رفتن به محتوای اصلی
اجتماعیهمشهری4 دقیقه مطالعه

خسارت تأخیر تأدیه چگونه محاسبه می‌شود

وقتی بدهی پولی دیر پرداخت می‌شود، قانون اجازه می‌دهد کاهش ارزش پول هم جبران شود. این گزارش شرط‌های مادهٔ ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی، فرمول محاسبه با شاخص بانک مرکزی، یک مثال عددی و قاعدهٔ جداگانهٔ چک را مرور می‌کند.

خسارت تأخیر تأدیه چگونه محاسبه می‌شود

وقتی بدهی پولی دیر پرداخت می‌شود، قانون اجازه می‌دهد کاهش ارزش پول هم جبران شود. این گزارش شرط‌های مادهٔ ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی، فرمول محاسبه با شاخص بانک مرکزی، یک مثال عددی و قاعدهٔ جداگانهٔ چک را مرور می‌کند.

پولی که دو سال پیش قرض داده شده، امروز همان قدرت خرید را ندارد. اگر بدهکار بدهی‌اش را سر موعد نپردازد، طلبکار فقط اصل مبلغ را پس نمی‌خواهد؛ می‌خواهد زیانی را هم که از کاهش ارزش پول دیده جبران کند. قانون برای این زیان نام مشخصی دارد: خسارت تأخیر تأدیه. محاسبهٔ این خسارت سلیقه‌ای نیست و دادگاه آن را با جدول رسمی شاخص قیمت می‌سنجد، نه با برآورد طرفین.

مادهٔ ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی خسارت تأخیر تأدیه را برای هر بدهی‌ای نمی‌پذیرد. چهار شرط باید هم‌زمان وجود داشته باشد:

دین از نوع وجه رایج باشد؛ طلب ارزی یا کالایی مشمول این ماده نیست.

طلبکار دین را مطالبه کرده باشد.

بدهکار با وجود تمکن از پرداخت خودداری کرده باشد.

شاخص قیمت از زمان سررسید تا زمان پرداخت تغییر فاحش کرده باشد.

مبدأ محاسبه زمان سررسید است، به شرط آنکه طلبکار دین را مطالبه کرده باشد. مطالبه را معمولاً با اظهارنامه یا تقدیم دادخواست ثابت می‌کنند. اگر طرفین در قرارداد برای دیرکرد پرداخت نرخ مشخصی توافق کرده باشند، دادگاه آن توافق را در نظر می‌گیرد.

فرمول محاسبه و جدول شاخص

فرمول ساده است: مبلغ دین ضرب در نسبت شاخص ماه پرداخت به شاخص ماه سررسید، منهای خود مبلغ دین. شاخصی که دادگاه‌ها به کار می‌برند جدول شاخص قیمت مصرف‌کننده‌ای است که بانک مرکزی برای قوهٔ قضاییه اعلام می‌کند و پایهٔ آن سال ۱۳۹۵ برابر ۱۰۰ است. شاخص هر ماه معمولاً چند هفته بعد منتشر می‌شود؛ آخرین شاخص منتشرشده در زمان نوشتن این گزارش، شاخص مهر ۱۴۰۵ با عدد ۳۶۱۱٫۱ است.

یک مثال روشن‌تر می‌کند: طلبی ۱۰۰ میلیون تومانی که سررسیدش شهریور ۱۴۰۲ بوده و شهریور ۱۴۰۴ پرداخت می‌شود. شاخص این دو ماه ۹۷۱٫۶ و ۱۸۷۷٫۹ است. نسبت این دو عدد حدود ۱٫۹۳ است؛ یعنی بدهکار باید علاوه بر اصل طلب، حدود ۹۳٫۳ میلیون تومان خسارت تأخیر هم بپردازد. برای حساب‌کردن همین عدد با تاریخ‌های پروندهٔ خودتان می‌توانید از محاسبه خسارت تاخیر تادیه به‌صورت آنلاین استفاده کنید؛ کافی است مبلغ، ماه سررسید و ماه پرداخت را وارد کنید تا شاخص هر دو ماه از جدول بانک مرکزی خوانده شود.

