در مراسم رونمایی از مجموعه ششجلدی «تاریخ اداره تئاتر از آغاز تا پایان»، ایرج راد خواستار راهاندازی موزه تئاتر و پس از آن موزه فرهنگ و هنر شد. اتابک نادری، مدیرکل هنرهای نمایشی، نیز از اختصاص ردیف بودجه در سال آینده برای احیای اداره تئاتر و راهاندازی موزه تئاتر و نمایش ایرانی خبر داد. در این مراسم، جمعی از هنرمندان و مدیران فرهنگی درباره ضرورت ثبت تاریخ تئاتر ایران، احیای ساختارهای حمایتی و انتقال تجربه نسلهای پیشین به هنرمندان جوان سخن گفتند.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از روابط عمومی اداره کل هنرهای نمایشی، آیین رونمایی از مجموعه ششجلدی «تاریخ اداره تئاتر از آغاز تا پایان» روز سهشنبه ۲۶ آبانماه، ساعت ۱۰ در تالار رودکی برگزار شد. این مجموعه پژوهشی به کوشش مجید ستایش و حاصل ۲۵ سال تحقیق درباره تاریخ اداره تئاتر است.
در این مراسم هنرمندانی چون ایرج راد، ناصر بزرگمهر، رحمت امینی، مریم معترف، نصرالله قادری، منظر لشکری، مهدی میامی، جمشید جهانزاده، فرزانه نشاطخواه، شهرام زرگر، ناهید مسلمی، هوشمند هنرکار، محمود فرهنگ، داود فتحعلیبیگی، مجید جعفری، اردشیر صالحپور، مجید قناد، سامان خلیلیان، حسین مسافرآستانه، جمشید ملکپور، محمدحسین ناصربخت، مهرداد بیات، تاجبخش فنائیان، هرمز سیرتی، علیرضا گیلوری، آتش تقیپور و جلیل فرجاد حضور داشتند.
همچنین مهدی محمدی، معاون حقوقی، مجلس و استانهای وزارت فرهنگ، نیکنام حسینیپور، مدیرکل روابط عمومی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مهدی شفیعی، معاون امور هنری، اتابک نادری، مدیرکل هنرهای نمایشی، احمدحسین فتایی، مشاور اجرایی معاونت امور هنری، مهدی افشین، مدیر تماشاخانه سنگلج، اصغر خلیلی، مدیر مجموعه تئاترشهر و حمید شاهآبادی، معاون اسبق امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، از جمله مدیران حاضر در این مراسم بودند.
در ابتدای مراسم، علیرضا سعیدی، مدیر روابط عمومی مجموعه تئاترشهر و مجری برنامه، از ایرج راد دعوت کرد تا درباره این اثر پژوهشی و گذشته اداره تئاتر سخن بگوید.
ایرج راد: موزه تئاتر نداریم و بسیاری از آثار در حال نابودی است
ایرج راد ضمن ابراز خوشحالی از دیدار دوباره با برخی هنرمندان پیشکسوت، گفت: «بسیار خوشحالم از دیدن دوباره بزرگان و فرهیختگانی که در این جمع حضور دارند و خوشحالم که این تحقیق چندساله به ثمر نشست؛ چون گاهی میشنیدم که مجید ستایش از اتمام و انتشار این مجموعه ناامید میشده است. خوشحالی دیگرم به خاطر این است که چنین دستاوردی با پول شخصی پژوهشگر انجام شده است که جای ستایش دارد.»
راد با یادآوری مجموعه پژوهشی جمشید ملکپور با عنوان «ادبیات نمایشی در ایران» که از کتابهای مرجع حوزه تئاتر است، اظهار کرد: «باید یادی از زحمات جمشید ملکپور هم بکنیم که در جمع ما امروز حضور دارند. او برای تدوین و پژوهش مجموعه پنججلدی «ادبیات نمایشی در ایران» زحمات زیادی را به دوش کشید. باعث افتخار من است که در دورهای با جمشید ملکپور در اداره تئاتر همکاری داشتهام و اکنون جوانی علاقهمند این مسیر پژوهشی را با وجود تمام سختیها ادامه میدهد.»
