رویداد۲۴ | تریتا پارسی، تحلیلگر ایرانیتبار مسائل سیاست خارجی آمریکا، از چهرههای شناختهشده در حوزه روابط ایران و ایالات متحده است. او از بنیانگذاران و معاون اجرایی اندیشکده کوئینسی در واشنگتن است؛ مؤسسهای که بر ضرورت کاهش مداخلات نظامی آمریکا و استفاده از دیپلماسی در سیاست خارجی تأکید دارد. پارسی پیشتر ریاست شورای ملی ایرانیان آمریکا (نایاک) را بر عهده داشته و کتابهایی درباره مناسبات ایران، اسرائیل و ایالات متحده و مذاکرات هستهای نوشته است.
تریتا پارسی امروز، چهارشنبه ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۷ آبان ۱۴۰۵)، در یادداشتی در مجله آمریکایی «فارنپالیسی» با عنوان «ایران به سمت راهحل پنیر سوئیسی حرکت میکند»، به بررسی سناریوهای پیش روی دونالد ترامپ در مواجهه با ایران پرداخته است. او معتقد است برخلاف تصور رایج که پایان بحران ایران را در دو گزینه جنگ مجدد یا توافق سیاسی جستوجو میکند، احتمال دارد ترامپ مسیر سومی را انتخاب کند؛
مسیری که در آن آمریکا بدون دستیابی به توافق رسمی، بهتدریج از درگیری فاصله میگیرد، محاصره اقتصادی ایران روی کاغذ باقی میماند، اما اجرای عملی تحریمها چنان تضعیف میشود که تهران نیز انگیزه کمتری برای برهم زدن وضعیت موجود داشته باشد. پارسی این وضعیت را «راهحل پنیر سوئیسی» مینامد؛ استعارهای از نظام تحریمی که ظاهراً پابرجاست، اما آنقدر حفره و راه گریز دارد که بخش مهمی از کارایی خود را از دست میدهد. در ادامه، ترجمه کامل یادداشت تریتا پارسی در فارنپالیسی را میخوانید.
ایران به سمت راهحل «پنیر سوئیسی» حرکت میکند اوایل ماه جاری، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با مجموعهای از گزینههای نظامی روبهرو شد، اما همه آنها را کنار گذاشت. او همچنین بسته توافقی موجود روی میز مذاکرات را رد کرد. در عوض، تصمیم گرفت از طریق محاصره اقتصادی، فشار بر ایران را افزایش دهد. با این حال، شایعاتی که از کنار گذاشته شدن گزینه نظامی یا افزایش تمایل ترامپ به توافق حکایت دارند، شتابزدهاند. نتیجه محتملتر این است که او نه به درگیری پایان دهد و نه آن را حلوفصل کند، بلکه بهآرامی از آن فاصله بگیرد و همزمان محاصره ایران را بهتدریج کاهش دهد.
فشارها بر ترامپ برای ازسرگیری جنگ، پس از انتخابات میاندورهای بهشدت افزایش یافته است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، میداند که چند عامل توانایی ترامپ برای ازسرگیری اقدام نظامی علیه ایران را محدود خواهد کرد. نخست اینکه ممکن است تنها چند هفته از دوران باقیمانده نتانیاهو در مقام سرپرست دولت اسرائیل باقی مانده باشد. اگر گادی آیزنکوت موفق شود طی هفتههای آینده دولت جدیدی تشکیل دهد، نتانیاهو نخستوزیری و رؤیای دیرینه خود برای درهم شکستن حکومت ایران را از دست خواهد داد.
