادامه با اشاره به ظرفیت جشنواره «کتاب سال دانشجویی» جهاددانشگاهی در شناسایی و حمایت از استعدادهای علمی نسل جوان اظهار کرد: این جشنواره با ایجاد سازوکاری مشخص، فرصتی فراهم کرده است تا دانشجویان از جایگاه مصرفکننده صرف کتاب فراتر بروند و در قالب تألیف، ترجمه و تدوین، به تولیدکنندگان آثار علمی تبدیل شوند.
وی با اشاره به نقش استادان در ارزیابی آثار ارسالی افزود: مشارکت فعال استادان در فرایند داوری، به ارتقای کیفیت آثار دانشجویی کمک کرده و زمینه اعتماد بیشتر ناشران به تولیدات علمی دانشجویان را فراهم آورده است. قائممقام رئیس جهاددانشگاهی همچنین پیشنهاد تشکیل «باشگاه مؤلفان و مترجمان دانشجویی» را مطرح کرد و بر ضرورت استمرار این حرکت از طریق برگزاری برنامههایی همچون مسابقات نقد کتاب و مناظرههای علمی تأکید کرد.
وی در پایان، ضمن قدردانی از استادانی که در ارزیابی آثار دانشجویان مشارکت داشتهاند، خواستار حمایت بیشتر از جهاددانشگاهی و نهادهای آموزشی برای استمرار و ارتقای کیفی این برنامهها شد و تأکید کرد: باید از ظرفیتهای علمی موجود برای تقویت فضای تخصصی و گسترش فرهنگ کتابخوانی در دانشگاهها بهره گرفت.
منبع: خبرگزاری صدا و سیما