مدیرعامل اسبق خانه تئاتر با تأکید بر لزوم احیای دوباره ساختمان اداره تئاتر، گفت: «ما در تئاتر موزهای نداریم تا اسناد و وسایل مربوط به آن را نگه داریم و متأسفانه بسیاری از آثار در حال نابودی است. آرزوی دیگر من راهاندازی موزه فرهنگ و هنر است؛ موزهای که بتوانیم به داشتن آن ببالیم و افتخار کنیم. اما راهاندازی چنین موزهای نیاز به یک بنیاد دارد. مدیران هنری تلاش کنند در ابتدا موزه تئاتر و سپس موزه فرهنگ و هنر را راهاندازی کنند.»
ایرج راد: هر شب ۱۲۰ تئاتر در تهران اجرا میشود، اما تبلیغی از آنها روی بیلبوردها نیست
ایرج راد با انتقاد از سهم ناچیز تئاتر از تبلیغات بیلبوردهای شهری و تبلیغات صداوسیما، اظهار کرد: «هر شب ۱۲۰ تئاتر در شهر تهران به صحنه میرود، اما روی بیلبوردهای سطح شهر همهچیز تبلیغ میشود، بهجز تئاتر. این مشکل در صداوسیما هم وجود دارد. قبلاً دو شبکه وجود داشت و تلهتئاتر هم پخش میکرد، اما الان با وجود ۳۰ شبکه یا حتی بیشتر، هیچ تئاتری از شبکههای تلویزیون پخش نمیشود.»
جمشید ملکپور: پژوهش، فراهمکردن زمینههایی برای کشف حقیقت است
در ادامه و بهعنوان دومین سخنران، جمشید ملکپور، پژوهشگر حوزه تئاتر، ضمن ابراز خوشحالی از دیدار دوباره برخی هنرمندان پس از ۴۰ سال، گفت: «درباره پژوهش یک تعریف کلیشهای وجود دارد که از آن با عنوان «نشر حقیقت» یاد میشود، ولی به نظرم پژوهش، فراهمکردن زمینههایی برای کشف حقیقت است و مجید ستایش این امر را مدنظر داشته است.
نکته دوم اینکه ایشان ۲۵ سال تحقیق انجام دادهاند، اما من ۵۰ سال برای مجموعه پژوهشیام وقت گذاشتم که تئاتر ایران را از دوره قاجار مورد بررسی قرار دادهام و در آن کوشیدم یک نما و ساختار کلی از تحول تئاتر و ادبیات نمایشی ارائه کنم و امید داشتم پس از من، کسانی این دوره طولانی را به شکل عمیقتری در مقاطع زمانی مختلف مورد پژوهش قرار دهند.»
وی در ادامه به ضرورت پژوهش درباره دیگر مراکز مؤثر در رشد تئاتر کشور اشاره کرد و یادآور شد: «در تئاتر ما چند مرکز در رشد تئاتر کشور تأثیر داشتند که لازم است درباره آنها نیز پژوهش صورت گیرد. غیر از اداره تئاتر باید درباره کارگاه نمایش و هنرمندان آن و تأثیر آن تحقیق مفصلی صورت گیرد. دومین مکان، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است که در دو دوره بسیاری از هنرمندان تئاتر، موسیقی و فیلم از آنجا قد علم کردند. دیگری، تالار مولوی است که در زمانی پایگاه فرهنگی محسوب میشد و جوانانی پرشور، خلاق و پیشرو برای تجربه تئاتری نو در آنجا گرد هم میآمدند.»
ملکپور در پایان سخنان خود بر نقش حامیان هنر در پیشبرد پژوهش تأکید کرد و گفت: «برای به سرانجام رسیدن یک کار پژوهشی، گاهی نقش حامیان هنر از خود هنرمندان و پژوهشگران مهمتر است؛ بنابراین باید از پژوهشگر حمایت شود تا بتواند اثرش را ارائه دهد.»
