به گزارش سرویس بینالملل جماران، روزنامه آمریکایی «نیویورکتایمز» در گزارشی تحقیقی و کمسابقه، با استناد به مصاحبه با دهها مقام اطلاعاتی و امنیتی ایرانی، اسرائیلی و آمریکایی، جزئیات تازهای از ربایش و قتل علیرضا عسگری، معاون پیشین وزیر دفاع ایران، به دست موساد و ربایش ژنرال عبدالله صابری، از فرماندهان سپاه پاسداران، در سوریه را فاش کرده است.
براساس این تحقیقات، دستگاههای اطلاعاتی اسرائیل با وجود هشدارهای مکرر و گزارشهایی که دخالت ایران در ناپدید شدن رون آراد، نظامی اسرائیلی مفقودشده در لبنان در سال ۱۹۸۶، را رد میکردند، برای دههها بر فرضیه مسئولیت تهران اصرار ورزیدند و عملیاتهای فرامرزی، آدمربایی و بازجوییهای خشونتآمیز را بر همین اساس ادامه دادند. نیویورکتایمز به نقل از مقامهای پیشین آمریکایی گزارش میدهد که مأموران موساد، عسگری را در سال ۲۰۰۶ در ترکیه ربودند، هفتهها از او بازجویی کردند و پس از آنکه هیچ ارتباطی میان او و پرونده آراد نیافتند، وی را کشتند.
این روزنامه همچنین با بازخوانی تحقیقات مشترک ایران و حزبالله، ارزیابیهای محرمانه شینبت و اعتراف مقامهای پیشین اطلاعاتی اسرائیل به اشتباهات تحلیلی، نشان میدهد که شواهد موجود از مرگ احتمالی آراد در سال ۱۹۸۸ در لبنان حکایت داشته است؛ درحالیکه تمرکز مداوم بر ایران، دستگاههای اطلاعاتی اسرائیل را برای سالها از پیگیری این سرنخ بازداشته بود. نیویورکتایمز در ادامه مینویسد: ژنرال عبدالله صابری، از فرماندهان ایرانی، یک روز صبح زود برای دویدن از محل اقامت خود در محلهای دیپلماتیک در پایتخت سوریه خارج شد.
مأموران اطلاعاتی اسرائیل در همان نزدیکی منتظر او بودند. آنها با جا زدن خود بهعنوان کارگران حمل اثاثیه، از ایستهای بازرسی امنیتی محله عبور کرده بودند. هنگامی که صابری بهسوی پارکی در همان نزدیکی میرفت، از کنار دو مرد عبور کرد که جعبه بزرگ حمل یک یخچال را با خود داشتند. در یک چشمبرهمزدن، آن دو مرد ژنرال را مهار کردند، به او داروی بیهوشی دادند، جعبه را روی سرش قرار دادند، او را به داخل یک ون سفید انداختند و چنان محل را ترک کردند که گویی هیچ اتفاقی نیفتاده است.
به گفته شماری از مقامات خاورمیانه، از جمله مقامات ارشد ایرانی نزدیک به ژنرال صابری و یک مقام سوری که ویدئوی ربایش او در سپتامبر ۲۰۲۱ را بررسی کرده بود، این فرمانده ایرانی برای بازجویی به اسرائیل منتقل شد. ژنرال صابری بهعنوان یکی از اعضای باسابقه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، از اسرار بسیاری آگاه بود؛ اما بازجویان او تنها به یک موضوع علاقه داشتند. او درباره رون آراد چه میدانست؟ رون آراد، نظامی نیروی هوایی اسرائیل، دههها پیش ناپدید شد و ارتش اسرائیل میگوید او تنها عضو نیروهای مسلح این رژیم است که همچنان در فهرست مفقودشدگان حین مأموریت قرار دارد.
جستوجوی طولانیمدت دولت اسرائیل برای یافتن او، توجه افکار عمومی را به خود جلب کرده و به نمادی از تعهد اسرائیل، که ریشه در سنتهای یهودی دارد، برای بازگرداندن سربازانش به خانه، چه زنده و چه مرده، تبدیل شده است. مقالات، کتابها و مستندهای متعددی درباره تلاش برای یافتن آراد تولید شدهاند. دولت اسرائیل چنان برای یافتن او مصمم بود که حتی چهار دهه پس از ناپدید شدنش، خطر ربودن ژنرال صابری را در نزدیکی سفارت کشور خودش پذیرفت. مقامات ایرانی گفتند که بازجویان تنها درباره رون آراد از او سؤال میکردند.
ربایش و بازجویی ژنرال صابری، که جزئیات آن پیشتر گزارش نشده بود، بهویژه از آن جهت قابلتوجه است که چندین گزارش اطلاعاتی اسرائیل طی سالهای متمادی به این نتیجه رسیده بودند که ایران نقشی در ناپدید شدن رون آراد نداشته است. رون آراد، نظامی نیروی هوایی اسرائیل، از زمان سقوط هواپیمایش در سال ۱۹۸۶ مفقود شده است. این تصویر که او را در دوران اسارت نشان میدهد، توسط حزبالله در اختیار اسرائیل قرار گرفته است.
