استاد علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی و کارشناس مسائل بینالملل در گفتگو با خبرگزاری خبرآنلاین اظهار داشت: اما اگر مبارزه را به این معنا بدانیم که وارد مذاکره میشویم تا از طریق آن زمینه دستیابی به پیروزی نظامی را فراهم کنیم، به نظر من اصل مذاکره را زیر سؤال بردهایم.
خبرآنلاین – دکتر داود غرایاق زندی، استاد علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی و کارشناس مسائل بینالملل با حضور در کافه خبر خبرآنلاین، تاکید کرد: «درباره اعتماد به آمریکا، من تا حدودی درباره خود واژه «اعتماد» تردید دارم و نمیدانم دقیقاً منظور از اعتماد چیست. اساساً معنای اعتماد در نظام بینالملل را به شکلی که در روابط میان افراد یا در ساختارهای داخلی کشورها مطرح است، نمیبینمبه نظرم طرح بحث دیپلماسی یا مذاکره بهمثابه مبارزه، تا حدودی خلاف عرف و رویه معمول در مباحثی است که مطرح میکنیم.
اگر این فرض را بپذیریم که آنچه در میان برخی مقامات ما مطرح شده، یعنی اینکه میجنگیم تا بتوانیم در مذاکره امتیاز بگیریم، مبنای کار باشد، در این صورت مذاکره دیگر ابزار نیست، بلکه به هدف تبدیل میشود و ابزار آن نیز جنگیدن است؛ یعنی میخواهیم از طریق جنگ به هدفی برسیم که در مذاکره دنبال میکنیم.»
در ادامه بخشی از مصاحبه داود غرایاق زندی با خبرآنلاین را میخوانید؛
اگر در میدان جنگ طرف مقابل را تسلیم میکنید، چه نیازی به مذاکره است؟ / اگر رویکرد این است که «بزن که خوب میزنی!» چرا وقت خود را صرف مذاکره کنیم؟
به نظرم طرح بحث دیپلماسی یا مذاکره بهمثابه مبارزه، تا حدودی خلاف عرف و رویه معمول در مباحثی است که مطرح میکنیم. اگر این فرض را بپذیریم که آنچه در میان برخی مقامات ما مطرح شده، یعنی اینکه میجنگیم تا بتوانیم در مذاکره امتیاز بگیریم، مبنای کار باشد، در این صورت مذاکره دیگر ابزار نیست، بلکه به هدف تبدیل میشود و ابزار آن نیز جنگیدن است؛ یعنی میخواهیم از طریق جنگ به هدفی برسیم که در مذاکره دنبال میکنیم.
اگر چنین اتفاقی رخ دهد، به نظرم با نوعی نقض غرض و خلاف قاعده مواجه هستیم. اگر میتوانید بجنگید و طرف مقابل را به تسلیم وادار کنید، بسیاری معتقدند دیگر چه نیازی به مذاکره وجود دارد؟ این همان پارادوکسی است که معمولاً باید به آن پاسخ داده شود: اگر توانایی دارید از طریق نظامی طرف مقابل را شکست دهید و به نتیجه برسید، چرا باید مذاکره کنید و وقت خود را صرف آن کنید؟
این یک قاعده در نظام بینالملل است. چرا از ابتدا وارد جنگ نمیشویم؟ چون معتقدیم ممکن است جنگ پاسخگو نباشد یا بتوان از راهی غیرنظامی و آسانتر به هدف رسید. به همین دلیل، اصطلاحاً گفته میشود جنگ آخرین گزینه برای تأمین اهداف ملی است. یعنی اگر من و شما اختلافی داریم، ابتدا تلاش میکنیم از طریق گفتوگو و با تأمین منافع متقابل آن را حل کنیم. اگر این مسیر به نتیجه نرسید، آنگاه ممکن است وارد جنگ شویم.
