کتاب «صلح و توسعه» نوشته علیاشرف افخمی، که بهتازگی از سوی انتشارات نیستان هنر منتشر شده است، با نگاهی تحلیلی و آیندهنگر به بررسی رابطه میان صلح، امنیت و توسعه میپردازد.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، این کتاب، ضمن مروری بر تهاجمات قدرتهای خارجی علیه ایران و شهادت انسانهای بیگناه، از جمله کودکان میناب و لامرد، میکوشد تصویری فراتر از تحولات روز ارائه دهد و به این پرسش اساسی پاسخ دهد که چگونه میتوان از دل بحرانها، مسیری برای دستیابی به صلح پایدار و فراهم آوردن زمینه توسعه و رفاه منطقهای ترسیم کرد.
نویسنده در بخشهایی از کتاب به شبکه پیچیده قدرت و مناسبات سیاسی منطقه، نقش بازیگران تأثیرگذار و لابیهای مخرب، بهویژه آمریکا و اسرائیل، و نیز ایستادگی مردم ایران میپردازد. در این میان، تلاشهای دیپلماتیک کشورهای منطقه برای میانجیگری و برقراری صلح میان ایران و آمریکا جایگاه ویژهای دارد.
نقش پاکستان و تلاشهای سید عاصم منیر و شهباز شریف برای بهرهگیری از دیپلماسی همسایگی، در کنار نقش قطر و عمان و مواضع ترکیه، مصر و عربستان سعودی، از جمله موضوعاتی است که در این کتاب بررسی شده است. همچنین چالشهای پیشروی اسلامآباد و دیگر بازیگران منطقه در مسیر میانجیگری و دستیابی به راهکارهای عملی و عزتمندانه برای ایران، با نگاهی به تجربههای موفق مذاکرات بینالمللی تشریح شده است.
یکی از محورهای ابتکاری کتاب، معرفی مفهومی با عنوان «شاخص ظرفیت اقتصادی برای صلح» (Economic Capacity for Peace Index – ECPI) است. این شاخص بر این ایده استوار است که درهمتنیدگی منافع اقتصادی کشورهای منطقه میتواند انگیزهای مؤثر برای تقویت صلح، گسترش همکاریهای مشترک و همزیستی مسالمتآمیز ملتها ایجاد کند. به بیان دیگر، هرچه پیوند منافع اقتصادی کشورها عمیقتر شود، هزینههای منازعه افزایش مییابد و منافع همکاری و صلح پایدار برجستهتر میشود.
کتاب در ادامه از تحولات جاری فراتر میرود و با رویکردی آیندهپژوهانه، چشمانداز غرب آسیا در سال ۲۰۵۰ را ترسیم میکند. نویسنده معتقد است جهان در حال عبور از الگوهای سنتی قدرت و رقابت است و نسلهای آینده، از جمله نسل زد، آلفا و بتا، با نگرشها و رویکردهایی متفاوت به مناسبات سیاسی، اقتصادی و امنیتی و شیوه زندگی خواهند نگریست.
در این چارچوب، مفاهیمی همچون گذار از «ژئوپلیتیک سرزمینی» به «ژئوپلیتیک شبکهها»، شکلگیری «عصر ژئوپلیتیک ارتباط»، تغییر ماهیت قدرت از شکل فیزیکی به مجازی، نقش فزاینده هوش مصنوعی و اهمیت کریدورها با تعریفی فراتر از مسیرهای سنتی حملونقل، مورد توجه قرار گرفتهاند. از نگاه نویسنده، این تحولات میتوانند قواعد بازی در آینده را دگرگون کنند و فرصتهای تازهای برای همکاری و توسعه منطقهای به وجود آورند.
با این حال، پیام محوری کتاب را باید در پیوند ناگسستنی صلح، امنیت و توسعه جستوجو کرد. نویسنده بر این باور است که صلح، انتخابی دشوار اما ضروری است؛ انتخابی که میتواند زمینهساز سازندگی، تحکیم منافع مشترک، رشد اقتصادی و رفاه، نهتنها در ایران، بلکه در سراسر منطقه و حتی جهان باشد.
در همین راستا، برای کمک به شکلگیری صلحی پایدار در غرب آسیا، دو پیشنهاد راهبردی مطرح شده است: نخست، تأسیس «صندوق صلح برای توسعه» (Peace Fund for Development – PFD) با هدف پیوند دادن منافع اقتصادی کشورهای منطقه به صلح و همکاری؛ و دوم، انعقاد «پیمان امنیتی غرب آسیا» (West Asia Security Accord – WASA) با هدف تقویت اعتماد متقابل و ایجاد سازوکارهای پایدار امنیتی در منطقه، بدون حضور نیروهای فرامنطقهای.
کتاب ضمن ارج نهادن به تلاشهای دیپلماتیک و تأکید بر ضرورت حفظ کانالهای گفتوگو، بر این نکته نیز تأکید دارد که دستیابی به صلح مستلزم هوشیاری در برابر کارشکنی بازیگرانی است که تداوم جنگ را در راستای منافع خود میبینند.
علیاشرف افخمی، پژوهشگر و کارآفرین توسعهگرا، که پیشتر نیز آثاری با محوریت تجربههای موفق کشورها در حوزه حکمرانی، راهبرد و توسعه منتشر کرده است، در این کتاب بر اهمیت گفتوگو، بازآفرینی اعتماد، بهرهگیری از تجربههای موفق جهانی و پرهیز از تکرار اشتباههای گذشته تأکید میکند.
از نگاه او، پیشرفت شتابان اقتصادی بسیاری از کشورهای منطقه، بهویژه همسایگان ایران، هشداری جدی و در عین حال فرصتی برای بازاندیشی در راهبردهای توسعه کشور است. فاصلهها را نمیتوان با همان سرعت گذشته جبران کرد؛ برای جبران عقبماندگیها، به شتاب، تحول در نگرش و گاه جهشی فراتر از انتظار نیاز است. به تعبیر دیگر: «بهجای راه رفتن، دویدن کافی نیست، بلکه باید پرواز کرد.»
پیام پایانی نویسنده را میتوان در این عبارت خلاصه کرد: «با تکیه بر خردمندی و حکمرانی خوب، میتوان در شرایط صلح، سرمایهگذاریها را به سوی توسعه متوازن در ایران و منطقه رهنمون ساخت.»
کتاب «صلح و توسعه» در نهایت دعوتی است به تأمل دوباره درباره آینده؛ آیندهای که در آن، بهجای رقابت برای تداوم دشمنی و ویرانی، همکاری و همافزایی منافع جایگزین شود و بهجای انتقال میراث جنگ به نسلهای بعد، امید و فرصتهای توسعه به آنان سپرده شود.
شاید دیر، شاید دور، اما نور، از روزنهای که باید، خواهد تابید.
منبع: خبرآنلاین


