در پنجم اکتبر ۲۰۲۶، نیروهای مورد حمایت عربستان در یمن عملیات موسوم به «فجر یمن» را با هدف بازپسگیری مناطق ساحلی و عقبراندن انصارالله آغاز کردند. آنها در روزهای نخست از تصرف مواضعی در اطراف فرودگاه ذوباب و بابالمندب خبر دادند؛ اما این پیشروی به تثبیت موقعیت نظامی منجر نشد. سرانجام پس از حدود ۶ هفته، مزدوران سعودی از این مناطق عقب نشستند؛ اتفاقی که عملاً مهمترین دستاورد اولیه عملیات را زیر سؤال برد و نشان داد تصرف موقت یک موضع نظامی، لزوماً به معنای توانایی حفظ آن نیست.
شکست در تثبیت دستاوردهای اولیه نکته مهم در این تحول، تفاوت میان تصرف یک موضع و توانایی حفظ آن در برابر فشار نظامی طرف مقابل است. مزدوران سعودی در اوایل اکتبر توانستند در منطقه ذوباب پیشروی کنند، اما نتوانستند این موقعیت را به یک خط دفاعی پایدار تبدیل کنند. در مقابل، انصارالله با بهرهگیری از جغرافیای منطقه، مواضع خود را در مناطق کوهستانی و مسیرهای ارتباطی تقویت کرد و فشار را از چند محور افزایش داد. بر اساس گزارشهای منتشرشده، نیروهای انصارالله در محورهای الوازعیه، کهبوب و مناطق منتهی به استان لحج تحرکات خود را افزایش دادند.
این تحرکات، مسیرهای پشتیبانی مزدوران سعودی را با خطر مواجه کرد و احتمال گرفتار شدن نیروهای مستقر در ذوباب میان دو محور شمالی و جنوبی را افزایش داد. دکتر علی الذهب، پژوهشگر مسائل نظامی و راهبردی، معتقد است مزدوران سعودی پس از توقف پیشروی در ذوباب، فرصت لازم را در اختیار انصارالله قرار دادند تا خطوط دفاعی مستحکمی در شمال این منطقه ایجاد کند و مواضع خود را در اطراف بابالمندب حفظ کند. به گفته او، نیروهای انصارالله از عمق جغرافیایی و کوهستانی منطقه برای افزایش فشار بر نیروهای رقیب استفاده کردند؛
فشاری که میتوانست به محاصره نیروهای دولتی از شمال، در مسیر المخا، و از جنوب، در محور رأسالعاره و بابالمندب، منجر شود. از این منظر، عقبنشینی از ذوباب را باید در پیوند با تحولات گستردهتر میدان نبرد بررسی کرد. فشار انصارالله تنها به یک فرودگاه یا چند موضع ساحلی محدود نمانده، بلکه مسیرهای ارتباطی و عمق دفاعی نیروهای رقیب را نیز تحت تأثیر قرار داده است. اختلاف در اردوگاه مخالفان انصارالله یکی از مهمترین دلایل ناکامی عملیات «فجر یمن»، به ساختار چندپاره نیروهای مقابل انصارالله بازمیگردد.
نیروهای وابسته به مزدوران سعودی از تشکیلات نظامی و گروههای مختلفی تشکیل شدهاند که الزاماً از فرماندهی واحد، اولویتهای مشترک و هماهنگی عملیاتی برخوردار نیستند. اختلافات سیاسی در ساختار شورای ریاستجمهوری و دولت نیز بر این چندپارگی افزوده است. علی الذهب در تحلیل خود از عقبنشینی اخیر تأکید میکند که در اردوگاه دولتی اراده واحدی برای ادامه عملیات وجود نداشته است. به گفته او، اصلاح ساختار نظامی، ادغام نیروها و ایجاد هماهنگی در حوزههای مالی، اداری، اطلاعاتی و عملیاتی به نتیجه نرسیده است.
