به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در وبینار کشوری هفته جهانی آگاهی از مقاومت میکروبی، با تشریح وضعیت مقاومت میکروبی در جهان و ایران، این پدیده را یکی از جدیترین تهدیدهای پیش روی نظام سلامت دانست و گفت: مقاومت میکروبی دیگر یک مشکل مربوط به آینده نیست، بلکه تهدیدی است که همین امروز با آن مواجه هستیم و برای مهار آن به همکاری و همبستگی جهانی نیاز داریم.
وی با اشاره به ابعاد جهانی این بحران اظهار کرد: برآوردها نشان میدهد سالانه حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر بهطور مستقیم در اثر مقاومت میکروبی جان خود را از دست میدهند و حدود پنج میلیون مرگ نیز به این پدیده منتسب است. در صورت انجام ندادن مداخلات موثر، پیشبینی میشود شمار مرگهای سالانه ناشی از مقاومت میکروبی تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۱۰ میلیون نفر برسد.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر با تاکید بر اینکه پیامدهای مقاومت میکروبی تنها به سلامت انسان محدود نمیشود، افزود: این پدیده علاوه بر تهدید سلامت انسان، امنیت غذایی، اقتصاد و پایداری محیط زیست را نیز تحت تاثیر قرار میدهد. هیچ کشوری بهتنهایی قادر به مهار این تهدید نیست؛ چراکه میکروبهای مقاوم میتوانند بهراحتی از یک منطقه جغرافیایی به مناطق دیگر منتقل شوند. از همین رو، مقابله با مقاومت میکروبی به همبستگی و همکاری بینالمللی نیاز دارد.
دکتر مرادی با اشاره به قرار گرفتن موضوع مقاومت میکروبی در دستور کار سازمان ملل متحد تصریح کرد: این مسئله اکنون از سطح مباحث تخصصی سازمان جهانی بهداشت فراتر رفته و به یکی از موضوعات مهم در سطح عالی سیاسی جهان تبدیل شده است. برای مقابله با آن نیز اهداف و راهبردهای مشخصی از جمله آموزش و اطلاعرسانی، تقویت نظامهای دیدهبانی، توسعه تحقیقات و بهبود اقدامات پیشگیری و کنترل عفونت تعریف شده است.
وی با بیان اینکه آموزش و آگاهیبخشی عمومی یکی از مهمترین محورهای مقابله با مقاومت میکروبی است، گفت: در کشور ما مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها به یک رفتار رایج تبدیل شده است و بسیاری از مردم تصور میکنند برای هرگونه تب، سرفه یا علائم بیماری باید از آنتیبیوتیک یا همان چرکخشککن استفاده کنند؛ در حالی که در بسیاری از موارد، مصرف این داروها ضرورتی ندارد. لازم است با آموزش عمومی و مشارکت کارکنان حوزه سلامت، این باور نادرست اصلاح شود.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر با اشاره به نتایج نظام دیدهبانی مقاومت میکروبی کشور اظهار کرد: اطلاعات بهدستآمده از نظام دیدهبانی نشان میدهد وضعیت مقاومت برخی از عوامل میکروبی در ایران نگرانکننده است. برای نمونه، میزان مقاومت اشریشیا کلی جداشده از نمونههای خون در برابر سفالوسپورینهای نسل سوم در کشور حدود ۷۰ درصد است، در حالی که میانگین جهانی آن حدود ۴۵ درصد گزارش شده است. وی ادامه داد: میزان مقاومت استافیلوکوک طلایی به متیسیلین نیز در کشور حدود ۴۰ درصد است، در حالی که این میزان در سطح جهان حدود ۲۷ درصد برآورد میشود.
این ارقام نشان میدهد که وضعیت کشور در برخی شاخصهای مهم مقاومت میکروبی بهمراتب نامطلوبتر از میانگین جهانی است. دکتر مرادی با اشاره به وضعیت نگرانکننده مقاومت آسینتوباکتر در بیمارستانهای کشور خاطرنشان کرد: میزان مقاومت این میکروب به ایمیپنم، که یکی از آنتیبیوتیکهای مهم برای درمان عفونتهای ناشی از آن محسوب میشود، به حدود ۹۳ درصد رسیده است. این وضعیت در بخشهای مراقبت ویژه و بیمارستانها میتواند پزشکان را با محدودیت جدی در انتخاب گزینههای درمانی مواجه کند.
وی همچنین با اشاره به وضعیت مقاومت کلبسیلا در برابر آنتیبیوتیکهای مختلف افزود: نتایج نظام دیدهبانی نشان میدهد میزان مقاومت این میکروب در کشور بسیار بالاست و در برخی موارد با مقاومت همزمان به چندین گروه دارویی مواجه هستیم؛ موضوعی که درمان عفونتهای ناشی از این عوامل را به یکی از چالشهای جدی نظام سلامت تبدیل میکند. رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر با اشاره به محدودیت پوشش نظام دیدهبانی مقاومت میکروبی در کشور گفت: در حال حاضر بخشی از اطلاعات این نظام از ۱۶ بیمارستان در ۱۵ استان جمعآوری میشود و توسعه آن به تمامی بیمارستانهای کشور ضروری است.
محدودیت منابع مالی و دشواری دسترسی به تجهیزات و فناوریهای بهروز نیز از جمله موانع توسعه و بهروزرسانی این نظام است. وی با تاکید بر ضرورت حمایت از تحقیقات کاربردی در حوزه مقاومت میکروبی افزود: لازم است نظام دیدهبانی کشور تقویت شود و پژوهشهای انجامشده در این حوزه بهگونهای هدایت شوند که نتایج آنها مستقیما در سیاستگذاری، برنامهریزی و مداخلات موثر برای کنترل مقاومت میکروبی مورد استفاده قرار گیرد.
