محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و رئیس تیم مذاکرهکننده ایرانی، پس از مدتی غیبت در بیان مواضعی جدید، این بار در نطق خود در جریان جلسه علنی مجلس به شاه بیتی مهم در وضعیت کنونی پرداخته است؛ «مصر بودن تهران بر لزوم پایان دادن به وضعیت نه جنگ، نه صلح». او در این اظهارات، گفته؛ «در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» نخواهیم ماند و برای برای ما اصلاً مهم نیست که آمریکا میخواهد مذاکره کند یا جنگ؛
اگر ۷ شرط منطقی ما که نتیجهمجاهدتهای ملت ایران است را بپذیرند، مسیر توافق باز است اما اگر اینبار آمریکاییها خطایی کنند، جغرافیای نبرد را توان و ارادهی نیروهای مسلح ایران تعیین خواهد کرد، نه خواست و ارادهی آنها و دود جنگ جدید به چشم خیلیها خواهد رفت.» نماندن در وضعیت نه جنگ، نه صلح؛ موضوعی است که پیشتر نیز مورد اصرار سایر مسئولان نظام نیز قرار گرفته و همین چندی پیش، مسعود پزشکیان با اشاره به این مساله، تاکید داشته؛ «مقام معظم رهبری دستور دادند که وضعیت نه جنگ نه صلح را پایان دهیم. ما میتوانیم با عزت گفتوگو کنیم و با عزت موضوع را تمام کنیم.
ما اهل گفتوگو و مذاکره هستیم و منطق حکم میکند، اگر میتوانیم حق خود را با گفتوگو بگیریم، خودمان را درگیر جنگ نکنیم، اما مقابل زور و قلدری هم تسلیم نخواهیم شد.» چنان که روسای دو قوه در این مواضع، اشاره کردهاند، «وضعیت نه جنگ، نه صلح» دقیقا همان وضعیتی است که گریبان جامعه لاجان ایران و اقتصاد نحیف آن را سخت چسبیده و بیش و پیش از هر جنگ مخرب و ایرانسوزی، میتواند، بنیانهای آن را از هم فروبپاشد.
جامعهای که از یک سو در کشاکش بیم و امید وقوع یا عدم وقوع جنگ، توان و قدرت هر ریسک و اقدامی را از دست داده و از دیگر سو، تشدید تحریمها، تحکیم محاصره دریایی، تورام فزاینده، کاهش سرسامآور ارزش پول ملی، هر عاملیتی را از ان سلب کرده است. به عبارت دیگر، جامعه در چنین وضعیتی، احساس عدم داشتن هویت مشخصی داشته و طبقات مختلف و به ویژه طبقه متوسط آن در حال از دست دادن سبک زندگی هستند که در تمام سالیان اخیر به صورت کژدار و مریز آن را مشق و زندگی کردهاند.
جامعهای که در چنین وضعیت اقتصادی، هویت و عاملیت خود در برآمدن از پس نیازهای ابتدایی و بدیهی زندگی را از دست رفته میبیند، نه ردی از انگیزش و خلاقیت و زایش اقتصادی در آن پیدا خواهد بود و نه میتواند، موتور محرکه اقتصاد که همان تولید باشد را به حرکت در بیاورد. جامعهای که امروز در تامین نیازهای بدیهی به مانند خوراک، پوشاک، مسکن، دارو و دیگر نیازهای روزمره با چه کنمهای جدی روبرو شده، نه قدمی برای سرمایهگذاری برخواهد داشت و نه میتواند روی چند ماه آینده خود نیز حساب باز کند.
در کنار چنین مصائبی، «تبعیض» دیگر عاملی است که در همین وضعیت تعلیقگونه، گریبان اقتصاد ایران و جامعه نظارهگر مبهوت پیش روی آن را گرفته است. وضعیتی که جامعه با دیدن آن میپرسد؛ اگر امکانی برای زیست حداقلی در اقتصاد نیست، باید برای همه نباشد، اگر هست که باز، ایضا! جامعه سوال میپرسد؛ در وضعیتی که محاصره دریایی و تحریمهای کمرشکن، امکان کوچکترین مبادله و بده بستان خارجی را از تجار سلب کرده، در وضعیتی که حتی به دلیل تحریمها و همان محاصره؛
نایاب شدن دارو و مواد اولیه و هر نیاز فلان و بهمان روزمرهای، دمار از روزگار مردم درآورده، چطور است که همزمان با رونمایی از فلان خودرو در قلب اروپا، عدهای با همان اتومبیلهای رنگارنگ در دل خیابانهای پایتخت جنگزده تهران جولان میدهند و معدود جماعتی دقیقا همزمان با رونمایی از فلان گوشی میلیاردی در تهران بر سر رنگ آن چک و چانه میزنند؟ القصه که فقر و تبعیض در وضعیت معلق و لنگ در هوای اقتصاد امروز ایران، وضعیتی را پدید آورده که در ادبیات روزمره به آن؛ نه جنگ، نه صلح میگویند.