یافتههای تحقیقات نیویورکتایمز درباره نقش ایران در ناپدید شدن رون آراد بااینحال، تحقیقات نیویورکتایمز نشان داد که مقامهای اطلاعاتی اسرائیل بارها به گزارشها و فرضیاتی اعتبار بیشتری دادهاند که براساس آنها، ایران باید مسئول ناپدید شدن این نظامی بوده یا از محل نگهداری او اطلاع داشته باشد. این باور که به گفته مقامات، واقعاً به آن اعتقاد داشتند، توجیهی برای انجام عملیاتهای فرامرزی، آدمربایی، بازجوییهای سختگیرانه و اقدامات دیگر فراهم کرده بود.
تحقیقات نیویورکتایمز همچنین موضوع دیگری را آشکار کرد: پاسخ یکی از معماهای ماندگار جاسوسی در منطقه، یعنی ناپدید شدن علیرضا عسگری، ژنرال ایرانی، در حدود دو دهه پیش. مقامهای اسرائیلی در جریان جستوجو برای یافتن رون آراد، این ژنرال ایرانی را ربودند، درباره آراد از او بازجویی کردند و سپس او را کشتند. عسگری هیچ اطلاعاتی درباره رون آراد نداشت.
آوی کالو، افسر ارشد بازنشسته ارتش اسرائیل که در سال ۲۰۱۶ گزارشی مفصل تهیه کرده بود و مانند گزارشهای دیگر، هیچ مدرک قطعی درباره دخالت ایران به دست نیاورده بود، گفت: «این یک نقطه کور جمعی بود.» بااینحال، عملیاتها علیه ایران ادامه یافت. کالو گفت: «ایران، هیولای ترسناک ماجرا بود.» امروزه در اسرائیل، پس از سالها عملیات خونین علیه ایران، دیدگاه غالب در میان افرادی که در جستوجوی رون آراد نقش داشتهاند این است که او هرگز در بازداشت ایران نبوده و تهران در ناپدید شدنش دخالتی نداشته است. مقامهای آشنا با اطلاعات محرمانه این موضوع را به نیویورکتایمز گفتهاند.
اطلاعات تازهای که در جریان جنگهای اسرائیل با ایران و حزبالله جمعآوری شدهاند، این نتیجهگیری را بیش از پیش تقویت کردهاند. مقامهایی که زمانی اطمینان داشتند ایران مسئول ناپدید شدن آراد است، به نیویورکتایمز گفتند که به احتمال زیاد از همان ابتدا اشتباه میکردهاند. از جمله این افراد، راز زیمت، تحلیلگر سابق اطلاعات نظامی اسرائیل، است که در تدوین گزارش مهمی در سال ۲۰۰۵ مشارکت داشت؛ گزارشی که مسئولیت این ماجرا را متوجه تهران میکرد. زیمت در مصاحبهای اخیر گفت که آن ارزیابی احتمالاً اشتباه بوده است؛
اشتباهی ناشی از «تمایلی طبیعی برای مقصر دانستن تهران در همهچیز». در مصاحبهها، هیچکس مطرح نکرد که مقامهای اطلاعاتی اسرائیل طی دهههای گذشته عمداً دولت را درباره نقش ایران گمراه کردهاند. در عوض، آنها گفتند که نتیجهگیریها بر پایه شواهد پراکنده یا قرائن غیرمستقیم شکل گرفته و احتمالاً تحت تأثیر «سوگیری تأییدی» بوده است؛ یعنی تمایل به دادن وزن بیشتر به نتیجهگیریهایی که با باورهای پیشین افراد سازگار هستند. تأثیر پیشفرضهای اطلاعاتی بر ارزیابی تهدیدات علیه اسرائیل چنین سوگیریهایی پیش از این نیز دید اسرائیل را نسبت به واقعیت مخدوش کردهاند.
پیش از حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ به اسرائیل به رهبری حماس، مقامهای اسرائیلی چنان بر ایران و حزبالله متمرکز بودند که تهدید نزدیکتر حماس را دستکم گرفتند؛ حتی در شرایطی که این گروه میلیونها دلار جمعآوری کرده و خود را برای انجام حمله آماده میکرد. مقامهای اسرائیلی چنان متقاعد شده بودند که حماس قادر به سازماندهی یک حمله هماهنگ نیست که حتی پس از دستیابی به طرحهای عملیاتی این گروه نیز در امکان اجرای آنها تردید داشتند. مقامهای اسرائیلی پیش از جنگ کنونی با ایران نیز بار دیگر به ارزیابیهای اطلاعاتی خود بیشازحد اطمینان داشتند؛
زمانی که بهاشتباه پیشبینی کردند یک خیزش مردمی میتواند حکومت تهران را سرنگون کند. سازمان اطلاعات خارجی اسرائیل، موساد، از اظهارنظر درباره اطلاعاتی که در مورد رون آراد تهیه کرده و عملیاتی که برای یافتن او انجام داده است، خودداری کرد. سخنگوی ارتش اسرائیل نیز گفت که رون آراد همچنان زنده تلقی میشود و در فهرست مفقودشدگان حین مأموریت قرار دارد. جزئیات تحقیقات نیویورکتایمز و هزینههای مرگبار یک فرضیه اطلاعاتی نیویورکتایمز با دهها مقام ایرانی، اسرائیلی و آمریکایی و همچنین افراد دیگری که مستقیماً در جستوجوی رون آراد نقش داشتهاند، مصاحبه کرده است.