او همچنین معتقد است پیشرویهای مزدوران سعودی در جبهههای مأرب و جوف، به تغییر اساسی در جغرافیای نفوذ منجر نشده است. این مسئله یک ضعف ساختاری را آشکار میکند: برخورداری از حمایت خارجی، تجهیزات و حملات هوایی، بهتنهایی برای پیروزی در یک جنگ زمینی کافی نیست. عملیات نظامی زمانی میتواند دستاورد پایدار داشته باشد که از فرماندهی منسجم، خطوط پشتیبانی مطمئن، هماهنگی سیاسی و نیروی زمینی دارای هدف مشترک برخوردار باشد. تجربه اخیر نشان میدهد که این مؤلفهها در اردوگاه مخالفان انصارالله با چالش جدی روبهرو هستند.
در واقع، یکی از تناقضهای اصلی ائتلاف مخالفان انصارالله این است که گروههای مختلف آن، با وجود برخورداری از حمایت خارجی، در تعیین اولویتهای سیاسی و نظامی خود با یکدیگر اختلاف دارند. بخشی از این نیروها اولویت را به مقابله با انصارالله میدهند و بخشی دیگر، امنیت مناطق جنوبی و حفظ نفوذ سیاسی و نظامی خود را در اولویت قرار دادهاند. همین تعارض، امکان شکلگیری یک راهبرد نظامی منسجم را دشوار کرده است. بابالمندب؛ فراتر از یک پیروزی محلی اهمیت این تحول زمانی بیشتر میشود که جایگاه بابالمندب در تجارت جهانی را در نظر بگیریم.
این تنگه مسیر اتصال دریای سرخ به خلیج عدن و اقیانوس هند است و بخش مهمی از تجارت دریایی میان آسیا و اروپا از این مسیر عبور میکند. به همین دلیل، افزایش نفوذ نظامی انصارالله در مناطق پیرامونی بابالمندب، صرفاً یک تحول داخلی در یمن نیست؛ بلکه میتواند بر محاسبات امنیتی قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای نیز تأثیر بگذارد. در شرایطی که تنش میان ایران و آمریکا در تنگه هرمز ادامه دارد، تحولات بابالمندب اهمیت بیشتری پیدا میکند. همزمانی این دو جغرافیای راهبردی، نشان میدهد امنیت مسیرهای دریایی منطقه تا چه اندازه به تحولات سیاسی و نظامی غرب آسیا وابسته است. عدن؛
جبههای که اهمیت آن افزایش یافته است نیروهای جنوبی وابسته به مزدوران سعودی، عقبنشینی اخیر را با ضرورت بازآرایی نیروها و تأمین امنیت عدن توجیه کردهاند. آنها مدعیاند که تمرکز بر امنیت پایتخت موقت و استانهای همجوار، در شرایط کنونی اولویت بیشتری دارد. اما همین توضیح، خود نشاندهنده تغییر محاسبات نظامی طرف مقابل است. وقتی نیروهایی که عملیات را با هدف پیشروی در ساحل غربی آغاز کردهاند، ناچار میشوند بخشی از توان خود را برای دفاع از مناطق جنوبی و اطراف عدن اختصاص دهند، میتوان دریافت که فشار میدانی انصارالله بر جغرافیای گستردهتری اثر گذاشته است.
استان لحج در این میان اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا دروازه شمالی و غربی عدن محسوب میشود. تحرکات نظامی در این استان میتواند ارتباط میان جبهههای مختلف را تحت تأثیر قرار دهد و هزینه دفاع از عدن را برای مزدوران سعودی افزایش دهد. با این حال، پیشروی در محورهای لحج را نباید به معنای سقوط قریبالوقوع عدن تلقی کرد؛ چنین نتیجهای به تحولات میدانی و توان دفاعی نیروهای مستقر در جنوب بستگی دارد.
منبع: رسانیوز