دقیقا همان وضعیتی که نیازی به شرح و تفسیر آن نیست، فقط کافی است از زیر آسمان آلوده پایتخت قدمی بزنید و با مردم و کوچه و بازار درباره مصائب آن صحبت کنید. بغزیان، استاد اقتصاددان دانشگاه تهران در گفتوگو با آوش: آمریکا از «خفگی اقتصادی» ایران صبحت میکند، واقعیت غیر از این است؟
در همین ارتباط، آلبرت بغزیان، اقتصاددان و استاد اقتصاد دانشگاه تهران و همینطور، مدیر گروه اقتصاد کلیه گرایشها پردیس بین المللی کیش این دانشگاه در گفتوگویی با آوش، ضمن اشاره به وضعیت کنونی حاکم بر اقتصاد ایران در شرایط نه جنگ، نه صلح، اظهار داشت: نمیتوان با استناد به برخی شاخصهای کلان اقتصادی، وضعیت زندگی مردم را مطلوب ارزیابی کرد. به گفته وی، افزایش مستمر قیمتها، کاهش قدرت خرید، تشدید مشکلات معیشتی و نبود ثبات اقتصادی نشان میدهد که شرایط موجود با آنچه برخی مسئولان از وضعیت اقتصاد کشور ترسیم میکنند، فاصله دارد.
بغزیان اظهار داشت: برای ما کاملاً محرز است که در شرایط اقتصادی خوبی قرار نداریم. ممکن است از منظر شاخصهای جهانی گفته شود درآمدهای نفتی کاهش پیدا نکرده یا تجارت کشور همچنان برقرار است، اما وقتی میخواهیم وضعیت اقتصادی را از منظر معیشت مردم بررسی کنیم، باید ببینیم زندگی روزمره آنها در چه شرایطی قرار دارد. وی افزود: اقتصاد کشور را میتوان به خودرویی تشبیه کرد که در حال حرکت است. اگر موتور این خودرو بهدرستی کار کند، باید بتوانیم از حرکت آن سواری راحتی بگیریم و احساس آرامش کنیم، اما وقتی خودرو تکان میخورد و ریپ میزند، مشخص است که یک جای کار ایراد دارد.
بنابراین، نمیتوانیم بگوییم اقتصاد کشور وضعیت خوبی دارد؛ چراکه مردم هر روز با افزایش قیمتها مواجهاند و با نگرانی از خواب بیدار میشوند. هر روز نیز بخشی از قدرت خرید و درآمد آنها تحت تأثیر افزایش قیمت کالاهای مختلف قرار میگیرد. این اقتصاددان ادامه داد: مسئولان مرتب میگویند درآمدمان خوب است، سیاستهایمان درست است، طبق برنامه پیش میرویم و بر قیمتها نظارت داریم، اما آنچه مردم میبینند با این ادعاها متفاوت است. وقتی به سفره مردم، چهره آنها و خریدهایشان نگاه میکنیم، واقعیت دیگری را مشاهده میکنیم.
ممکن است نماینده یا سخنگوی دولت از شنیدن این حرفها خوشش نیاید یا برخی نهادها تمایلی به شنیدن آن نداشته باشند، اما نمیتوانیم چشمهایمان را ببندیم و بگوییم همهچیز عالی است. بغزیان با اشاره به مقایسه وضعیت اقتصادی ایران با سایر کشورها تصریح کرد: میگویند قیمت بنزین در آمریکا ۱۰ درصد افزایش پیدا کرده و مردم آن کشور به این موضوع اعتراض دارند، اما ما در داخل کشور بر سر یک کارت سوخت و افزایش ۵۰ درصدی قیمتها با مسائل جدی مواجهیم. وقتی از بیخانمانی در آمریکا صحبت میکنیم، باید توجه داشته باشیم که نمیتوانیم شرایط دو کشور را بهسادگی با یکدیگر مقایسه کنیم.