خسارت را کی و چطور بخواهیم

خسارت تأخیر تأدیه را می‌توان همراه اصل طلب در همان دادخواست خواست و در این حالت دادخواست جداگانه لازم نیست. اما اگر طلبکار بخواهد آن را مستقل یا پس از پایان دادرسی مطالبه کند، باید برایش دادخواست بدهد؛ این قاعده در تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۵۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی آمده است.

نکتهٔ دیگر املای این اصطلاح است. «تأخیر تأدیه» شکل رسمی است و بسیاری آن را بدون همزه، «تاخیر تادیه»، می‌نویسند. هر دو به یک خسارت اشاره دارند و فرقی در حکم ندارند.

چک حساب جداگانه دارد

قاعدهٔ چک با طلب عادی فرق می‌کند. طبق تبصرهٔ الحاقی مادهٔ ۲ قانون صدور چک و قانون استفساریهٔ آن، خسارت تأخیر چک از «تاریخ چک»، یعنی تاریخی که روی خود چک نوشته شده، تا روز وصول حساب می‌شود. رأی وحدت رویهٔ ۸۱۲ هیئت عمومی دیوان عالی کشور هم گفته این خسارت از شمول شرایط مادهٔ ۵۲۲ خارج است. بنابراین در چک، مطالبهٔ قبلی، تمکن بدهکار و تغییر فاحش شاخص شرط نیست.

ارزش امروز پول دیروز

همهٔ پرسش‌های مربوط به تورم به دادگاه نمی‌رسد. گاهی کسی فقط می‌خواهد بداند پولی که سال‌ها پیش داشته امروز چه ارزشی دارد؛ مثلاً برای مقایسهٔ یک رقم قدیمی یا تصمیم دربارهٔ یک بدهی خانوادگی. روش همان نسبت شاخص‌هاست: مبلغ ضرب در شاخص زمان مقصد، تقسیم بر شاخص زمان مبدأ. با جدول بانک مرکزی، یک میلیون تومانِ سال ۱۳۸۵ (بر پایهٔ میانگین سال) به نرخ مهر ۱۴۰۵ حدود ۲۰۱ میلیون تومان می‌شود.

برای این نوع تبدیل، ابزار محاسبه پول به نرخ روز شاخص هر ماه از ۱۳۶۹ به بعد و میانگین سال‌های قبل‌تر را به کار می‌برد. البته این تبدیل جای فرمول دادگاه را نمی‌گیرد. خسارت تأخیر تأدیه با شاخص ماهانه و شرط‌های مادهٔ ۵۲۲ حساب می‌شود و مهریهٔ وجه نقد با شاخص سالانه و قاعدهٔ خودش.

هزینهٔ طرح دعوا را هم برآورد کنید

کسی که برای مطالبهٔ طلب به دادگاه می‌رود باید هزینهٔ دادرسی هم بپردازد. در دعاوی مالی، این هزینه درصدی از بهای خواسته است و در دعاوی غیرمالی مبلغی مقطوع؛ نرخ‌ها هر سال در تعرفهٔ خدمات قضایی تعیین می‌شود. پیش از تنظیم دادخواست، محاسبه هزینه دادرسی کمک می‌کند بدانید چه رقمی باید آماده باشد. هزینه‌های جانبی مثل اوراق و کارشناسی جدا حساب می‌شود. اگر توان پرداخت هزینهٔ دادرسی را ندارید، می‌توانید هم‌زمان دادخواست اعسار از هزینهٔ دادرسی بدهید تا دادگاه دربارهٔ معافیت کامل یا موقت تصمیم بگیرد.

عددی که هر ماشین‌حسابی به دست می‌دهد برآورد است. مبلغ نهایی را دادگاه یا اجرای احکام بر پایهٔ تاریخ‌های دقیق پرونده تعیین می‌کند و شاخص‌های ماه‌های اخیر موقت‌اند. با این حال، دانستن فرمول و شرط‌ها به طلبکار کمک می‌کند خواسته‌اش را درست تنظیم کند و به بدهکار نشان می‌دهد تأخیر در پرداخت چه هزینه‌ای برایش دارد. در پرونده‌های مهم، پیش از اقدام با وکیل دادگستری مشورت کنید.

منبع: همشهری

منبع خبرهمشهری
نمای زنده فرهاببه‌روزرسانی 17:31
195,217مطلب نمایه‌شده
165,396موضوع و برچسب
30منبع خبری
14حوزه موضوعی