بیشتر بخوانید: آیا ممکن است نتانیاهو دوباره نخست وزیر شود؟ | ۱۰ نکته کلیدی درباره آینده اسرائیل جنگ با ایران چقدر برای ترامپ گران تمام شد؟ | پنج تحول که هزینه حمله دوباره آمریکا را افزایش داده است
در همین حال، شمار فزایندهای از مقامهای فعلی و سابق اسرائیل، از آویگدور لیبرمن گرفته تا ایهود باراک، هشدار میدهند که نتانیاهو از سر استیصال در حال برنامهریزی برای یک تحریک نظامی آشکار است تا ایران را به واکنشی در مقیاس بزرگ وادار کند؛ واکنشی که جنگی تازه را آغاز کند و تشکیل دولت جدید در اسرائیل را مختل سازد یا مانع آن شود. نخستوزیر بعدی اسرائیل احتمالاً نه وسواس نتانیاهو درباره ایران را خواهد داشت و نه مهارت او را در تأثیرگذاری بر نظام سیاسی آمریکا. دوم اینکه تا دو ماه دیگر، قدرت مانور ترامپ تحت تأثیر کنگرهای با اکثریت دموکرات قرار خواهد گرفت؛
کنگرهای که میتواند بودجه جنگ را قطع کند. سوم اینکه اگرچه پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، هفته گذشته از تلاش برای استیضاح جان سالم به در برد، اما آینده سیاسی او همچنان در وضعیتی بسیار شکننده قرار دارد. کاهش احتمال جنگ به معنای نزدیک شدن توافق نیست
بیشتر بخوانید: رویای ترامپ برای نابودی در یک ساعت؛ چرا کوه کلنگ به کابوس پنتاگون تبدیل شده است؟ اهدافی که در تیررس ترامپ قرار دارند؛ حمله دوباره آمریکا به ایران از کجا شروع میشود؟
حتی اگر خطر جنگ کاهش یابد، این مسئله لزوماً به معنای افزایش احتمال دستیابی به توافق نیست. موانع کلیدی همچنان پابرجا هستند؛ از جمله ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، آینده برنامه غنیسازی، آتشبس منطقهای، لغو تحریمها و هزینه سیاسی توافق برای ترامپ. این مسائل هم دستیابی به توافق و هم حفظ آن را دشوار میکنند. محتملترین سناریو ممکن است نه جنگ باشد و نه صلح؛ بلکه وضعیتی کاملاً متفاوت از مسیر میانی محاصره اقتصادی که ترامپ پیشتر انتخاب کرده بود. در این سناریو، جنگ اقتصادی و محاصره ایران از سوی ترامپ در نهایت چیزی فراتر از کلمات روی کاغذ نخواهد بود.
ترامپ اعلام پیروزی میکند، هم جنگ و هم صلح را کنار میگذارد، نیروهای نظامی آمریکا را خارج میکند، میز مذاکره را ترک میکند و اصرار خواهد داشت که محاصره و تحریمها همچنان برقرارند؛ در حالی که بیسروصدا اجازه میدهد این محدودیتها بهتدریج اهمیت عملی خود را از دست بدهند. چنین روندی به کاهش تدریجی شدت محاصره منجر میشود و اجرای تحریمها نیز آرامآرام تضعیف خواهد شد. کشورهای آسیایی و خاورمیانهای بهتدریج تجارت و سرمایهگذاری خود در ایران را افزایش خواهند داد؛ آن هم در سطحی بسیار فراتر از میزان کنونی.
از دل این تحول آهسته، تعادل شکننده جدیدی شکل میگیرد: اجرای تحریمها آنقدر جدی باقی میماند که آمریکا بتواند ادعا کند نظام تحریمها همچنان برقرار است، اما در عمل آنقدر سست خواهد بود که تهران را به برهم نزدن وضعیت موجود ترغیب کند. راهحل پنیر سوئیسی؛ تنها راه خروج ترامپ از بحران ایران؟ سناریوی پنیر سوئیسی تنها گزینهای است که در صورت تصمیم ترامپ برای کنار کشیدن از بحران، میتواند کارآمد باشد. اگر ترامپ واقعاً محاصره و تحریمها را با همان شدت حفظ کند، آمریکا و ایران در یک رویارویی بیپایان گرفتار خواهند شد؛
وضعیتی که مانند شرایط کنونی، همواره در آستانه درگیری قرار دارد. چنین تعادل شکنندهای سرانجام به جنگ دیگری منجر خواهد شد و اساساً هدف کنار کشیدن از بحران را بیمعنا خواهد کرد. البته باید روشن باشد که سناریوی پنیر سوئیسی در مقایسه با یک توافق صلح، گزینه مطلوبی نیست. توافق صلحی که به ۴۷ سال دشمنی پایان دهد، اهداف منع گسترش سلاحهای هستهای را حفظ کند، اقتصاد ایران را به روی شرکتهای آمریکایی بگشاید و منطقه را به ثبات برساند، بسیار بیشتر در خدمت منافع ایالات متحده خواهد بود.