این روزنامه همچنین با خانوادهها، دوستان و نزدیکان دو ژنرال ایرانی ربودهشده گفتوگو کرده است. برخی از این افراد برای صحبت درباره اسرار نظامی و اطلاعاتی، به شرط ناشناس ماندن حاضر به مصاحبه شدند. این مصاحبهها جزئیات تازهای درباره لحظات کلیدی، فرضیات نادرست و هزینههای مرگبار این ماجرا آشکار میکنند. جستوجو برای یافتن رون آراد، به شیوه خاص خود، روایتی از نسلها بیاعتمادی و خشونت متقابل میان اسرائیل، ایران و متحدان منطقهای آن است. درگیریها و دیپلماسی پنهانی مرتبط با این پرونده، تقریباً سراسر تاریخ جمهوری اسلامی ایران را در بر گرفتهاند.
رهبران اسرائیل، صرفنظر از وابستگی حزبی خود، برای مسئول دانستن ایران در ناپدید شدن رون آراد به اطلاعات دستگاههای اطلاعاتی تکیه کردهاند. یکی از نشانههای تغییر این نوع نگاه آن است که کماندوهای اسرائیلی در سال جاری، به امید یافتن پیکر رون آراد، عملیاتی را آغاز کردند؛ نه در ایران، بلکه در روستایی کوچک در لبنان. ماجرا از همانجا آغاز شد. ناپدید شدن در ۱۶ اکتبر ۱۹۸۶، یک فروند جنگنده اف-۴ فانتوم اسرائیلی بر فراز جنوب لبنان در حال پرواز بود. رون آراد، افسر تسلیحات ۲۸ساله این جنگنده، هدفی متعلق به سازمان آزادیبخش فلسطین را نشانه گرفت و شلیک کرد.
بمب پیش از موعد منفجر شد و آسیب شدیدی به هواپیما وارد کرد. آراد با استفاده از صندلی پران، خود را از هواپیما بیرون انداخت. پس از سالها تحقیقات، همگان بر این موضوع اتفاقنظر دارند که آراد به اسارت یک گروه شبهنظامی و سیاسی شیعه لبنانی به نام «امل» درآمد. مصطفی دیرانی، رئیس بخش امنیتی این گروه، مسئولیت نگهداری از این نظامی سقوطکرده را بر عهده گرفت. شبهنظامیان پیشنهاد کردند گروگان خود را در ازای دریافت میلیونها دلار و آزادی زندانیان فلسطینی و لبنانی مبادله کنند.
اما اسحاق رابین، وزیر دفاع وقت اسرائیل، به دلیل مبادله زندانیان در سال ۱۹۸۵ متحمل هزینه سیاسی شده بود و تمایلی به دستیابی به توافق نداشت. با متوقف شدن پیشرفت تلاشها برای یافتن محل نگهداری آراد، سوءظن اسرائیل متوجه ایران شد. این فرضیه منطقی به نظر میرسید. ایران یکی از بازیگران اصلی سیاست لبنان بود و به گروههای شیعه، از جمله امل، آموزش و کمک مالی ارائه میکرد. در سال ۱۹۸۹، همسر آراد اعلام کرد که دولت اسرائیل به او اطلاع داده است «شواهد انکارناپذیری» در اختیار دارد که نشان میدهد شوهرش زنده است و به عوامل ایرانی تحویل داده شده است.
با وجود آنکه مقامهای اسرائیلی هیچ پیشرفتی در یافتن آراد در ایران به دست نیاورده بودند، دخالت ایران در ناپدید شدن او بهسرعت به باوری پذیرفتهشده تبدیل شد. پزشک ایرانی و روایتی که فرضیه نقش تهران را تقویت کرد در سال ۱۹۹۲، فرضیه نقش ایران در ناپدید شدن رون آراد، در داخل سازمان اطلاعات خارجی اسرائیل، موساد، بهشکل قابلتوجهی تقویت شد. اسرائیل پرلوف، افسر باسابقه موساد، به این نتیجه رسید که آراد به احتمال زیاد هنگام سقوط آسیب دیده و به مراقبتهای پزشکی نیاز داشته است. پرلوف در پی یافتن پزشکانی برآمد که ممکن بود این نظامی را دیده باشند.
او پزشکی ایرانی را پیدا کرد که ادعا میکرد رون آراد را هم در تهران و هم در لبنان درمان کرده است. این موضوع میتوانست نقطه عطف مهمی در تحقیقات باشد. اگر ادعای پزشک معتبر بود، مدرک محکمی محسوب میشد که نشان میداد آراد واقعاً به ایران منتقل شده است. اما آزمایش دروغسنج درباره موضوع ایران، نتایج غیرقطعی به همراه داشت. بنابراین، پرلوف برای دومین بار از پزشک آزمایش گرفت. این بار نیز هنگامی که پزشک درباره دیدن آراد در ایران توضیح میداد، آزمایش نشانههایی از «اختلال» را نشان داد.
