جوان آنلاین: نشریه فارن افرز در مقالهای با تاکید بر ضرورت تغییر رویکرد آمریکا، هشدار داد که تداوم سیاست تقویت بازدارندگی هستهای و فشار نظامی بر چین میتواند به تشدید رقابتی منجر شود که در نهایت خطر وقوع جنگی فاجعهبار را افزایش خواهد داد. امروزه در واشنگتن نوعی بدبینی عمیق، و حتی گاهی جبرگرایی، نسبت به امکان جلوگیری از شکلگیری یک رقابت تسلیحاتی پرهزینه و خطرناک میان آمریکا و چین حاکم شده است.
سیاستگذاران آمریکایی برای اثبات نگرانیهای خود به سیاستهای تهاجمیتر چین در قبال تایوان، گسترش چشمگیر توان نظامی پکن و مخالفت آن با مشارکت در برخی توافقها و سازوکارهای کنترل تسلیحات اشاره میکنند، اما چنین رویکردی ممکن است دقیقا به همان نتیجهای منجر شود که آمریکا از آن هراس دارد؛ یعنی تبدیل شدن یک رقابت تسلیحاتی به پیشگویی که با اقدامات طرفین به واقعیت تبدیل میشود. خطر اصلی این است که ادامه بدون مهار چنین رقابت تسلیحاتی، احتمال وقوع جنگ بر سر تایوان یا حتی یک رویارویی هستهای فاجعهبار را افزایش دهد.
با این حال، بدبینی نسبت به امکان جلوگیری از مسابقه تسلیحاتی چندان موجه نیست. بهویژه در حوزه تسلیحات هستهای، ورود آمریکا و چین به چنین رقابتی سرنوشت محتوم آنها نیست و واشنگتن همچنان فرصتهای واقعی برای مهار آن در اختیار دارد. برای جلوگیری از این روند، آمریکا باید رویکردی فراتر از سیاست دوگانه فعلی خود در پیش بگیرد؛ سیاستی که از یک سو بر تقویت بازدارندگی هستهای خودش تکیه دارد و از سوی دیگر میکوشد با محدود کردن تجارت و انتقال فناوری، چین را به عقبنشینی وادار کند.
واشنگتن بهجای اتکای صرف به بازدارندگی قدیمی خود، باید به دنبال ایجاد ثبات راهبردی واقعی باشد؛ ثباتی که از طریق کاهش متقابل تنشها، اعتمادسازی و مصالحه میان دو کشور شکل بگیرد. چین نیز احتمالا میتواند با چنین رویکردی همراه شود؛ زیرا این کشور سابقهای طولانی در خویشتنداری هستهای دارد و رهبران آن در نهایت خواهان جنگ بر سر تایوان نیستند. نشانههایی وجود دارد که حتی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا نیز به اهمیت تعامل با چین پی برده است.
او پس از دو نشست دوجانبه بین دو کشور در سال جاری میلادی، در ماه اکتبر پیشنهاد کرد نشست سهجانبه ماه نوامبر در شنژن با حضور شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین، روسای جمهور چین و روسیه، بر موضوع «خلع سلاح هستهای» متمرکز باشد. با این حال، واشنگتن باید در مخالفت خود با رقابت تسلیحاتی از جمله با تجدیدنظر در حمایتهای خود از تایوان و فراهم کردن جایگاهی موثرتر برای پکن در رهبری سازوکارهای جهانی کنترل تسلیحات جدیتر و منسجمتر عمل کند. چنین رقابتی با چین تنها زمانی اجتنابناپذیر خواهد شد که واشنگتن همچنان آن را اجتنابناپذیر تصور کند.
تردیدی نیست که چین در حال گسترش توان نظامی خود، از جمله ظرفیتهای هستهای است. این کشور بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ تعداد کلاهکهای هستهای خود را از حدود ۳۰۰ به ۶۰۰ کلاهک افزایش داده است. این رشد قابلتوجه است، هرچند زرادخانه هستهای چین همچنان در مقایسه با حدود ۳۷۰۰ کلاهک هستهای آمریکا بسیار کوچکتر است. در سال ۲۰۲۱، پژوهشگران فدراسیون دانشمندان آمریکایی اعلام کردند که چین در حال ساخت حدود ۳۵۰ سیلوی جدید برای موشکهای هستهای در سه منطقه وسیع در استانهای سینکیانگ و گانسو است.
علاوه بر افزایش تعداد سلاحها، پکن در حال ارتقای فناوری و کیفیت تسلیحات هستهای خود نیز هست. در رژه نظامی اکتبر ۲۰۲۵، چین از چند سامانه جدید رونمایی کرد؛ از جمله یک موشک بالستیک دریاپایه، دو نوع موشک بالستیک قارهپیما، یک موشک هایپرسونیک هواپرتاب و یک موشک کروز هایپرسونیک دوربرد. در ماه ژوئیه همان سال نیز نیروی دریایی چین یک موشک بالستیک دوربرد با قابلیت حمل کلاهک هستهای را از زیردریایی آزمایش کرد.