اما گزینه کنار کشیدن از بحران، از نگاه ترامپ، یک مزیت دارد: او را از پذیرش توافقی بینیاز میکند که ممکن است شکست جنگش را آشکار سازد؛ همانطور که منتقدان «تفاهمنامه اسلامآباد» آن را نشانه چنین شکستی میدانستند. این گزینه برای ترامپ جذاب خواهد بود؛ زیرا تمرکز او دیگر بر این نیست که چه میزان امتیاز میتواند به دست آورد، بلکه بر این است که تا چه اندازه میتواند از امتیاز دادن خودداری کند.
سناریویی که هیچکس در آن پیروز نمیشود، اما همه از بدترین وضعیت میگریزند در واقع، گزینه پنیر سوئیسی تضمین میکند که اگرچه هیچیک از طرفها به پیروزی کامل دست پیدا نمیکنند، اما همگی از بدترین کابوس خود فاصله میگیرند. ترامپ هم از پذیرش سازشی تحقیرآمیز نجات پیدا میکند و هم از گرفتار شدن در باتلاق جنگی غیرضروری دیگر. تهران نیز از ویرانیهایی که حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای حیاتی و شریانهای تأمین انرژی کشور میتواند به بار آورد، در امان میماند.
علاوه بر این، با توجه به افزایش حمایت از دستیابی به سلاح هستهای در میان افکار عمومی ایران، ممکن است تصمیمگیران ایرانی نیز از کاهش عملی بخشی از تحریمها استقبال کنند؛ بدون آنکه مجبور باشند ذخایر اورانیوم غنیشده خود را واگذار کنند یا امتیازات هستهای دیگری بدهند. حتی اسرائیل نیز ممکن است با خیال آسودهتری به این وضعیت نگاه کند؛ زیرا بزرگترین نگرانی آن، یعنی دستیابی آمریکا و ایران به یک موفقیت دیپلماتیک و آشتی دو دشمن قدیمی، همچنان منتفی خواهد بود. در عین حال، احتمال بروز درگیری دوباره میان آمریکا و ایران در آینده نیز باقی میماند.
رهبران اسرائیل قطعاً هرگونه کاهش فشار تحریمها را نوعی شکست تلقی خواهند کرد، اما این وضعیت همچنان از توافقی که کل ساختار تحریمها را از میان ببرد، برای آنان مطلوبتر است. افزون بر این، اسرائیل ممکن است محاسبه کند که چنین سناریویی همچنان فرصتهای فراوانی برای تشدید تحریمها یا حتی حرکت دوباره به سمت جنگ فراهم میکند. به بیان ساده، این سناریو بدترین گزینه هیچیک از طرفها نیست و برای همه کمهزینهترین وضعیت محسوب میشود.
ترامپ ممکن است تا سال ۲۰۲۹ بحران ایران را حلنشده باقی بگذارد اگرچه اسرائیل همچنان ممکن است به دنبال فرصتهایی برای تشدید تنش باشد، سناریوی پنیر سوئیسی میتواند برخلاف انتظار، از پایداری قابلتوجهی برخوردار شود؛ حتی اگر منازعه آمریکا و ایران را حلنشده باقی بگذارد. اگر این تعادل ناآرام تا سال ۲۰۲۹ ادامه پیدا کند، رئیسجمهور بعدی آمریکا بر سر یک دوراهی قرار خواهد گرفت: آیا باید برای دستیابی به توافقی بهتر، دوباره تنشها را شعلهور کند یا بیسروصدا وضعیت موجود را بپذیرد و توجه خود را به بحرانهای فوری و متعدد دیگری معطوف کند که آمریکا با آنها روبهروست؟
برای بیشتر رؤسای جمهور، این انتخاب نسبتاً ساده خواهد بود. با توجه به خودداری ترامپ از پذیرش شکست، هراس او از اینکه فردی بازنده به نظر برسد، بیمیلیاش به دیپلماسی پیچیده، اصرارش بر ارائه توافقی بهتر از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در دوران باراک اوباما و خودداری ایران از فراهم کردن راه خروجی که بتواند غرور او را حفظ کند، ممکن است ترامپ در نهایت یک پیروزی غیرواقعی اعلام کند و به گزینه کنار کشیدن بر اساس الگوی پنیر سوئیسی رضایت دهد. نه به این دلیل که این تصمیم هوشمندانهتر است، بلکه چون کمهزینهترین راه خروج از بحران خواهد بود.
منبع: رویداد 24