خود ما نیز در حوزه بهداشت و درمان، دارو، کمبودها و اجحافهای مختلف با مشکلات فراوانی روبهرو هستیم. وی افزود: اگر کسی به من بگوید وضعیت اقتصادی خوب است، تعارف ندارم و میگویم چنین چیزی درست نیست. مردم نه حقوق مناسبی دریافت میکنند و نه از قدرت خرید کافی برخوردارند. واقعاً از نظر وجدانی ناراحتکننده است که عدهای بگویند همهچیز عالی است. هر بخشی را که بررسی کنید، ایرادی در آن وجود دارد؛ از وضعیت اجارهخانه گرفته تا پدیدههایی مانند قبرخوابی و اجارهای شدن برخی فضاها. آمریکا از «خفگی اقتصادی» ایران صبحت میکند، واقعیت غیر از این است؟
این استاد اقتصاد با اشاره به طرح موضوع «خفگی اقتصادی» از سوی آمریکا گفت: حالا آمریکا اصطلاح جدیدی به کار میبرد و از خفگی اقتصادی صحبت میکند، اما آیا واقعاً غیر از این است؟ حتی اگر این تعبیر را به کار نبریم و از رکود اقتصادی یا فشار اقتصادی صحبت کنیم، واقعیت تغییر نمیکند. همانطور که نیازی به حمله نظامی نیست، سیاستهای غلط و تصمیمات اشتباه اقتصادی نیز بهتنهایی میتوانند فشار زیادی ایجاد کنند. برای مثال، افزایش تعرفه واردات خودرو تا ۶۰ درصد واقعاً جای تعجب دارد.
بغزیان اظهار داشت: وقتی سران سه قوه دور هم مینشینند و درباره مسائل صحبت میکنند، آیا به تبعات تصمیماتی که میگیرند توجه نمیکنند؟ ما برای حمایت از صنعت خودرو تصمیم میگیریم و میخواهیم با تعرفه از این صنعت حمایت کنیم، اما همزمان اجازه ورود خودروهای لوکس را میدهیم. در نتیجه، کسانی که آرزوی سوار شدن به خودرویی مانند سانتافه را داشتند، حالا حتی توان تعویض خودروی خود را هم ندارند؛ چراکه خودروهای گرانقیمت و لوکس وارد ویترین بازار شدهاند. وی ادامه داد: ابتدا صحبت از تولید و عرضه خودروی اقتصادی ۱۰ هزار دلاری بود.
آن زمان نرخ دلار ۵۰ هزار تومان بود و قیمت چنین خودرویی به حدود ۵۰۰ میلیون تومان میرسید، اما امروز با نرخهای فعلی ارز، همین خودرو نیز چندین میلیارد تومان قیمت پیدا میکند. مشخص است که در نهایت این تصمیمات به نفع چه کسانی تمام میشود؛ سلبریتیها، ثروتمندان و افرادی که توان مالی بالایی دارند. بنابراین، هر نامی که روی وضعیت فعلی بگذاریم، واقعیت این است که اوضاع معیشتی مردم خوب نیست.
بغزیان با انتقاد از نحوه مواجهه دولت با مشکلات اقتصادی افزود: دولت دائماً تلاش میکند شرایط را به شکلی مطلوب نشان دهد و میگوید در حال فکر کردن و بررسی مسائل است یا دغدغه مردم را دارد. حتی اگر دولت از مردم عذرخواهی کند، باید دید این عذرخواهی تا چه اندازه با واقعیت زندگی مردم ارتباط دارد. آیا برخی مسئولان واقعاً از شرایط خرید و زندگی خانوادهها اطلاع دارند؟ آیا خودشان نیز با این مشکلات مواجهاند؟
این اقتصاددان با تأکید بر اینکه حل مشکلات اقتصادی صرفاً به برنامهریزیهای بودجهای محدود نمیشود، اظهار داشت: اینکه بودجه سال ۱۴۰۶ چگونه تنظیم شود یا درآمدهای نفتی چگونه تخصیص پیدا کند، موضوعات مهمی هستند و باید درباره آنها برنامهریزی کرد، اما وضعیت فعلی بیش از هر چیز به مسئله جنگ و تنشهای موجود گره خورده است. شرایط اقتصاد کشور بهگونهای است که نمیتوان صرفاً با تصمیمات داخلی و برنامهریزیهای معمول انتظار بهبود داشت.