پرلوف در کتابی که سال گذشته منتشر شد، نوشت: «اما این اختلالات بهاندازهای قابلتوجه نبودند که صحت پاسخ او را رد کنند.» پرلوف پزشک را فردی معتبر تشخیص داد، اما تصمیم گرفت ادعای او را بیازماید. او چمدانی پر از پول نقد باز کرد و آن را بهعنوان پاداش پیشنهاد داد. تنها کاری که پزشک باید انجام میداد، اثبات این موضوع بود که واقعاً نظامی مفقودشده را درمان کرده است. پرلوف دیگر هرگز آن پزشک را ندید و مأموران موساد نیز هیچگاه نتوانستند روایت او را تأیید کنند.
بااینحال، پرلوف نوشت که دیدارهایش با این پزشک، این تصور را تقویت کرده بود که «ایرانیها تا گردن در ماجرای نگهداری رون آراد درگیر بودند». چند سال بعد، رامی ایگرا، یکی دیگر از افسران موساد، این ماجرا را بررسی کرد و به نتیجهای کاملاً متفاوت رسید. ایگرا به نیویورکتایمز گفت که از نظر او، آن پزشک فردی دروغگو بود که برای دریافت مبلغ هنگفتی پول تلاش میکرد. ایگرا گمان میکرد موساد در جستوجوی شواهدی برای اثبات فرضیه خودش برآمده و همان چیزی را یافته بود که به دنبالش میگشت. بااینحال، روایت پزشک به بخشی از شواهد رسمی علیه ایران تبدیل شد.
ارزیابی متفاوت و مخالف ایگرا نیز با استقبال چندانی روبهرو نشد. عملیات «نیش زهرآگین»؛ ربایش مصطفی دیرانی از لبنان مهمترین و جنجالیترین شواهد علیه ایران در سال ۱۹۹۴ علنی شد و برای دههها بر افکار عمومی و گزارشهای خبری تأثیر گذاشت. کماندوهای اسرائیلی وارد لبنان شدند و مصطفی دیرانی، عضو گروه شبهنظامی که آخرین بار مسئول نگهداری رون آراد شناخته میشد، را ربودند. آنها در عملیاتی موسوم به «نیش زهرآگین» (Poisonous Sting)، دیرانی را به زندانی زیرزمینی منتقل کردند. دیرانی در جریان بازجویی گفت که آراد را در خانهای در روستای نبیشیت لبنان مخفی کرده بود؛
جایی که خانوادهای مورداعتماد میتوانستند از او مراقبت کنند. او گفت که یک شب، مردانی که مأمور نگهبانی از آراد بودند، خانه را ترک کردند؛ احتمالاً در واکنش به حملهای نامرتبط از سوی اسرائیل در نزدیکی آن محل. به گفته دیرانی، هنگامی که نگهبانان بازگشتند، آراد ناپدید شده بود. سالها از آن واقعه گذشته بود و دیرانی گفت نمیدانست این نظامی کجاست. اما بازجوی دیرانی این روایت را باور نداشت. دورون زهاوی، بازجوی او، بعدها در مصاحبهای به یاد آورد: «نمیشد با دیرانی از راه استدلال به نتیجه رسید.
تنها چیزی که جواب میداد، زور بود.» مصطفی دیرانی در میان نگهبانان زندان اسرائیل، هنگام خروج از زندان «ریمونیم» در اسرائیل، پیش از انتقال به آلمان در چارچوب مبادله زندانیان در سال ۲۰۰۴. بازجوییهای خشن و ادعای انتقال رون آراد به ایران دیرانی بعدها شهادت داد که تحت شکنجه جسمی و جنسی قرار گرفته است؛ دولت اسرائیل بهطور کلی آنها را رد کرد. بااینحال، دولت اسرائیل برخورد خشن با او را تأیید کرد و پذیرفت که ممکن است دیرانی به تجاوز جنسی تهدید شده باشد.
دیرانی در جریان بازجوییهای سخت، از دیداری با یک مقام ایرانی سخن گفت که به او گفته بود سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، رون آراد را ربوده و به یک اردوگاه زندان در ایران منتقل کرده است. زهاوی گفت: «پس از آنکه رمقش را گرفتند و وقتی خون تف میکرد، آنوقت درباره یک مجموعه اردوگاهی عظیم متعلق به سپاه پاسداران در ایران برای ما صحبت کرد.» برخی این اظهارات را شواهدی علیه ایرانیها میدانستند. برخی دیگر معتقد بودند این اطلاعات تحت اجبار به دست آمده و بیشازحد غیرقابلاعتماد است که بتوان براساس آن اقدام کرد.