اما اگر مبارزه را به این معنا بدانیم که وارد مذاکره میشویم تا از طریق آن زمینه دستیابی به پیروزی نظامی را فراهم کنیم، به نظر من اصل مذاکره را زیر سؤال بردهایم. بخشی از مشکل ما در ساختار کشور نیز همین است؛ تعبیری که گاهی در تلویزیون، برخی محافل و حتی در میان مردم در خیابانها مطرح میشود: «بزن، خوب میزنی!» اگر این رویکرد پاسخگوست، چه ضرورتی دارد که وقت خود را تلف کنیم و به مذاکره برویم؟ چه ضرورتی دارد منتظر بمانیم تا طرف مقابل پای میز مذاکره بیاید یا نیاید؟
نکته نخست این است که مذاکره باید اصل باشد. اگر بخواهیم جنگ را دنبال کنیم، لازم است ابتدا مسیر مذاکره را به نتیجه برسانیم و در صورت ناکامی آن، گزینههای دیگر را بررسی کنیم.
اما درباره اعتماد به آمریکا، من تا حدودی درباره خود واژه «اعتماد» تردید دارم و نمیدانم دقیقاً منظور از اعتماد چیست. اساساً معنای اعتماد در نظام بینالملل را به شکلی که در روابط میان افراد یا در ساختارهای داخلی کشورها مطرح است، نمیبینم؛ زیرا در نظام بینالملل با یک ساختار آنارشیک، قدرتمحور و دولتمحور مواجه هستیم و کشورها باید بر اساس تواناییهای خود و با در نظر گرفتن ملاحظاتشان عمل کنند. به همین دلیل، ممکن است دچار خطا شوند؛ همانطور که در این نظام هم شکست وجود دارد و هم موفقیت. هیچ کشوری نمیتواند ادعا کند که صددرصد موفق است یا هیچ نقطهضعفی ندارد.
اگر طرف مقابل تعهداتش را اجرا نکند، ما نیز نباید تعهد متناظر خود را اجرا کنیم
اعتماد در سطح نظام بینالملل، بیشتر امری میانذهنی است و بهتنهایی معنای چندانی ندارد. ما زمانی میتوانیم روابط میان کشورها را به سطحی پایدارتر برسانیم که نوعی وابستگی متقابل میان آنها شکل بگیرد؛ به این معنا که اگر چیزی میدهیم، در مقابل چیزی دریافت کنیم. اگر طرف مقابل تعهدی را اجرا نکند، ما نیز تعهد متناظر خود را اجرا نکنیم و اگر او به تعهداتش عمل کرد، ما هم به تعهدات خود پایبند باشیم. هرچه فرمولی که در مذاکره طراحی میکنیم بهتر اجرا شود، امکان نزدیکتر شدن به اهداف و دیدگاههای طرفین بیشتر خواهد بود.
به همین دلیل، به نظر من مسئله اصلی در رابطه ایران و آمریکا صرفاً بیاعتمادی نیست؛ بلکه این است که ما فرمولی داشتیم، آن را اجرا کردیم، اما آن فرمول از اجماع داخلی برخوردار نبود. مهمترین مسئلهای که در این زمینه وجود دارد و متأسفانه نمیدانم چگونه باید آن را بیان کرد، این است که ما برجام را از دست دادیم. حجم بدگوییها و مخالفتها با برجام، به نظر من، مرحلهای بود که میتوانستیم از منظر جامعهشناسی شکست و روانشناسی شکست، از تجربه تاریخی خود، از دوره قاجار و ناصرالدینشاه تا امروز، عبور کنیم؛ اما این اتفاق رخ نداد.
اگر مذاکره نکنید، چند وضعیت ممکن است برایتان پیش بیاید: ممکن است با ضعف داخلی مواجه شوید، در معرض حمله خارجی قرار بگیرید یا گرفتار انقلابها، درگیریها و شورشهای داخلی شوید. وقتی سیر دو قرن اخیر ایران را از ابتدای دوره قاجار و قرن نوزدهم تا امروز مطالعه میکنیم، با مجموعهای از این وضعیتها مواجه میشویم.
منبع: خبرآنلاین