علی منتظری: برای آینده بهتر باید سازمان تئاتر کشور تشکیل شود
علی منتظری، مدیرکل اسبق هنرهای نمایشی نیز در سخنانی، تأسف خود را از به سرانجام نرسیدن سازمان تئاتر کشور در زمان مدیریت خود ابراز کرد و گفت: «از جمله اموری که باید جزو اولویتهای تئاتر کشور قرار گیرد، احیای دوباره اداره تئاتر است. تئاتر کشور ما بسیار مظلوم است و این مظلومیت قبلاً هم وجود داشت؛ زمانی که مرکز هنرهای نمایشی تبدیل به اداره کل شد و زمانی که ۵۰۰ پست سازمانی در اداره تئاتر، از جمله کارگردان، بازیگر و… حذف شد. در همین زمان ساختار تئاتر کشور کوچکتر شد و متأسفانه حمایتها هم کم شد.
چیزی که من از تئاتر میدانم و در کتاب «اضطراب بشر» خواندهام، این است که راه اولیه نجات انسان، گسترش تئاتر است. برای رسیدن به آینده بهتر در کشور، باید سازمان تئاتر کشور تشکیل شود و نقش هنرمندان در این مسیر مهم است. اگر همکاری لازم با من صورت گرفته بود، سازمان تئاتر را در زمان مدیریت خود تشکیل میدادم.»
علی منتظری با یادآوری خاطرهای از سالهای ۱۳۶۹ و ۱۳۷۰، زمانی که ساختمان تئاترشهر در معرض واگذاری از هنرمندان تئاتر قرار داشت، توضیح داد: «سال ۶۹ و ۷۰ حدود صد هزار صندلی در تئاتر وجود داشت که برای ایجاد و سرمایهگذاری هر صندلی، حدود ۱۰ میلیون تومان هزینه میشد. کارگاه دکور و نقاشی وجود داشت که باید احیا شوند. همان سالها بنیاد رودکی و تالار وحدت از تئاتریها گرفته شد و حتی مجموعه تئاترشهر هم داشت از هنرمندان تئاتر گرفته میشد. اگر ساختار حمایتی سابق، اداره تئاتر بهعنوان مرکز ثقل تئاتر و گروههای تئاتر زنده و احیا نشوند، تئاتر به دست دلالها میافتد.»
منتظری با اشاره به وظیفه ذاتی تئاتر نیز گفت: «شما نمایشهای سابقی را که به صحنه میرفت، وقتی میدیدید، تئاتر یقه شما را میگرفت و نمیتوانستید بیخیال شوید. تئاتری که انسان را دردمند و ویران نکند که تئاتر نیست.»
او ادامه داد: «ساختار سابق اداره تئاتر و تئاتر کشور باید احیا شود و اداره تئاتر به پاتوق هنرمندان تبدیل شود. زمانی که مدیر مرکز هنرهای نمایشی بودم، از همین اداره تئاتر، هنرمندان تهران برای آموزش به شهرستانها میرفتند و تجربه خود را در اختیار هنرمندان دیگر قرار میدادند. اگر بخواهیم تئاتر را متحول کنیم، باید از اینگونه پژوهشها حمایت کنیم.»
منتظری در ادامه با یادآوری نام علی نصیریان اظهار کرد: «علی نصیریان راه نجات تئاتر را در تشکیل گروه میدانست که بسیار درست بود. باید تجربههای نسل قبل به جوانان منتقل شود.»
جلیل فرجاد که بهعنوان مهمان در سالن حضور داشت، خطاب به علی منتظری گفت: «ما به شما ارادت داریم و از دوره مدیریت شما بهعنوان دوره طلایی تئاتر یاد میکنیم.»
علی منتظری ضمن تشکر از هنرمندان که با تشویق فرجاد سخنان او را تأیید کردند، گفت: «یکی از طرحهایی که در دوره من به سرانجام نرسید این بود که میخواستم مدیریت هر سالن تئاترشهر را به خود هنرمندان، از جمله ایرج راد و سیاوش طهمورث و… بسپارم و مدیریت اجرایی و کلی را به مجید جعفری بدهم که به سرانجام نرسید.»