ایگرا، افسر موساد، به این نتیجه رسید که هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد مقامهای ایرانی رون آراد را در بازداشت نگه داشتهاند. به گفته مقامها، تا امروز هیچ مدرکی برای اثبات روایت دیرانی مبنی بر نگهداری رون آراد در زندانی در ایران به دست نیامده است. برخی از مقامها معتقدند دیرانی گفتوگوی خود با آن مقام ایرانی را صادقانه بازگو کرده بود، اما خود اطلاعات نادرست بوده است. ارزیابی متفاوت موساد از سرنوشت رون آراد ارزیابی ایگرا به نتیجه قطعی درباره سرنوشت رون آراد نرسید. شاید آراد هنگام تلاش برای فرار کشته شده بود.
شاید نیز ربایندگانش او را برای انتقامگیری در جریان درگیریهای تلافیجویانهای که مشخصه آن دوران بود، اعدام کرده بودند. ایگرا ارزیابی کرد که منطقیترین توضیح این است که داستان رون آراد در لبنان آغاز شده و در همانجا نیز پایان یافته است. او گفت: «این راهحلی ساده برای مسئلهای پیچیده بود.» بااینحال، روایت دیرانی در اسرائیل به خبری بزرگ تبدیل شد. به نظر میرسید این روایت، سوءظنهای چندینساله درباره نقش ایران در ناپدید شدن رون آراد را تأیید میکند. روزنامهنگاران، تحلیلگران و مقامهای ارشد دولتی سالها این روایت را تکرار کردند.
اسحاق رابین در سال ۱۹۹۵ گفت: «مقامهای ایرانی بیش از شش سال است که رون آراد را در بازداشت نگه داشتهاند و آنها مستقیماً و بهطور کامل مسئول سرنوشت او هستند.» ورود ایران به پرونده جستوجوی رون آراد دولت اسرائیل که متقاعد شده بود ایران مسئول ناپدید شدن رون آراد است، فشار شدیدی بر رهبران حکومت در تهران وارد کرد. محمدعلی ابطحی، معاون رئیسجمهور ایران از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۵، در مصاحبهای تلفنی از تهران به نیویورکتایمز گفت: «موضوع رون آراد همهجا ما را دنبال میکرد. در هر دیدار بینالمللی که داشتیم، درباره رون آراد از ما سؤال میکردند؛
رون آراد، رون آراد.» این پرونده حتی در واتیکان نیز مطرح شد. به گفته ابطحی، هنگامی که محمد خاتمی، رئیسجمهور وقت ایران، در سال ۱۹۹۹ به رم سفر کرد، پاپ ژان پل دوم نامهای از همسر رون آراد را به او ارائه داد که در آن برای دریافت اطلاعات درباره سرنوشت همسرش درخواست کمک شده بود. ابطحی گفت: «اسرائیل درباره نقش ایران در پرونده رون آراد وسواس پیدا کرده بود. موضع ما این بود که این موضوع هیچ ارتباطی با ما ندارد. این اتفاق در لبنان رخ داده بود.» بااینحال، موضوعی در این میان ذهن برخی از مقامهای اطلاعاتی اسرائیل را به خود مشغول کرده بود.
ایران میدانست که اسرائیل حاضر است برای دستیابی به اطلاعات درباره رون آراد بهای سنگینی بپردازد. اگر رهبران ایران چنین اطلاعاتی در اختیار داشتند، چرا نباید تلاش میکردند از آن بهرهبرداری کنند؟ سرانجام در سال ۲۰۰۴، به نظر رسید که چنین اتفاقی ممکن است رخ دهد. اسرائیل موافقت کرد در ازای دریافت شواهد ژنتیکی که سرنوشت رون آراد را روشن کند، یکی از زندانیان سرشناس لبنانی را آزاد کند. سیدحسن نصرالله، رهبر وقت حزبالله، مشتاق بود این توافق محقق شود؛ ازاینرو، از دولت ایران برای پیشبرد آن کمک خواست.
گرهارد کنراد، افسر اطلاعاتی آلمانی که در میانجیگری مذاکرات نقش داشت، به نیویورکتایمز گفت: «این برداشت را داشتم که آنها، حزبالله و ایرانیها، واقعاً با تمام توان خود تلاش میکردند جسد را پیدا کنند. نصرالله میدانست که میتواند در ازای او هر بهایی مطالبه کند، حتی اگر مرده باشد.» اعزام فرمانده سپاه پاسداران برای مشارکت در جستوجوی رون آراد به گفته مقامهای پیشین اسرائیلی و ایرانی، ایران عبدالله صابری، از فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را که سالهای زیادی در لبنان خدمت کرده بود، مأمور کرد تا به هماهنگی عملیات جستوجو کمک کند.
براساس اظهارات سه مقام پیشین ایرانی، تحقیقات مشترک حزبالله و ایران با تهیه گزارشی محرمانه به پایان رسید که در آن اعلام شده بود رون آراد در سال ۱۹۸۸ در روستای نبیشیت در شرق لبنان، همان مکانی که در آن نگهداری میشد، جان باخته است. این سند که جزئیات آن پیشتر گزارش نشده بود، به این نتیجه رسیده بود که به احتمال زیاد پیکر آراد در همان منطقه دفن شده است. یافتههای این تحقیقات چنان مهم تلقی شدند که اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیسجمهور پیشین ایران که در روند جستوجو مشارکت داشت، یکی از فرزندان خود را مأمور کرد تا شخصاً این اطلاعات را به آلمان ببرد و تحویل دهد.