دکتر مرادی مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها را یکی از مهمترین عوامل تشدید مقاومت میکروبی در کشور دانست و با اشاره به شاخص مصرف این داروها در سال ۲۰۲۳ گفت: میزان مصرف آنتیبیوتیک در کشور بر اساس شاخص دوز روزانه تعریفشده به ازای هر هزار نفر جمعیت، حدود ۶۵ است؛ در حالی که میانگین جهانی این شاخص حدود ۲۰ گزارش شده است. همچنین بر اساس آمار ارائهشده، مصرف سالانه آنتیبیوتیک در ایران حدود هزار و ۸۰۰ تن و در آلمان با جمعیتی تقریبا مشابه، حدود ۲۰۰ تن است که اختلاف قابل توجهی را نشان میدهد.
وی دو عامل مهم در مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها را باورهای نادرست عمومی درباره ضرورت مصرف این داروها و دسترسی آسان و بدون ضابطه به آنها در داروخانهها عنوان کرد و گفت: لازم است با اصلاح فرهنگ مصرف دارو و تقویت نظارت بر عرضه آنتیبیوتیکها، از مصرف غیرضروری این داروها جلوگیری شود.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر با اشاره به ضرورت اجرای برنامههای مدیریت مصرف داروهای ضدمیکروبی در بیمارستانها اظهار کرد: اجرای دقیق برنامه مدیریت مصرف آنتیبیوتیکها و دستورالعملهای طبقهبندی این داروها، بهویژه در زمینه آنتیبیوتیکهای گروه دسترسی، تحت مراقبت و ذخیره، باید با جدیت بیشتری دنبال شود. آنتیبیوتیکهای ذخیره باید برای شرایط خاص حفظ شوند و مصرف آنها تحت نظارت و ضوابط مشخص صورت گیرد.
دکتر مرادی در بخش دیگری از سخنان خود، پیشگیری از عفونت و تقویت برنامههای کنترل عفونت در مراکز ارائهدهنده خدمات سلامت را از مهمترین اولویتهای مقابله با مقاومت میکروبی دانست و تاکید کرد: وضعیت انتقال عفونت در برخی مراکز ارائهدهنده خدمات سلامت کشور مطلوب نیست و لازم است پروتکلهای مشخص و الزامآوری برای پیشگیری از انتقال عفونت، رعایت بهداشت دست و نحوه ارائه خدمات به بیماران تدوین و اجرا شود.
وی افزود: شستوشوی دستها پیش و پس از تماس با بیماران، چه برای پزشکان و چه برای پرستاران و سایر کارکنان سلامت، یک الزام حرفهای، پزشکی و اخلاقی است و رعایت آن باید در تمامی مراکز درمانی جدی گرفته شود. پیشگیری از انتقال عفونت در بیمارستانها مسئولیتی مشترک است و باید در تمام سطوح محلی، منطقهای، شهرستانی و ملی برای آن قواعد و استانداردهای مشخصی در نظر گرفته شود.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر همچنین با اشاره به ضرورت بازنگری در نحوه ملاقات بیماران بستری گفت: حضور روزانه تعداد زیادی از ملاقاتکنندگان در بیمارستانها میتواند علاوه بر افزایش آسیبپذیری بیماران، خطر انتقال عفونت را در محیطهای درمانی افزایش دهد. لازم است با تدوین ضوابط مناسب برای ملاقات بیماران، از انتقال عوامل عفونی در مراکز درمانی پیشگیری شود.
وی با تاکید بر اینکه هر اقدامی که موجب کاهش ابتلا به عفونت شود، در نهایت به کاهش مقاومت میکروبی کمک خواهد کرد، افزود: واکسیناسیون، دسترسی به آب سالم، برخورداری از نظام مناسب فاضلاب و تقویت زیرساختهای بهداشتی از جمله اقدامات موثر در این زمینه هستند. همچنین باید مصرف داروهای ضدمیکروبی در حوزه انسان، دام و کشاورزی به شکل اصولی مدیریت و از مصرف بیرویه آنها جلوگیری شود.
دکتر مرادی با اشاره به ضرورت توجه به ابعاد مختلف مقاومت میکروبی در چارچوب رویکرد سلامت واحد خاطرنشان کرد: نتایج بررسیهای انجامشده در حوزه دام و محیط زیست نیز نشان میدهد مقاومت میکروبی به بخش انسانی محدود نیست و برای کنترل آن باید مصرف آنتیبیوتیکها و وضعیت مقاومت میکروبی در حیوانات، زنجیره غذایی و محیط زیست نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی در پایان با تاکید بر مسئولیت نظام سلامت در حفظ اثربخشی داروهای ضدمیکروبی برای نسلهای آینده گفت: آنتیبیوتیکها از مهمترین ابزارهای در اختیار بشر برای کنترل بیماریهای عفونی هستند و از دست دادن اثربخشی آنها میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای سلامت جامعه و نسلهای آینده داشته باشد. ما در برابر جامعه امروز و نسلهای آینده مسئول هستیم و نباید اجازه دهیم این ذخیره ارزشمند درمانی به دلیل مدیریت نادرست و مصرف بیرویه از بین برود.
منبع: خبرگزاری صدا و سیما