منتظری در پایان خواستار اقدامی برای احیای ساختار تئاتر شد و گفت: «زمانی که از من خواسته شد مدیر مرکز هنرهای نمایشی شوم، شرط کردم که کسی مانع کار من نشود و مسئولیت همه امور با من باشد. اگر مشکلی هم پیش بیاید، خودم مسئول آن باشم و نه هنرمند.»
حسین میرزایی: امیدوارم پژوهش بعدی درباره تالار مولوی باشد
در ادامه، حسین میرزایی، مدیر پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، با حضور روی صحنه گفت: «ارزش هر مکانی به وجود کسانی است که در آن حضور دارند. اگر ساختمان اداره تئاتر عزیز و مهم است، به خاطر حضور هنرمندان آن است. ما در پژوهشگاه دست یاری به سمت هنرمندان و پژوهشگرانی که با چنین پژوهشهایی بیایند، دراز میکنیم. امیدوارم پژوهش بعدی در زمینه تالار مولوی باشد.»
اتابک نادری: اداره تئاتر فقط یک ساختمان نبود، یک جریان بود
در ادامه مراسم، اتابک نادری، مدیرکل هنرهای نمایشی، ضمن تشکر از مجید ستایش و پژوهش چندساله او گفت: «همانگونه که ذات تئاتر به زنده بودن آن است، حافظه تاریخی آن هم زنده است و اگر به آن بها ندهیم، از بین خواهد رفت. خوشحالم که بخشی از این حافظه حسی، عاطفی و تاریخی تئاتر به ثبت رسیده است. اداره تئاتر فقط یک ساختمان نبود، یک جریان بود. بخشی از انتقال تجربه ما به نسل بعدی از طریق همین پژوهش امکانپذیر است. از پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات هم تشکر میکنم که با چاپ این مجموعه از هنر تئاتر حمایت کردند. خوشحالم در زمانهای زندگی میکنم که شما خویشاوندان من هستید.»
نادری سپس از علی منتظری خواست برای احیای جشنواره تئاتر دانشگاهی، همه تلاش خود را به کار گیرد.
مدیرکل هنرهای نمایشی همچنین از اختصاص یک ردیف بودجه برای احیای اداره تئاتر، موزه تئاتر و نمایش ایرانی در بودجه سال آینده تئاتر، با همکاری معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، خبر داد.
مجید ستایش: ۲۵ سال برای تهیه و گردآوری این مجموعه کار کردم
مجید ستایش، پژوهشگر مجموعه ششجلدی «تاریخ اداره تئاتر از آغاز تا پایان» نیز گفت: «۲۵ سال برای تهیه و گردآوری این مجموعه کار کردم و در این مسیر سه عضو عزیز خانواده را از دست دادم. وقتی میخواستم کاری را شروع کنم، سراغ مادرم میرفتم و از او کمک معنوی میخواستم، اما دیگر کنار من نیست. من کار تئاتر را از کانون حر شروع کردم و وقتی سال ۸۰ به اداره تئاتر آمدم، متوجه شدم هیچ پژوهش مستقل و مدونی از اداره تئاتر وجود ندارد. بعدها پایاننامه کارشناسی ارشد خود را در همین زمینه تدوین کردم و پژوهش را بعد از فارغالتحصیلی ادامه دادم.
این مجموعه حاصل ۲۵ سال کار پژوهشی، ۳۰ ساعت مصاحبه با هنرمندان و مدیران، هزار عکس و تحقیق میدانی است که قطعاً بینقص نیست و اگر کسی نظری یا سند تازهای داشته باشد، میتوانم در چاپهای بعدی آن را تصحیح یا کامل کنم.»
در پایان مراسم، هنرمندان پیشکسوت با حضور روی صحنه و گرفتن عکس یادگاری، از مجموعه ششجلدی مجید ستایش رونمایی کردند.
منبع: خبرآنلاین

