نورنیوز-گروه سیاسی: در روزهایی که ایران بار دیگر در معرض جنگ و تهدید دشمنان خارجی قرار گرفته و دفاع از سرزمین، امنیت و اقتدار ملی به یکی از مهمترین دغدغههای کشور تبدیل شده است، بازخوانی زندگی مردانی که بخش بزرگی از عمر خود را در سنگر دفاع از ایران گذراندهاند، معنایی فراتر از یادآوری یک خاطره تاریخی دارد. امروز که فاصله میان میدان نبرد و میدان تصمیمگیری گاه به اندازه یک لحظه است، شاید بیش از هر زمان دیگری باید به سراغ کسانی رفت که هر دو میدان را تجربه کردهاند؛
مردانی که روزی در خاکریزهای مرزی در کسوت یک سرباز سلاح در دست با دشمن روبهرو شدند و سالها بعد، در جایگاه فرماندهی و مدیریت عالی دفاعی، برای ساختن قدرتی تلاش کردند که امنیت کشور را تضمین کند. برای شناخت یکی از این مردان، باید به بیش از چهار دهه قبل بازگشت؛ به سوسنگرد، به روزهایی که هنوز خبری از عناوین و مسئولیتهای بزرگ نبود و همهچیز در یک مأموریت خلاصه میشد: ایستادن تا پای جان برای ایران. این تصویر را نه یک روایت تشریفاتی و نه یک گزارش رسمی، بلکه خاطره یک فرمانده ارتشی از روزهای جنگ ثبت کرده است.
امیر سرتیپ دوم غلامرضا قاسمینو، فرمانده وقت لشکر ۹۲ زرهی خوزستان در شرح عملیات آزادسازی سوسنگرد از استقرار حدود ۲۰۰ نیروی سپاه همراه یگان زرهی سخن میگوید و مسئولیت فرماندهی و هدایت آنان را به آن فرمانده جوان نسبت میدهد. مأموریت، تامین تیپ ۲ زرهی و جلوگیری از نفوذ نیروهای عراقی بود. قاسمینو درباره عملکرد او و نیروهایش میگوید: «آنها وظیفه خودشان را به خوبی انجام دادند». شاید در نگاه نخست، این فقط بخشی از یک آرایش نظامی در یک عملیات بزرگ باشد؛
اما پشت همین چند جمله، تصویری از یک منش نهفته است: فرماندهی که در روزهای آتش و محاصره، مسئولیتش را در کنار نیروهایش تعریف میکرد؛ جایی که فاصله میان فرمانده و سرباز، با خاکریز و خطر سنجیده میشد، نه با عنوان و جایگاه. اما قصه آن مرد به سوسنگرد ختم نشد. او سنگر عوض کرد، مسئولیتهای بزرگتری پذیرفت و از جبهههای جنوب و غرب به سطوح عالی فرماندهی و مدیریت دفاعی کشور رسید؛ بیآنکه رشته پیوندش با روزهای نخست جنگ گسسته شود.
قائممقامی فرمانده کل سپاه، فرماندهی نیروی زمینی سپاه، معاونت اطلاعات و عملیات ستاد فرماندهی کل قوا، وزارت سپاه، فرماندهی نیروی دریایی سپاه و ارتش، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، دبیری شورای عالی امنیت ملی و در سالهای پایانی، دبیری شورای دفاع؛ هرکدام سنگری تازه بود و مسئولیتی سنگینتر. در میانه این مسیر، ماجرای سوسنگرد تنها یک خاطره باقی نماند. هنوز از روزهای نخست جنگ، نامهای در حافظه تاریخی ایران مانده است؛ نامهای با آن عبارت جانسوز و تاریخی: «یا للمسلمین، به فریادمان برسید».
فریادی از دل محاصره و تنهایی که از سوسنگرد به گوش مسئولان کشور رسید و ضرورت شکستن حلقه محاصره را به یک مطالبه فوری و ملی تبدیل کرد. آن نامه، یادآور روزگاری است که فاصله میان ماندن و سقوط یک شهر، گاه به تصمیمی فوری و ارادهای استوار وابسته بود. در آن روزها، علی شمخانی از نزدیک با معنای محاصره، کمبود امکانات و ضرورت رسیدن نیروهای کمکی آشنا شد؛ تجربهای که بعدها در نگاه او به امنیت و دفاع، بیتأثیر نبود. سالها بعد، مسئولیت او دیگر فرماندهی نیروهای پاسدار برای تامین یک تیپ زرهی نبود؛
سخن از امنیت مرزهای زمینی و دریایی، بازدارندگی، صنایع دفاعی و ساختن قدرتی بود که بتواند در برابر تهدیدهای بزرگتر بایستد. در دوران مسئولیتهایش، توسعه توان موشکی و پهپادی، تقویت قدرت دریایی و گسترش ظرفیتهای بومی دفاعی از جمله عرصههایی بود که در مسیر سیاستگذاری و مدیریت دفاعی کشور دنبال شد. او از جمله فرماندهانی بود که هوشمندانه تجربه جنگ را با ضرورت ساختن آینده پیوند داد و کشوری که روزگاری برای تأمین ابتداییترین نیازهای دفاعی خود با دشواری روبهرو بود به توان طراحی، تولید و ساخت پیچیدهترین ابزارهای نظامی مجهز کرد.