حسین موسویان، سفیر پیشین ایران در آلمان، گفت: «در تمام طول مذاکرات، اسرائیل اصرار داشت که ما اطلاعاتی درباره رون آراد پیدا کنیم، اما نتوانستیم چیزی پیدا کنیم.» میانجیهای آلمانی، این مشارکت در سطوح عالی را نشانهای از جدیت ایران و تمایل این کشور برای همکاری میدانستند. اما اسرائیل این موضوع را کاملاً متفاوت تفسیر کرد. افسران اطلاعاتی اسرائیل این پرسش را مطرح میکردند که اگر ایران در ناپدید شدن رون آراد دخالتی نداشته است، چرا باید یکی از فرماندهان سپاه پاسداران را برای هدایت عملیات جستوجو اعزام کند؟
از دیدگاه اسرائیلیها، این اقدام نشانهای از مشارکت مقامهای عالیرتبه ایرانی در این ماجرا بود. راز زیمت، افسر اطلاعاتی پیشین اسرائیل که در بررسی این پرونده مشارکت داشت، به نیویورکتایمز گفت: «این واقعیت که یک ژنرال بسیار مهم ایرانی از تهران به لبنان پرواز کرد تا مجموعهای منحصربهفرد از اطلاعات را با خود بیاورد و به حزبالله برای یافتن محل قبر کمک کند، تنها بر اعتقاد عمیق ما افزود که ایران پشت این ماجرا بوده است.» تابلویی تبلیغاتی در سال ۲۰۰۵ در شهر لارناکا، قبرس، که در ازای ارائه اطلاعات درباره رون آراد، پاداشی ۱۰ میلیون دلاری پیشنهاد میکرد.
گزارش اطلاعاتی سال ۲۰۰۵ اسرائیل و تقویت فرضیه دخالت ایران گزارش اسرائیل در سال ۲۰۰۵ به این نتیجه رسید که رون آراد باید توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ربوده شده باشد. این گزارش مهم همچنان طبقهبندیشده باقی مانده است، اما نتیجهگیری آن بهطور گسترده گزارش شده است. زیمت که امروزه پژوهشگری شناختهشده در حوزه مطالعات ایران است، گفت وقتی به گذشته نگاه میکند، درمییابد که او و همکارانش گرفتار نوعی نگاه محدود و تکبعدی شده بودند.
او افزود: «و این آخرین بار هم نبود.» قتل یک ژنرال ایرانی، با وجود هشدارهای اطلاعاتی در سال ۲۰۰۶، یووال دیسکین، رئیس سازمان امنیت داخلی اسرائیل، شینبت، دستور بازبینی جامع پرونده رون آراد را صادر کرد. پس از دو دهه تلاش بینتیجه، محققان تمامی ابعاد پرونده را دوباره بررسی کردند.
دیسکین در مصاحبهای با نیویورکتایمز گفت: «ما همهچیز را موردبهمورد بررسی کردیم و تمامی منابع، میزان اعتبار آنها و نحوه بهدست آمدن اطلاعات را ارزیابی کردیم.» او افزود: «به این نتیجه رسیدیم که تمامی گزارشها یا تحلیلهای مبتنی بر آن گزارشها که براساس آنها رون آراد در مقطعی به ایران منتقل شده یا به ایران رسیده بود، نادرست بودهاند و بر اشتباهات جدی در تفسیر اطلاعات جمعآوریشده یا بر اطلاعات غیرقابلاعتماد یا اشتباه استوار بودهاند.» این ارزیابی اطلاعاتی پیشتر توسط یوآو لیمور، روزنامهنگار اسرائیلی، در کتاب «بازجو» که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، گزارش شده بود.
تیم شینبت به این نتیجه رسید که رون آراد هرگز به دست حزبالله یا سپاه پاسداران نیفتاده است. به گفته این تیم، پاسخ معمای ناپدید شدن او به احتمال زیاد در روستای نبیشیت نهفته بود؛ همان مکانی که تحقیقات مشترک حزبالله و ایران نیز به آن اشاره کرده بود. دیسکین گفت که این گزارش در داخل دولت چندان مورد توجه قرار نگرفت. موساد بهجای کنار گذاشتن فرضیه نقش ایران، با اجرای عملیاتی جسورانه برای آدمربایی، که پیشتر گزارش نشده بود، تلاشهای خود را در همان مسیر تشدید کرد.
ربایش علیرضا عسگری از استانبول در دسامبر ۲۰۰۶ علیرضا عسگری، از ژنرالهای نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، سالها زیر نظر موساد قرار داشت. این ژنرال روابط نزدیکی با رهبران حزبالله داشت و تا مقام معاون وزیر دفاع ایران ارتقا یافته بود. مهمتر از همه اینکه او مدت کوتاهی پس از ناپدید شدن رون آراد وارد لبنان شده بود. به گفته زیبا احمدی، همسر علیرضا عسگری، این ژنرال در دسامبر ۲۰۰۶ به استانبول پرواز کرد و در هتل جیلان اقامت گزید. او از آنجا ناپدید شد. ناپدید شدن ژنرال عسگری بهسرعت به یکی از بزرگترین معماهای دنیای اطلاعات و جاسوسی تبدیل شد.