تا تحریمها حلوفصل نشده و تنشها پایان نیابند، نمیشود به تغییرات مطلوب در اقتصاد فکر کرد وی افزود: اگر از من بپرسید چه باید کرد، اینکه ارز، یارانه، حمایتهای دولتی یا افزایش قیمت بنزین هرکدام چه تأثیری دارند، باید بگویم هیچکدام بهتنهایی نمیتوانند مشکل را حل کنند. همه این مسائل به درآمدهای نفتی و شرایط کلی اقتصاد کشور وابستهاند. اکنون زمان مناسبی نیست که اقتصاد کشور صرفاً بر یک محصول یا منبع درآمد متکی باشد.
از طرف دیگر، مرزها با محدودیت مواجهاند، قیمت تمامشده کالاها افزایش پیدا کرده و واردات لوازم یدکی و مواد اولیه با هزینههای بالایی انجام میشود؛ در نتیجه، تولید کالاهای رقابتی و عرضه آنها با قیمت مناسب به مردم دشوار شده است. تا زمانی که وضعیت تحریمها حلوفصل نشود و تنشها پایان نیابد، نمیتوان انتظار داشت شرایط اقتصادی به شکل مطلوبی تغییر کند. در نهایت باید به یک توافق و بازی برد-برد منتهی شویم.
بغزیان با اشاره به تفاوت میزان تحمل فشارهای اقتصادی در ایران و آمریکا تصریح کرد: ممکن است در آمریکا افزایش قیمت بنزین یا گرانی چند کالای محدود، تورم پنجدرصدی ایجاد کند، اما در ایران شرایط متفاوت است و مردم با افزایشهای بسیار شدید قیمتها مواجهاند. امروز گاهی آرزوی مردم این است که قیمتها در همان سطح قبلی باقی بماند. وی در ادامه با اشاره به تحرکات برخی جریانهای سیاسی و تجمعات با رویکرد مخالفت با مذاکره و تأکید بر ادامه جنگ گفت: نباید تردید کنیم که در شرایط فعلی عدهای برنده و عدهای بازنده هستند.
برخی افراد از این وضعیت بهعنوان فرصتی برای ضربه زدن به جریان سیاسی رقیب استفاده میکنند. همانطور که دموکراتها و جمهوریخواهان در آمریکا از شرایط سیاسی برای تخریب یکدیگر استفاده میکنند، در داخل کشور نیز عدهای تصور میکنند اکنون که دولت در اختیار آنها نیست، باید تا حد امکان دولت را تحت فشار قرار دهند. منظور کسانی شعار «جنگ، جنگ تا پیروزی» سر میدهند از پیروزی چیست؟ این استاد دانشگاه افزود: دولت ممکن است به دنبال سازش یا پیدا کردن راهحلی مناسب برای عبور از شرایط موجود باشد، اما در مقابل، عدهای شعار «جنگ، جنگ تا پیروزی» سر میدهند.
باید از این افراد پرسید منظورشان از پیروزی چیست؟ آیا قرار است آمریکا را شکست دهیم؟ آیا میخواهیم اقتصاد آمریکا را به هم بریزیم؟ در حالی که خودمان نیز در شرایط اقتصادی مناسبی قرار نداریم. همچنان شاهد اختلاس، پرداخت وامهای کلان به افراد خاص و ادامه زمینخواری هستیم بغزیان با اشاره به مشکلات ساختاری اقتصاد کشور اظهار داشت: در شرایطی که مردم با مشکلات اقتصادی مواجهاند، همچنان شاهد تخلفات بانکی، اختلاس، پرداخت وامهای کلان به افراد خاص و ادامه زمینخواری هستیم.
در بخشهای مختلف اقتصاد مشکلات جدی وجود دارد و نمیتوان پذیرفت که همهچیز در وضعیت مطلوبی قرار دارد. وی ادامه داد: در حوزه خودرو هنوز تکلیف واردات مشخص نیست و در حوزه دارو نیز هر فردی نظر متفاوتی درباره قیمتها دارد. از طرف دیگر، بانک مرکزی اعلام میکند که قصد دارد برخی کالاها را از تالار ارزی خارج کند؛ تصمیمی که میتواند آثار تورمی داشته باشد. در نهایت نیز اعلام میشود که قرار است مبلغ کالابرگ افزایش پیدا کند، در حالی که مردم نمیخواهند از جیب خودشان پول بیشتری پرداخت کنند و بعد بخشی از همان پول در قالب کالابرگ به آنها بازگردانده شود.
