نورنیوز- گروه بین الملل: دیدار پنجشنبه آینده دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین را میتوان فراتر از یک ملاقات دیپلماتیک میان رهبران سه قدرت برتر جهان ارزیابی کرد؛ نشستی که در سایه تشدید رقابتهای ژئوپلیتیکی، بحرانهای امنیتی و نگرانیها درباره آینده نظم بینالملل، اهمیت ویژهای پیدا میکند. در این میان، پرونده ایران و تحولات جنگ، یکی از موضوعاتی است که میتواند بهطور مستقیم یا غیرمستقیم در گفتوگوهای سه قدرت هستهای مطرح شود.
پرسش اساسی این است که آیا ایران به موضوع اختلاف میان واشنگتن، مسکو و پکن تبدیل خواهد شد، یا این سه کشور میتوانند درباره برخی ابعاد بحران ایران به تفاهمی محدود دست پیدا کنند؟ سناریوی حساستر، احتمال شکلگیری توافقی در چارچوب مذاکرات گستردهتر قدرتهای بزرگ است؛ توافقی که ممکن است بر معادلات امنیتی خاورمیانه و منافع تهران تأثیر بگذارد، بیآنکه ایران مستقیماً در روند تصمیمگیری حضور داشته باشد. از همین منظر، نقش ایران در روزهای منتهی به این نشست اهمیت دوچندان دارد.
تهران باید از طریق کانالهای دیپلماتیک، از دستور کار احتمالی مذاکرات آگاه شود و انتظارات، مطالبات و خطوط قرمز خود را بهروشنی با مسکو و پکن در میان بگذارد. هرچند توافقهای احتمالی قدرتهای بزرگ بدون مشارکت ایران الزام حقوقی مستقیمی برای تهران ایجاد نمیکند، اما نادیده گرفتن پیامدهای سیاسی و بینالمللی آنها نیز امکانپذیر نیست. باید دید که آیا این دیدار میتواند آزمونی مهم برای دیپلماسی ایران و جایگاه آن در معادلات جدید جهانی باشد؛ معادلاتی که در آن قدرتهای بزرگ بیش از گذشته به دنبال مدیریت مشترک بحرانها هستند.
پرسش اصلی این است: آیا ایران در شکلگیری ترتیبات جدید امنیتی و سیاسی منطقه نقشآفرین خواهد بود یا به موضوع چانهزنی قدرتهایی تبدیل میشود که برای تعیین قواعد نظم آینده جهان پشت میز مذاکره نشستهاند؟ طبیعتاً تصویری که از ایران و قدرت دفاعی و توان تابآوریاش در خلال دو جنگ اخیر در ذهن جهانیان نقش بسته است، بر جهتگیری این مذاکرات سایه خواهدد انداخت. در همین رابطه نوذر شفیعی، تحلیگر مسائل بین الملل و استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران به پرسش های «نورنیوز» پاسخ داده است.
با توجه به دیدار آتی سران آمریکا، چین و روسیه، موضوع جنگ ایران تا چه اندازه میتواند در دستور کار این نشست قرار بگیرد؟ اساساً چه سناریوهایی درباره طرح پرونده ایران در این مذاکرات قابل تصور است؟ به نظر من در این زمینه، سه سناریوی اصلی را میتوان مطرح کرد. سناریوی نخست این است که ایران به موضوع اختلاف میان سه قدرت بزرگ تبدیل شود و به دلیل تفاوت دیدگاهها و منافع آنها، هیچ تصمیم مشخصی درباره آن گرفته نشود. سناریوی دوم این است که موضوع ایران در مذاکرات مطرح شود و طرفها بتوانند درباره برخی مسائل به توافقهای محدود دست پیدا کنند؛
توافقهایی که ممکن است بخشی از اختلافات را کاهش دهد، اما به معنای حل کامل بحران نباشد. اما سناریوی سوم که از اهمیت و حساسیت بیشتری برخوردار است، احتمال شکلگیری نوعی توافق میان قدرتهای بزرگ درباره مدیریت بحرانهای بینالمللی، از جمله پرونده ایران، در چارچوب توافقهای گستردهتر است. این سناریو میتواند برای ایران نگرانیهایی ایجاد کند؛ زیرا ممکن است منافع و ملاحظات ایران در جریان توافقهای کلان قدرتها بهدرستی لحاظ نشود. اگر چنین توافقی میان ترامپ، شی و پوتین شکل بگیرد، آیا ایران الزاماً باید آن را بپذیرد؟
اگر نپذیرد، با چه پیامدهایی در عرصه بینالمللی روبهرو خواهد شد؟ ایران الزام حقوقی یا سیاسی خودکاری برای پذیرش توصیهها و توافقهایی که بدون حضور و مشارکتش شکل گرفتهاند، ندارد. اما طبیعتاً باید پیامدهای سیاسی و بینالمللی هر تصمیم را نیز در نظر بگیرد. به نظر من ایران در روزهای آینده باید سه اقدام مهم را در دستور کار قرار دهد. نخست، باید از طریق کانالهای دیپلماتیک و ارتباطات موجود، از کموکیف مذاکرات احتمالی و موضوعاتی که قرار است درباره ایران مطرح شود، اطلاع دقیق پیدا کند.