این قدرتسازی، بیتردید حاصل تلاش یک فرد نبود؛ بلکه ثمره مجاهدت هزاران فرمانده، رزمنده، دانشمند، مهندس و متخصصی بود که طی دههها، دانش و تجربه خود را در مسیر تقویت توان دفاعی کشور به میدان آوردند. با این حال، در روایت شکلگیری صنعت دفاعی نوین ایران، نام او بهعنوان یکی از معماران اصلی و بنیانگذاران بنیانهای راهبردی این عرصه جایگاهی برجسته دارد؛ فرماندهای که تجربه سالها حضور در ردههای عالی نیروهای مسلح و شناخت مستقیم از نیازهای میدان نبرد را با نگاه راهبردی به آینده دفاعی کشور پیوند زد و در تبدیل تجربه جنگ به ظرفیت پایدار دفاعی، نقشآفرینی کرد.
برای او، قدرت دفاعی صرفاً انباشت سلاح و تجهیزات نبود؛ بلکه باید بر دانش بومی، توان طراحی و تولید داخلی، خوداتکایی راهبردی و تربیت نسلی از متخصصان متکی میشد تا ایران در روزهای تهدید و رویارویی، برای دفاع از خود چشمانتظار اراده و امکانات دیگران نماند. شاید کمتر کسی بتواند فاصله میان آن جوانی که پشت خاکریزهای دفاع از سوسنگرد مردانه جنگید با مردی را که سالها بعد در جایگاه دبیر شورای عالی امنیت ملی و شورای دفاع درباره امنیت و سرنوشت کشور تصمیم میگرفت، در یک قاب ببیند. اما میان این دو تصویر، یک خط ممتد وجود دارد؛
خطی که از مسئولیتپذیری در روزهای دشوار آغاز شد و به سالها مجاهدت در میدانهای مختلف دفاع از ایران رسید. او در نیروی زمینی، دریا، وزارت دفاع و عرصه امنیت ملی، هر بار با مأموریتی تازه روبهرو شد؛ اما گویی در تمام این سالها، همان فرمانده روزهای نخست جنگ باقی ماند؛ با این تفاوت که میدانش بزرگتر شده بود و مسئولیتش از حفاظت یک جناح عملیاتی به حفاظت از امنیت و اقتدار یک کشور رسیده بود. سرانجام، این مسیر در واپسین سنگر نیز به همان نقطه آغاز بازگشت؛ به میدان دفاع از ایران.
او در ۹ اسفند ۱۴۰۴، در جریان حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی و در حین انجام مسئولیت در جلسه فرعی شورای دفاع، به شهادت رسید. گویی برای مردی که عمر خود را در سنگرهای گوناگون گذرانده بود، آخرین سنگر هم باید سنگر دفاع از وطن میبود. اکنون در سالروز آزادسازی سوسنگرد، شاید بیش از آنکه لازم باشد عناوین و مسئولیتهایش را مرور کنیم، باید آن تصویر نخست را به خاطر بیاوریم: فرماندهای در کنار ۲۰۰ پاسدار، در خاکریزهای جنوب، در روزهایی که هنوز هیچکس نمیدانست این جوان چه مسئولیتهای بزرگی را در آینده بر دوش خواهد گرفت.
از آن خاکریز تا شورای دفاع، از فرماندهی نیروهای سپاه تا ساختن ظرفیتهای دفاعی کشور، از روزهای محاصره سوسنگرد تا آخرین لحظه حضور در سنگر مسئولیت، یک چیز تغییر نکرد: احساس وظیفه در برابر ایران. او سنگر عوض کرد، لباس عوض کرد، عنوان و مسئولیتش تغییر کرد؛ اما مأموریتش همان ماند. شاید راز ماندگاری بعضی آدمها همین باشد؛ اینکه تمام عمر، در هر جایگاهی که قرار میگیرند، خود را همچنان سرباز همان خاک میدانند. مردی که روزی برای حفظ سوسنگرد در کنار ۲۰۰ پاسدار ایستاد، چهار دهه بعد نیز در سنگر دفاع از ایران قامت خم نکرد؛ تا پای جان.
منبع: نورنیوز

