«سوگ ایلام تاوان راههای ناایمن» عنوان یادداشت خلیل کمربیگی برای روزنامه اعتماد است که در آن آمده: واژگونی اتوبوس حامل کارکنان یکی از شرکتهای منطقه در محور دشتعباس به مورموری، که به جانباختن و مصدومیت شماری از هممیهنان عزیزمان از شهرستان آبدانان در استان ایلام انجامید، بار دیگر اهمیت حیاتی ایمنی راهها و نوسازی زیرساختهای جادهای را به عنوان پشتوانه امنیت جانی و ضامن کیفیت زندگی شهروندان، در کانون توجه و مطالبه عمومی قرار داد.
هر چند جزییات سانحه و شمار قربانیان در گزارشهای رسمی ثبت خواهد شد، اما واقعیت ملموس این است که داغی تازه بر دل جامعه نشسته و ایلام برای چندمینبار، بهای سنگین جادههای ناایمن خود را با جان انسانها پرداخته است. دلایل دقیق فنی این سانحه در گزارشهای کارشناسی مشخص خواهد شد اما فراتر از عوامل بیواسطه حادثه، این رخداد تلخ باید به مجالی برای بازنگری در وضعیت زیرساختهای جادهای و ایمنی راههای این استان تبدیل شود.
در ادبیات ایمنی حملونقل، جادههای استاندارد اساسا بهگونهای طراحی میشوند که ضریب خطای انسانی و پیامد نقصهای فنی را مهار و تعدیل کنند نه آنکه تاوان هر نقصی را با جان انسانها پرداخت کنند. جاده تنها یک بستر فیزیکی برای عبور و مرور نیست. جاده، شریان حیاتبخش و یکی از نخستین لایههای عدالت اجتماعی است.
وقتی کارکنان یک پروژه ملی که از ستونهای اصلی اقتصاد انرژی استان بهشمار میروند، در جادهای حادثهخیز دچار چنین فاجعهای میشوند، باید پرسید: آیا شبکه راههای استان توانسته است همپای توسعه فعالیتهای صنعتی و میزبانی از میلیونها مسافر و زائر عتبات، توسعه و ایمنسازی شود؟ دادههای رسمی استان، گویای حقیقتی عریان است. راهآهن در جغرافیای ایلام غایب است و سهم استان از آزادراههای کشور نیز همچنان «صفر» است.
در استانی با توپوگرافی صعبالعبور و کوهستانی که نیازمند زیرساختهای ایمن و پایدار است، تنها حدود ۱۸۰ کیلومتر به اصطلاح بزرگراه وجود دارد که بخش قابلتوجهی از همین مسافت نیز از استانداردهای فنی بزرگراهی بیبهره است. این وضعیت، نه یک شبکه مواصلاتی توسعهیافته، بلکه توازن ناپایداری ایجاد کرده است که در آن، جان مسافران، هزینه ضعف در طراحی و استانداردسازی مسیرها میشود. ثبت ۴۵ نقطه حادثهخیز در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که جادههای استان نه برای اتصال، بلکه گاهی به عنوان تهدیدهایی نهفته در انتظار خطای انسانی یا نقص فنی عمل میکنند.
محورهای مواصلاتی جنوب استان، ازجمله همین مسیر دشتعباس به مورموری، نمودی از کمبودها و نارساییهای دیرینه شبکه راه و دسترسی در ایلام است؛ کمبودها یک مساله است که کیفیت زندگی و ایمنی مردم را تحتتاثیر قرار دادهاند. پروژههایی مانند بهسازی محورهای جنوبی، اتصال استان به شبکه آزادراهی کشور (ازجمله امتداد آزادراه پل زالتامر زچیلات) و تکمیل شبکه بزرگراهی که در اسناد توسعه استان به تفصیل آمدهاند، دیگر پروژههای لوکس یا صرفا اقتصادی نیستند؛ اینها پروژههای نجات و صیانت از جان انسانها به شمار میروند.
چهارخطهسازی مسیرهای منتهی به دهلران و ارتقای محورهای اصلی، افزون بر تسهیل صادرات و تردد زائران، باید با هدف بنیادین افزایش ایمنی و حفاظت از جان کارگران، عشایر و دیگر شهروندانی دنبال شود که روزانه از این راهها استفاده میکنند. ایلام دارای ذخایر زیادی از نفت و گاز است اما این ثروت باید در زنجیره ارزش، رفاه عمومی و در ایمنی راهها متبلور شود. استفاده از ظرفیتهای مسوولیت اجتماعی وزارت نفت و شرکتهای تابعه برای ارتقای ایمنی جادهها، نه یک انتخاب، بلکه وظیفهای اخلاقی و اولویتی راهبردی است.
نظام برنامهریزی کشور و مدیریت توسعه در استان، بیش از هر زمان، نیازمند تغییر پارادایم هستند. باید از حکمرانی واکنشی، که پس از وقوع حادثه وارد عمل میشود، به حکمرانی پیشدستانه گذر کرد؛ حکمرانیای که ایمنی زیرساختها و پیشگیری از حوادث را پیش از آنکه جان انسانها به خطر افتد، در اولویت قرار میدهد. اینکه براساس آمارهای رسمی، در سال ۱۴۰۴ دستکم ۱۶۴ جانباخته در تصادفات برونشهری استان ثبت شده است، زنگ خطری جدی است که باید به ارادهای فراگیر برای ایمنسازی راهها تبدیل شود. توسعه بدون ایمنی، نوعی رشد ناپایدار است که هزینههای انسانیاش هرگز جبران نخواهد شد.
ایلام امروز داغدار است، اما این اندوه نباید در سوگواری مقطعی خلاصه شود، بلکه باید این پارادوکس دیرپای توسعه را در کانون نقد قرار دهد. استانی که سالانه پذیرای بیش از ۸ میلیون مسافر است و با میزبانی از حدود ۶۰درصد زائران عتبات عالیات، به گذرگاه پیوند معنوی و ارتباطی یک ملت تبدیل شده اما هنوز از اتصال به شبکه آزادراهی کشور محروم است و رویای اتصال ریلی آن سالهاست در وعدههای تکراری درجا میزند. نگاه به ایلام نمیتواند و نباید مناسبتی و محدود به تقویم اربعین بماند.
ارتقا و استانداردسازی بزرگراهها، حذف نقاط حادثهخیز و توسعه زیرساختهای ریلی و آزادراهی، پیش از آنکه طرحهایی عمرانی باشند، حق بنیادین شهروندان این استان برای بهرهمندی از زیست ایمن هستند. مطالبهای تاریخی که امروز باید از سطح جلسات اداری فراتر رود و به ارادهای ملی در پایتخت برای پایان دادن به این عقبماندگی مزمن تبدیل شود. راه، بستر تحقق بخشی از ظرفیتهای توسعه است. بدون راههای ایمن و کارآمد، دستیابی به توسعهای متوازن و پایدار دشوار خواهد بود. جادهها نباید به عامل تهدید جان شهروندان تبدیل شوند.
از اینرو، تکمیل و ایمنسازی طرحهای راهسازی ضرورتی انکارناپذیر برای صیانت از جان مردم و فراهم کردن زمینه بهرهمندی عادلانه آنان از فرصتهای توسعه در استان است.
منبع: اعتماد آنلاین