این اقتصاددان درباره سیاستهای حمایتی دولت و نحوه تخصیص یارانهها گفت: در موضوع کالابرگ نیز تعداد قابل توجهی از افراد براساس داشتن ملک، خودرو و سایر داراییهای منقول و غیرمنقول حذف میشوند. اگر قرار است افرادی از مناطق برخوردارتر شهر، مثلاً از میدان مادر در میرداماد به بالا، از دریافت یارانه حذف شوند، باید بررسی کرد که آیا صرفاً داشتن یک خانه به معنای بینیازی فرد است؟ ممکن است فردی خانهای ۲۰ میلیارد تومانی داشته باشد، اما آن خانه را اجاره داده باشد و خودش مستأجر باشد. آیا باید صرفاً به دلیل مالکیت آن خانه، وضعیت مستأجر بودن او را نادیده گرفت؟
البته ممکن است برخی از این افراد واقعاً نیازی به یارانه نداشته باشند، اما مسئله این است که معیارهای حذف باید دقیق و عادلانه باشند. وی افزود: در دوره احمدینژاد، دستکم این استدلال مطرح میشد که هر ایرانی میتواند یارانه خود را دریافت کند و اگر تمایلی ندارد، آن را به افزایش یارانه دیگران اختصاص دهد. حتی ایرانیان خارج از کشور نیز مبلغ ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومان را دریافت میکردند که در آن زمان حدود ۱۱ دلار ارزش داشت.
ممکن است برای برخی افراد دریافت چنین مبلغی خندهدار باشد، اما مسئله این است که وقتی معیار مشخصی برای شناسایی افراد نیازمند وجود ندارد، تصمیمات اشتباه باعث میشود ثروتمندان ثروتمندتر و افراد فقیر فقیرتر شوند. طبقه متوسط، دیگر قدرت و جایگاه سابق را ندارد بغزیان با اشاره به تضعیف طبقه متوسط جامعه تصریح کرد: نتیجه این وضعیت، شکلگیری جامعهای دوقطبی است؛ بهگونهای که دیگر طبقه متوسط قدرت و جایگاه سابق خود را ندارد. معلم و استاد دانشگاه به طبقات پایینتر سقوط میکنند، اما فردی که سه ملک دارد، به دلیل افزایش ارزش داراییهایش در طبقات بالاتر قرار میگیرد.
از طرف دیگر، هزینهها افزایش پیدا کرده و صاحبخانه نیز اجارهبها را بالا میبرد تا متضرر نشود. وی با انتقاد از دشواری شناسایی دقیق افراد برخوردار و نیازمند اظهار داشت: اگر قرار باشد براساس حساب بانکی، خانه یا خودرو افراد درباره پرداخت یارانه تصمیم بگیریم، با مشکلات جدی مواجه میشویم. ممکن است فردی خانه خود را بفروشد و پول آن به حساب بانکیاش منتقل شود؛ در این صورت، آیا باید او را ثروتمند محسوب کنیم؟ یا فردی که طلا دارد، چگونه باید شناسایی شود؟ حتی درباره خودرو نیز مشخص نیست چه نوع خودرویی باید معیار برخورداری قرار بگیرد.
بنابراین، واقعاً نمیتوان با یارانه نقدی یا کالابرگ بهتنهایی عدالت را برقرار کرد. این استاد اقتصاد ادامه داد: یکی از راهکارها میتواند ارائه خدمات و کالا به شکل مستقیم و در محل مشخص باشد؛ برای مثال، به جای پرداخت پول نقد، امکان استفاده از وعده غذایی در مراکز مشخص برای افراد نیازمند فراهم شود. البته در این روش نیز ممکن است افراد از سهمیه خود استفاده نکنند یا آن را بفروشند، اما دستکم میتوان کمکها را به شکل هدفمندتری ارائه کرد. هدفمند کردن حمایتها به این معناست که به جای پرداخت پول، کالای مورد نیاز در محل مشخصی در اختیار افراد قرار بگیرد.