اسرائیلیها همواره دخالت خود را در این ماجرا قاطعانه رد کردهاند. سالها بعد، هنگامی که ایالات متحده و ایران بر سر توافق هستهای و مبادله زندانیان مذاکره میکردند، ایرانیها از طرفهای آمریکایی خود پرسیدند که چه اتفاقی برای ژنرال مفقودشده آنها افتاده است. مقامهای آمریکایی دخالت خود را رد کردند، اما بیسروصدا شروع به پرسوجو درباره این موضوع کردند. به گفته یکی از مقامهای پیشین آمریکایی که در مذاکرات مشارکت داشت، مقامهای اسرائیلی به مذاکرهکنندگان آمریکایی گفتند که ژنرال عسگری مرده است.
سه مقام پیشین آمریکایی دیگر که همکاری نزدیکی با اسرائیل داشتند، گفتند مأموران موساد او را ربودند، هفتهها از او بازجویی کردند و سپس او را کشتند. یکی از این مقامهای پیشین گفت که از ژنرال عسگری در یک قایق بازجویی شده و سپس پیکر او به دریای سیاه انداخته شده است. به گفته این مقامها، موساد از ژنرال عسگری درباره احتمال دخالت او در ناپدید شدن رون آراد بازجویی کرده بود. بازجویان هیچ ارتباطی میان عسگری و این پرونده پیدا نکردند.
هشدار مقام ارشد شینبت پیش از عملیات ربایش عسگری اسحاق ایلان، از بازجویان ارشد شینبت، در مصاحبهای با نیویورکتایمز، گفتوگویی را با مقامهای موساد پیش از ناپدید شدن ژنرال عسگری به یاد آورد. اگرچه ایلان نام این ژنرال را ذکر نکرد، اما گفت که درباره یک مأموریت اطلاعاتی پرخطر مرتبط با ناپدید شدن این نظامی اسرائیلی در جریان جزئیات قرار گرفته بود.
او پیش از مرگش در سال ۲۰۲۰ به نیویورکتایمز گفت: «حتی پیش از عملیات هم فهمیده بودم که پاسخ اصلاً آنجا نیست.» مشخص نیست آمریکاییها چه میزان از اطلاعاتی را که درباره ناپدید شدن ژنرال عسگری به دست آورده بودند، در اختیار ایران قرار دادند. ایران تحقیقات مستقلی در این زمینه انجام داد. زیبا احمدی به نیویورکتایمز گفت که محققان به او اطلاع داده بودند مأموران اسرائیلی وارد اتاق هتل همسرش شده، به او دارو داده و سپس او را ربودهاند. او همچنین گفت که محققان خودروی استفادهشده در این عملیات را در نزدیکی دریای سیاه پیدا کرده بودند که رها شده بود.
هنگامی که از احمدی پرسیده شد چرا اسرائیلیها باید بخواهند از همسرش بازجویی کنند، پاسخ داد: «آیا تاکنون نام رون آراد را شنیدهاید؟» هشدارهای بیشتر؛ ربایشی دیگر بازجویی از ژنرال علیرضا عسگری نتوانسته بود هیچ مدرکی درباره محل نگهداری رون آراد به دست دهد. ازاینرو، مقامهای اسرائیلی بار دیگر تحقیقات را از نقطه صفر آغاز کردند. آوی کالو، که در سال ۲۰۱۴ ریاست واحد رسیدگی به نظامیان مفقودشده ارتش اسرائیل را بر عهده داشت، در مصاحبهای با نیویورکتایمز توضیح داد که چگونه سالها مکالمات شنودشده، گزارشهای منابع اطلاعاتی و ارزیابیهای تحلیلی را بررسی کرده بود.
او به همان نتیجهای رسید که تیم سازمان امنیت داخلی اسرائیل، شینبت، و تحقیقات مشترک حزبالله و ایران سالها پیش به آن دست یافته بودند: رون آراد به احتمال زیاد در سال ۱۹۸۸ و احتمالاً در روستای نبیشیت جان باخته بود و هرگز در ایران حضور نداشت. کالو گفت که گزارش مفصل خود را در اواخر سال ۲۰۱۶ به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ارائه کرد. نتیجه این گزارش بهسرعت از طریق شبکه دو تلویزیون اسرائیل منتشر شد.
کنار گذاشته شدن فرضیه نقش ایران و هشدار درباره ربایش ایرانیها تا زمان بازنشستگی کالو در سال ۲۰۱۹، او تصور میکرد فرضیه دخالت ایران برای همیشه کنار گذاشته شده است. کالو در گفتوگو با همکارانش توصیه کرده بود که جمعآوری اطلاعات در آینده بر روستای نبیشیت متمرکز شود. کالو گفت که بهصراحت برای افسران اطلاعاتی اسرائیل روشن کرده بود که ربودن ایرانیها، پرونده رون آراد را حل نخواهد کرد.
