به مناسبت هفته کتاب، مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب با همکاری انجمن حکمت و فلسفه ایران و سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران نشست «روز حکمت و فلسفه و بزرگداشت حکیم فارابی را برگزار می کنند.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین این نشست دو دسته سخنران حضوری و غیر حضوری خواهد داشت. در بخش سخنرانان حضوری غلامرضا اعوانی، احمد بستانی، نصرالله پورجوادی، سیدحسین شهرستانی، فاطمه شهیدی، زهرا نایبی و محمدرضا هدایتی سخنرانی خواهند کرد. در بخش سخنرانان غیر حضوری نیز امیرحسین پورجوادی، عباس چرخچی و آی نور قورمان علیوا (قزاقستان) سخنرانی خواهند کرد.
این نشست با حضور سفیر قزاقستان و تاجیکستان در تاریخ شنبه، ۳۰ آبان ۱۴۰۵ در ساعت ۱۵ تا ۱۷ در تهران، بزرگراه حقانی، بلوار کتابخانه ملی، کتابخانه ملی، تالار فرهنگ برگزار می شود. علاقه مندان به شرکت در این مراسم از طریق فضای مجازی می توانند به لینک های زیر مراجعه کنند:
پخش زنده: https://b۲n.ir/miraslive آپارات: https://aparat.com/mirasmaktoob
حضور در این نشست برای برای عموم شهروندان آزاد و رایگان است.
معرفی فیلسوف مسلمان حکیم فارابی
ابونصر محمد بن محمد فارابی (۲۵۹ تا ۳۳۹ هجری قمری / ۸۷۲ تا ۹۵۰ میلادی)، ملقب به «معلم ثانی» (پس از ارسطو که معلم اول نامیده میشود)، بنیانگذار فلسفه اسلامی، بزرگترین نظریهپرداز فلسفه سیاسی در تمدن اسلامی و از برجستهترین منطقدانان و موسیقیدانان تاریخ علم و اندیشه است. او در منطقه «فاراب» در خراسان بزرگ (واقع در جنوب قزاقستان کنونی) چشم به جهان گشود و پس از طی کردن تحصیلات مقدماتی، برای تکمیل دانش خود راهی بغداد، مهمترین کانون علمی آن روزگار، شد.
فارابی در بغداد منطق و فلسفه را نزد استادان مسیحی سریانی همچون یوحنا بن حیلان و ابوبشر متی بن یونس آموخت و سپس برای مدتی در حلب و دمشق، در دربار سیفالدوله حمدانی اقامت گزید و سرانجام در دمشق درگذشت. (برای شناخت بیشتر فارابی می توانید به این لینک هم مراجعه کنید)
اهمیت تاریخی و معرفتی فارابی در این است که او نخستین متفکری بود که به صورت نظاممند، میراث فلسفی یونان باستان (بهویژه آراء افلاطون و ارسطو) را با جهانبینی اسلامی و نیازهای تمدنی عصر خود پیوند داد. پیش از فارابی، فلسفه در جهان اسلام بیشتر در قالب نهضت ترجمه و بحثهای پراکنده کلامی مطرح بود، اما او با تأسیس یک دستگاه فکری منسجم، جایگاه «عقل» و «برهان» را در برابر «جدل» و «خطابه» تثبیت کرد و نشان داد که حقیقت فلسفی و حقیقت وحیانی در جوهر خود تعارضی ندارند، بلکه به دو زبان متفاوت (زبان برهانی برای خواص و زبان تمثیلی و نمادین برای عموم) بیان میشوند.
یکی از درخشانترین بخشهای اندیشه فارابی، فلسفه سیاسی و نظریه «مدینه فاضله» است. او در آثار ماندگار خود همچون «آراء اهل المدینه الفاضله»، «السیاسه المدنیه» و «تحصیل السعاده»، سیاست را نه صرفاً فن کشورداری یا حفظ قدرت، بلکه علمِ هدایت انسانها به سوی «سعادت حقیقی» تعریف کرد. فارابی با الهام از جمهور افلاطون و بازخوانی آن در بستر فرهنگ اسلامی، جامعه آرمانی (مدینه فاضله) را به بدن انسان تشبیه کرد که در آن هر عضو وظیفهای مشخص دارد و همگی تحت هدایت «رئیس اول» قرار میگیرند. از نگاه فارابی، رئیس مدینه فاضله باید جامعِ ویژگیهای «فیلسوف» و «نبی» باشد؛
یعنی هم از طریق عقل فعال به حقایق هستی دست یافته باشد و هم با نیروی تخیل قوی بتواند این حقایق را در قالب قوانین و شریعت به زبان قابل فهم برای توده مردم ترجمه کند. او در مقابل مدینه فاضله، «مدینههای غیرفاضله» (همچون مدینه جاهله، فاسقه، مبدله و ضاله) را صورتبندی کرد و آسیبشناسی دقیقی از انحرافات سیاسی و اجتماعی جوامع ارائه داد.
در حوزه منطق و طبقهبندی علوم، فارابی نقشی بیبدیل ایفا کرد. او تمامی آثار منطقی ارسطو (ارگانون) را شرح و بسط داد و چنان در این حوزه تسلط یافت که لقب «معلم ثانی» را از آن خود کرد. کتاب «احصاء العلوم» (شمارش دانشها) او نخستین دایرهالمعارف نظاممند در جهان اسلام است که در آن علوم زمانه را در پنج بخش اصلی (علم زبان، منطق، ریاضیات، طبیعیات و الهیات، و علم مدنی شامل سیاست و فقه و کلام) دستهبندی کرد و حدود و روش هر علم را مشخص ساخت. این اثر بعدها به زبان لاتین ترجمه شد و در شکلگیری ساختار دانشگاههای قرون وسطی در اروپا تأثیر عمیقی بر جای گذاشت.
علاوه بر فلسفه و منطق، فارابی یک نظریهپرداز بزرگ موسیقی نیز بود. کتاب سترگ او با عنوان «الموسیقی الکبیر» جامعترین رساله نظری و عملی موسیقی در قرون وسطی به شمار میرود که در آن مبانی ریاضی و فیزیکی صوت، فواصل موسیقی، سازشناسی (بهویژه عود و قانون) و تأثیر روانشناختی نغمهها با دقت علمی بررسی شده است.
میراث فکری فارابی مسیر آینده فلسفه را دگرگون ساخت. فیلسوفان بزرگی چون ابن سینا به صراحت اعتراف کردهاند که فهم مابعدالطبیعه ارسطو را مدیون رساله «اغراض مابعدالطبیعه» فارابی هستند. همچنین اندیشههای سیاسی و معرفتشناختی او بر متفکرانی چون ابن رشد، خواجه نصیرالدین طوسی و حتی فیلسوفان یهودی همچون ابن میمون سایه افکند و او را به عنوان معمار اصلی عقلانیت فلسفی در شرق تثبیت کرد.
منبع: خبرآنلاین