کدام کشور با جنگ توانسته به شرایط مطلوب اقتصادی و اجتماعی برسد؟ بغزیان با انتقاد از شعارهای جنگطلبانه و سیاسی شدن مسائل اقتصادی تأکید کرد: ما باید در هر شرایطی به دنبال ثبات باشیم. شعار «جنگ، جنگ تا پیروزی» را برخی سیاسیون مطرح میکنند، اما جنگ ویرانی به همراه دارد و بحران ایجاد میکند؛ جنگ سازنده نیست. اینکه گفته شود جنگ باعث بیداری ما شده، نمیتواند توجیهی برای ادامه آن باشد. باید پرسید کدام کشور با جنگ توانسته به شرایط مطلوب اقتصادی و اجتماعی برسد؟
برخی حمایتکنندگان از تندروها از پشتوانه مالی و دارایی مناسبی برخوردارند وی افزود: به نظر من، اخباری که میشنوم و مخالفتهایی که مطرح میشود، بیشتر با هدف کوبیدن جناح سیاسی مخالف است. در این میان، ترکشهای چنین رویکردی به قشر فقیر جامعه برخورد میکند. برخی از افرادی که از این تحرکات حمایت میکنند، خودشان از پشتوانه مالی و دارایی مناسبی برخوردارند و ممکن است به منابع و امکانات دسترسی داشته باشند، اما مردم عادی هستند که هزینه این شرایط را پرداخت میکنند.
این اقتصاددان با تأکید بر ضرورت پرهیز از نگاه جناحی به مسائل اقتصادی اظهار داشت: آیا واقعاً اکنون زمان آن است که عدهای را به دلیل امضای برجام یا تصمیمات گذشته مورد حمله قرار دهیم؟ باید شرایط اقتصادی مردم را در نظر بگیریم و بدون قضاوت درباره اینکه چه کسی اصولگرا یا اصلاحطلب است، به مسائل اصلی توجه کنیم. من خودم نگران مردم، تورم، بیکاری و رکود هستم، اما این دغدغهها را در مواضع بسیاری از جریانهای سیاسی نمیبینم و آنچه بیشتر مطرح میشود، رقابت و اختلافات جناحی است.
خانوادههای زیادی در جنگ از هم پاشیدهاند وی ادامه داد: یک جریان میگوید باید بجنگیم و آمریکا را شکست دهیم، اما باید مشخص شود منظور از شکست، شکست نظامی است یا اقتصادی. در طرف مقابل نیز باید به این واقعیت توجه کرد که مردم با تمام وجود در شرایط دشوار همکاری کردهاند، شهید دادهاند و خسارتهای فراوانی را متحمل شدهاند. خانوادههای زیادی از هم پاشیدهاند و باید دید وضعیت اجتماعی و روانی جامعه در حال حاضر چگونه است. بغزیان تصریح کرد: باید به شرایط زیر پوست شهر توجه کنیم. آیا مردم از نظر روانی در وضعیت مناسبی قرار دارند؟
حتی افرادی که میخواهند برای مدتی در یک کافه بنشینند و یک بستنی بخورند، ممکن است دیگر توان انجام چنین کاری را نداشته باشند. این فشارها میتواند زمینهساز بزهکاری، جنایت و اتفاقاتی مانند سرقت تلفن همراه شود. مشکلات ازدواج و افزایش قیمت طلا نیز از دیگر مسائلی است که خانوادهها با آن دستوپنجه نرم میکنند. جنگ، آخرین گزینه است این استاد اقتصاد دانشگاه تهران در جمعبندی دیدگاه خود درباره شرایط موجود تأکید کرد: من با این رویکرد که بخواهیم به جنگ ادامه دهیم موافق نیستم. بسیاری از مسائل را میتوان از طریق مذاکره حل کرد و جنگ باید آخرین گزینه باشد.
مسلماً جنگ برای هر دو طرف ویرانی و تلفات جانی به همراه دارد و باید از چنین هزینههایی جلوگیری کرد. برخی نمایندگان در تلاش برای سهم بیشتری در منطقه خود بوده و برخی دیگر نیز به دنبال تثبیت جایگاه و حمایت از نهادهایی هستند که به آنها وابستگی دارند بغزیان در بخش دیگری از این گفتوگو، با انتقاد از نحوه تخصیص بودجه به برخی نهادهای انتصابی و مجموعههای اقتصادی وابسته به آنها اظهار داشت: در شرایط فعلی، مسئله بودجه اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
پیش از این نیز به این موضوع ایراد میگرفتم که برخی نمایندگان تلاش میکنند سهم بیشتری برای منطقه خود اختصاص دهند و برخی دیگر نیز به دنبال تثبیت جایگاه و حمایت از نهادهایی هستند که به آنها وابستگی دارند. در نهایت، دولت برای تأمین بودجه با مشکل مواجه میشود. وی افزود: وقتی بودجه به مجلس میرود و در کمیسیونهای مختلف بررسی میشود، اعداد و ارقام تغییر میکنند. ممکن است بودجه یک نهاد به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کند، صرفاً به این دلیل که فرد یا گروهی میخواهد رأی جمع کند یا حمایت آن نهاد را به دست آورد.