این توانمندی جدید به چین اجازه میدهد بدون نیاز به اعزام زیردریاییهای خود به اعماق اقیانوس آرام، از آبهای امن نزدیک سواحلش حملات هستهای دوربردی علیه آمریکا انجام دهد. در واشنگتن نیز این تصور تقویت شده است که افزایش قدرت نظامی چین، دو کشور را در مسیر برخوردی اجتنابناپذیر بر سر تایوان قرار داده است؛ برخوردی که میتواند به تشدید تنش تا سطح هستهای منجر شود. آمریکا سالهاست بهصورت غیررسمی متعهد شده که از تایوان دفاع کند، در حالی که چین به دنبال اتحاد مجدد با این جزیره است؛ حتی اگر برای تحقق این هدف ناچار به استفاده از زور شود.
استدلال چین این است که زرادخانه هستهایاش در مقایسه با آمریکا و روسیه بسیار کوچکتر است و پیش از ورود به مذاکرات جدی، باید اعتماد متقابل و اطمینان از احترام به منافع اساسی دو طرف ایجاد شود. گروههای تندرو در آمریکا نیز معتقدند برای جلوگیری از جنگ احتمالی با چین باید از هماکنون برای جنگ جهانی سوم آماده شد. البرج کولبی، معاون وزیر دفاع آمریکا در امور سیاستگذاری از جمله طرفداران این رویکرد است. او معتقد است آمریکا باید توانایی چین برای تصرف و حفظ تایوان را از بین ببرد و برای این کار بازدارندگی نظامی خود را بهشدت تقویت کند.
این رویکرد حتی شامل افزایش توجه به تسلیحات هستهای تاکتیکی و ایجاد توانایی جنگ در یک درگیری هستهای محدود نیز میشود. برای همین، آمریکا در حال توسعه موشکهای بالستیک قارهپیما، موشکهای کروز هواپرتاب، زیردریاییها و بمبافکنهای جدید با قابلیت حمل سلاح هستهای است و پروژه دفاع موشکی «گنبد طلایی» را نیز با سرعت پیش میبرد. اما مساله اینجاست که اگر چین تصور کند آمریکا در حال ساخت سامانههایی برای خنثی کردن توان پاسخ هستهای آن است، انگیزه بیشتری برای گسترش زرادخانه خود خواهد داشت. یک سوءبرداشت خطرناک؛ آیا بازدارندگی هستهای واقعا مانع جنگ میشود؟
اتکای بیش از اندازه به سلاحهای هستهای تنها در صورتی میتواند مانع جنگ با چین شود که بازدارندگی هستهای بهدرستی عمل کند، اما تجربه جنگهای اخیر نشان میدهد که اثربخشی بازدارندگی هستهای در حال کاهش است. تهدیدهای هستهای روسیه نتوانسته اوکراین را از حمله به اهدافی در عمق خاک روسیه منصرف کند. همچنین ایران نیز نشان داده است که حاضر است به رژیم صهیونیستی با وجود برخورداری آن از سلاح هستهای و همچنین به پایگاهها و متحدان آمریکا در خاورمیانه حمله کند.
نگرانکنندهتر از همه اینکه در ماه مه ۲۰۲۵، هند و پاکستان از خطوط قرمز قبلی عبور کردند و به خاک یکدیگر حمله کردند و هر دو کشور دارای تسلیحات و زرادخانه اتمی هستند.میتوان نتیجه گرفت حتی اگر آمریکا و چین هیچکدام خواهان جنگ هستهای نباشند، ممکن است چین برای تحقق هدف خود در مورد تایوان، در برابر تهدیدهای هستهای آمریکا عقبنشینی نکند. از طرف دیگر، هزینه اقتصادی چنین رقابتی نیز بسیار سنگین است. بر اساس پژوهشی از برنامه «هزینههای جنگ» دانشگاه براون، آمریکا طی دهه گذشته بیش از ۳.۴ تریلیون دلار برای رقابت نظامی با چین هزینه کرده است.
ادامه یا افزایش چنین هزینههایی، شامل ساخت ناوهای جنگی، هواپیماها، موشکهای دوربرد، پهپادها، توسعه پایگاههای نظامی، رزمایشها، تحقیقات نظامی و تسلیحات هستهای جدید، در شرایط افزایش بدهی ملی آمریکا و رشد نیازهای داخلی این کشور دشوار و حتی غیرقابلتحمل خواهد بود. اما باید در نظر گرفت که چین با وجود توسعه نظامی کنونی، سابقهای طولانی در خویشتنداری نظامی و هستهای دارد. این کشور برای چندین دهه به یک بازدارندگی هستهای حداقلی پایبند بوده و سیاست «عدم استفاده نخست از سلاح هستهای» را دنبال کرده است.
چین همچنین برای دستیابی به اهداف راهبردی خود، از بهکارگیری گسترده نیروی نظامی خودداری کرده است و با وجود برخورداری از فناوری لازم، به نظر میرسد تاکنون به تولید یا استقرار گسترده سلاحهای هستهای تاکتیکی روی نیاورده است. نکته مهم دیگر اینکه مسئولان ارشد چین اساسا خواهان جنگ بر سر تایوان نیستند. آنها در مواضع رسمی خود بارها بر «اتحاد مسالمتآمیز» و «پیروزی بدون جنگ» تاکید کردهاند.