دوم، ایران باید حداکثر و حداقل انتظارات و مطالبات خود را بهروشنی با مسکو و پکن در میان بگذارد تا رهبران روسیه و چین هنگام گفتوگو درباره پرونده ایران، از خطوط قرمز و ملاحظات تهران آگاه باشند. آنها باید بدانند که اگر توافق احتمالی از چارچوب منافع و انتظارات ایران فراتر برود، ممکن است تهران آن را نپذیرد. سوم، باید میان توصیههای سیاسی و دیپلماتیک با توافقهای الزامآور تفاوت قائل شد. ممکن است روسیه و چین از ایران بخواهند در برخی موضوعات انعطاف بیشتری نشان دهد.
چنین توصیهای بهخودیخود هیچ الزام حقوقی برای ایران ایجاد نمیکند و تصمیم نهایی درباره پذیرش یا رد آن بر عهده تهران است. شما به توافق میان قدرتهای بزرگ اشاره کردید. آیا این دیدار را میتوان نشانه شکلگیری نوعی سازوکار جدید برای مدیریت جهان دانست؟ بله، این موضوع از اهمیت راهبردی برخوردار است. یکی از بحثهایی که چین طی سالهای گذشته مطرح کرده، ضرورت حرکت به سمت مدیریت مشترک مسائل جهانی توسط قدرتهای بزرگ بوده است؛ ایدهای که در قالبهایی مانند گروه دو یا G2، یعنی همکاری آمریکا و چین، نیز مطرح شده است.
اکنون با مشارکت روسیه در چنین گفتوگوهایی، میتوان این نشست را نشانهای نمادین از تمایل قدرتهای بزرگ به مشارکت در مدیریت مسائل بینالمللی دانست. این تحول به معنای شکلگیری یک توافق قطعی یا نظم جهانی جدید نیست، اما نشان میدهد که قدرتهای بزرگ به این جمعبندی رسیدهاند که مدیریت بسیاری از بحرانهای جهانی صرفاً از طریق تصمیمگیری یکجانبه امکانپذیر نیست. آیا شکلگیری چنین سازوکاری الزاماً به نفع کشورهای دیگر، بهویژه ایران خواهد بود؟ نه، لزوماً چنین نیست. از یک سو، گفتوگو میان قدرتهای بزرگ میتواند به کاهش تنشها و افزایش ثبات جهانی کمک کند.
از سوی دیگر، اگر این قدرتها درباره مسائل مربوط به کشورهای دیگر بدون مشارکت مستقیم آنها تصمیمگیری کنند، ممکن است منافع آن کشورها نادیده گرفته شود. بنابراین برای ایران مسئله اصلی این است که بتواند جایگاه و منافع خود را در معادلات جدید بینالمللی حفظ کند و اجازه ندهد درباره مسائل راهبردی مربوط به کشور، بدون توجه به دیدگاه و مطالبات تهران تصمیمگیری شود.
بنابراین حتی اگر در این نشست توافق مشخصی درباره ایران حاصل نشود، نفس گفتوگوی مستقیم سه قدرت بزرگ در شرایطی که جهان به سمت رقابتهای شدیدتر حرکت میکند، میتواند نقطه عطف مهمی در تحولات نظام بینالملل باشد.
منبع: نورنیوز