این در حالی است که برخی از این نهادها مسئولیت مستقیمی در قبال تورم ندارند و مطالبه بودجه میکنند، بدون آنکه در برابر نتایج عملکرد خود پاسخگو باشند. این اقتصاددان ادامه داد: برخی شرکتهایی که به دولت متصل هستند، برای دریافت بودجه اقدام میکنند، در حالی که حتی مجوز فعالیت آنها مدتهاست به پایان رسیده است. در شرایط عادی باید این مجوزها تمدید شوند، اما مشخص نیست دولت یا سازمان برنامهوبودجه تا چه اندازه جرات و توانایی حذف این مجموعهها را دارد.
گاهی افراد و گروههایی در جایگاههای تصمیمگیری قرار میگیرند که میتوانند چنین تصمیماتی را متوقف کنند یا مانع اجرای آنها شوند. بنیاد مستضعفان بدون پاسخگویی، عمدتاً به دنبال کسب سود بوده و تنها بخش محدودی از جامعه را تحت پوشش قرار میدهد بغزیان با اشاره به نبود سازوکار پاسخگویی در برخی نهادهای اقتصادی گفت: نباید فراموش کنیم که مسئله اصلی در اینجا پول و منابع عمومی است. برای مثال، بنیاد مستضعفان و سایر نهادها باید در قبال عملکرد اقتصادی خود پاسخگو باشند.
باید مشخص شود که چه میزان اشتغال ایجاد کردهاند، تولید خود را تا چه اندازه افزایش دادهاند و چه نقشی در کنترل قیمتها دارند. اما این مجموعهها عمدتاً به دنبال کسب سود هستند و تنها بخش محدودی از جامعه را تحت پوشش قرار میدهند؛ در حالی که مسئولیت سایر هزینهها و تعهدات اجتماعی بر عهده سازمان تأمین اجتماعی و مجموعههای دیگر قرار میگیرد. وی افزود: این نهادها مسئولیت مشخصی در قبال اقتصاد کشور بر عهده ندارند، اما در عین حال بر اقتصاد جامعه، قیمتها و منابع بانکی تأثیرگذارند.
حتی ممکن است بخش قابل توجهی از اقتصاد کشور تحت مدیریت آنها باشد و برخی شرکتهای وابسته به این مجموعهها نیز رشد اقتصادی و عملکرد مالی مناسبی داشته باشند. با این حال، مسئله اصلی همچنان نبود پاسخگویی است؛ چراکه این مجموعهها حتی در برابر دولت نیز پاسخگو نیستند. در شرایط فعلی، منطقی نیست که بودجه برخی نهادها را متناسب با تورم یا حتی بیشتر افزایش بدهیم این استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت بازنگری در تخصیص بودجه به این نهادها اظهار داشت: این مجموعهها باید در شرایط فعلی تا اندازهای از مطالبات خود کوتاه بیایند.
دولت با محدودیت منابع مواجه است و باید بتواند هزینه واردات دارو و کالاهای اساسی را تأمین کند. در چنین شرایطی، منطقی نیست که بودجه برخی نهادها را متناسب با تورم یا حتی بیشتر افزایش دهیم و در عین حال انتظار داشته باشیم دولت منابع کافی برای اجرای اقدامات حمایتی در اختیار داشته باشد. بغزیان در پایان خاطرنشان کرد: امیدواریم این مسائل تا ۱۰ یا ۲۰ سال آینده اصلاح شود! اما اگر چنین اتفاقی نیفتد، همین پرسشها همچنان مطرح خواهند بود. آن زمان نیز باید پرسید چرا وضعیت به همین شکل باقی مانده است؛
چراکه افرادی که این ساختارها و مشکلات را ایجاد کردهاند، خود در موقعیت تصمیمگیری و تنظیم بودجه همان نهادها قرار دارند. در نهایت، آنچه باقی میماند سهم مردم است؛ البته اگر چیزی باقی بماند.
منبع: آوش