سیاست دیرینه «یک کشور، دو نظام» نیز نشان میدهد که پکن دست کم به صورت لفظی امکان نوعی راهحل مذاکرهشده را باز گذاشته است به طوریکه برخی پژوهشگران نیز با بررسی هزاران مقاله و صدها سخنرانی رئیس جمهور چین به این نتیجه رسیدهاند که اولویت اصلی پکن، حفظ ثبات سیاست داخلی و توسعه اقتصادی است، نه کنار زدن آمریکا از جایگاه قدرت نظامی مسلط جهان. گزینههای غیرهستهای؛
راه خروج از چرخه تشدید تنش هنوز فرصت برای کاهش تنش میان آمریکا و چین وجود دارد، اما دستیابی به ثبات راهبردی مستلزم آن است که دو کشور از چرخه معیوبی خارج شوند که در آن هر طرف اقدامات دفاعی طرف مقابل را تهدیدی تهاجمی تلقی میکند. نخستین اقدام، احیای نشستهای منظم و سطح بالای مقامهای ارشد بین دو کشور است. دومین اقدام، کاهش خطر درگیری در تنگه تایوان است. آمریکا باید به سیاست «چین واحد» خود پایبندی منسجمتری نشان دهد؛ سیاستی که بر اساس آن، واشنگتن دولت پکن را تنها دولت قانونی چین به رسمیت میشناسد.
این رویکرد میتواند شامل محدود کردن سفرهای نمایندگان کنگره آمریکا به تایوان و کاهش سطح روابط دفاعی و دیپلماتیک واشنگتن با این جزیره باشد. همچنین آمریکا باید از متحدانی مانند ژاپن بخواهد در اظهارات سیاسی و استقرار نیروهای نظامی خود در منطقه با احتیاط بیشتری عمل کنند. هدف این سیاست آن است که به چین اطمینان داده شود آمریکا به دنبال استفاده از تایوان برای مهار و محدود کردن قدرت چین نیست. در مقابل، پکن نیز میتواند با کاهش رزمایشهای نظامی و استقرار نیروهای خود در اطراف تایوان به این روند پاسخ دهد.
این اقدام میتواند زمینهساز کاهش متقابل فعالیتهای نظامی چین در اطراف جزیره باشد. یکی دیگر از پیشنهادهای مهم، دستیابی به توافقی چندجانبه میان تمام کشورهای دارای سلاح هستهای است تا متعهد شوند تنها در پاسخ به حمله هستهای از این تسلیحات استفاده کنند. این سیاست که به «عدم استفاده نخست از سلاح هستهای» معروف است، میتواند احتمال محاسبه اشتباه و تشدید بحرانها را کاهش دهد. چین مدتهاست از این سیاست حمایت میکند، اما آمریکا بهطور سنتی با آن مخالف بوده است؛ زیرا معتقد است چنین تعهدی ممکن است متحدان آمریکا را در برابر حملات متعارف آسیبپذیر کند.
مساله دیگر این است که اعتبار بازدارندگی هستهای آمریکا برای حفاظت از متحدانش نیز با تردید مواجه شده است؛ زیرا هزینه آغاز یک جنگ هستهای بسیار بیشتر از منافع احتمالی آن خواهد بود. در شرایطی که توافقهای سنتی کنترل تسلیحات هستهای تضعیف شدهاند، سیاست عدم استفاده نخست میتواند زمینه مشترکی برای همکاری آمریکا و چین فراهم کند. واشنگتن همچنین میتواند نقش چین را در مذاکرات و سازوکارهای بینالمللی جلوگیری از گسترش سلاحهای هستهای افزایش دهد.
مذاکرات کنترل تسلیحات میان دو کشور نباید فقط بر سلاحهای هستهای تهاجمی متمرکز باشد، بلکه باید سامانههای دفاع موشکی، تسلیحات هستهای تاکتیکی و فناوریهای هوش مصنوعی را نیز در بر بگیرد. آمریکا نیز باید در دکترین هستهای خود تجدیدنظر کند و با کاهش تعداد کلاهکها، ظرفیتهای جنگافروزانه و سطح آمادهباش هستهای، به سمت خویشتنداری بیشتر حرکت کند. آمریکا باید پیش از آنکه تصور شکلگیری یک مسابقه تسلیحاتی با چین به واقعیت تبدیل شود، برای مهار آن جدیتر اقدام کند. هر دو کشور منافع مشترکی در کاهش تنش و خویشتنداری دارند.
اگر واشنگتن همچنان انگیزههای پکن برای مصالحه و نشانههای تمایل این کشور به همکاری را نادیده بگیرد، رقابتی که در حال حاضر بیشتر در حد یک احتمال و نگرانی راهبردی است، به واقعیت تبدیل خواهد شد. در آن صورت، جنگی فاجعهبار که میشد از وقوع آن جلوگیری کرد، ممکن است به سرنوشتی اجتنابناپذیر تبدیل شود.
منبع: جوان آنلاین