بااینحال، دو سال بعد، نزدیک به دو دهه پس از آنکه ژنرال عبدالله صابری به هماهنگی عملیات جستوجوی حزبالله برای یافتن رون آراد در لبنان کمک کرده بود، او از آپارتمان خود خارج شد و سرانجام درون یک جعبه حمل یخچال و سپس در یک ون حمل اثاثیه متعلق به موساد قرار گرفت. اسرائیلیها هرگز از این سوءظن دست نکشیده بودند که ژنرال صابری باید اطلاعاتی درباره محل نگهداری این نظامی داشته باشد. پس از بازجویی طولانی، این ژنرال که همچنان گیج و منگ بود، در خیابانی در ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی رها شد. او بعدها اعلام کرد که تحت شکنجه قرار گرفته است.
درحالیکه پرسشهایی درباره این عملیات در اسرائیل مطرح شده بود، دیوید بارنئا، رئیس وقت موساد، اعلام کرد که مجوز انجام عملیاتی برای دستیابی به اطلاعات درباره رون آراد را صادر کرده است. او این مأموریت را «شجاعانه و جسورانه» توصیف کرد، اما در نهایت آن را یک «شکست» دانست. بازگشت موساد به نقطه آغاز تحقیقات به یادآوری نزدیکان بارنئا، او پس از این عملیات به اعضای موساد گفت که بهتر است تمام اطلاعاتی را که درباره پرونده رون آراد در اختیار دارند، در دستگاه کاغذخردکن بریزند.
هیچیک از عملیاتها، آدمرباییها، حملات یا قتلها نتوانسته بود آنها را به یافتن این نظامی مفقودشده نزدیکتر کند. موساد سرانجام بررسی جدی روستای نبیشیت را آغاز کرد. این همان روستایی بود که مصطفی دیرانی مدتها پیش به بازجویان گفته بود رون آراد را در آنجا و تحت مراقبت خانوادهای مورداعتماد مخفی کرده است. دیرانی گفته بود که آن افراد یک شب آراد را تنها گذاشتند تا با نیروهای اسرائیلی در همان نزدیکی بجنگند. نبیشیت همچنین همان روستایی بود که تحقیقات مشترک حزبالله و ایران، آن را محل احتمالی دفن رون آراد معرفی کرده بود.
دستکم دو تحقیق بعدی اسرائیل نیز به همین نتیجه رسیده بودند. ناپدید شدن احمد شکر و احتمال ربایش او توسط اسرائیل به گفته مقامهای پیشین اسرائیلی و مقامهای کنونی لبنانی، یکی از معدود افرادی که گمان میرفت در سال ۱۹۸۸ از محل نگهداری رون آراد اطلاع داشته، احمد شکر، افسر بازنشسته امنیتی لبنان، بود. در دسامبر سال گذشته، شکر برای شرکت در جلسهای که تصور میکرد درباره یک معامله تجاری است، خانه خود را ترک کرد. او بلافاصله ناپدید شد و مقامهای لبنانی معتقدند که مأموران اسرائیلی او را ربودهاند. محل نگهداری احمد شکر همچنان نامعلوم است؛
همانطور که مشخص نیست او چه اطلاعاتی ممکن است در اختیار بازجویان قرار داده باشد. مقامهای اسرائیلی اکنون میگویند نزدیکترین چیزی که دولت به یک فرضیه درباره سرنوشت رون آراد در اختیار دارد، این است که او در اقدامی تلافیجویانه، بهدلیل کشته شدن برادر احمد شکر اعدام شده است؛ برادری که در همان شب سال ۱۹۸۸، هنگام نبرد با نیروهای اسرائیلی جان باخت. رنا شکر، برادرزاده احمد شکر، در مصاحبهای گفت که عمویش هیچ ارتباطی با رون آراد نداشته است.
عملیات اسرائیل در نبیشیت و جستوجو برای یافتن بقایای رون آراد چند ماه پس از ناپدید شدن احمد شکر، نظامیان اسرائیلی در جریان یکی از مرگبارترین درگیریهای دور اخیر نبردها با حزبالله، وارد روستای نبیشیت شدند. در این درگیری، دهها لبنانی کشته و زخمی شدند. نظامیان اسرائیلی در جستوجوی بقایای پیکر رون آراد، گوشهای از یک گورستان را بررسی کردند و قبری را شکافتند. آنها چیزی پیدا نکردند؛ اما مقامها میگویند جستوجو همچنان ادامه دارد، با این تفاوت که اکنون تمرکز تحقیقات بر لبنان است، نه ایران. کالو گفت: «ما باید ۲۰ سال پیش به آنجا میرفتیم.
این یک شکست بود.» او افزود: «ما نتوانستیم خود را از این روایت که ایران دخالت داشته است، رها کنیم. نتوانستیم پرونده آراد را از تهدید ایران جدا کنیم. این موضوع بیشازحد در وسواس فکری ما ریشه دوانده بود.»
منبع: جماران



