۲۵ سال پیش در چنین روزی، نخستین فیلم از مجموعه «هری پاتر» به سینماها راه پیدا کرد؛ فیلمی که با اقتباس از رمان پرفروش جی. کی. رولینگ، مخاطبان را به مدرسه جادوگری هاگوارتز برد و آغازگر یکی از موفقترین مجموعههای سینمایی تاریخ شد. «هری پاتر و سنگ جادو» فقط داستان پسری با زخم صاعقهشکل روی پیشانی نبود؛ فیلمی بود که دنیایی تازه از جادو، دوستی، رقابت و ماجراجویی را به فرهنگ عامه اضافه کرد و دنیل ردکلیف، اما واتسون و روپرت گرینت را به چهرههایی جهانی تبدیل کرد.
ریحانه اسکندری – شانزدهم نوامبر ۲۰۰۱، تماشاگران آمریکایی برای نخستین بار فرصت پیدا کردند داستان پسری را روی پرده سینما ببینند که در یازدهسالگی متوجه میشود جادوگر است. پسری که تا آن روز در خانه خاله و شوهرخالهاش، زیر پلهها زندگی میکرد، از گذشته خانوادهاش چیزی نمیدانست و تصور میکرد زندگیاش قرار است به همین شکل ادامه پیدا کند. اما ورود هاگرید، نامههای مرموز هاگوارتز و سرانجام قطار معروف سکوی نه و سهچهارم، همهچیز را تغییر داد.
«هری پاتر و سنگ جادو» به کارگردانی کریس کلمبوس، نخستین اقتباس سینمایی از مجموعه رمانهای جی. کی. رولینگ بود؛ اثری که در آن زمان بخش بزرگی از مخاطبانش را کودکانی تشکیل میدادند که پیش از آن با نسخههای چاپی داستان آشنا شده بودند. با این حال، فیلم خیلی زود از محدوده مخاطبان کتاب فراتر رفت و به یکی از مهمترین رویدادهای سینمایی ابتدای قرن بیستویکم تبدیل شد.
امروز، در بیستوپنجمین سالگرد اکران این فیلم، میتوان به مسیری نگاه کرد که از انتشار یک رمان کودک و نوجوان آغاز شد و به شکلگیری دنیایی گسترده در سینما، تئاتر، بازیهای ویدیویی و صنعت سرگرمی انجامید.
از یک سفر قطار تا تولد دنیای جادوگری
داستان هری پاتر پیش از آنکه به سینما برسد، در ذهن جی. کی. رولینگ شکل گرفته بود. رولینگ ایده اولیه این مجموعه را در سال ۱۹۹۰ و در جریان سفری با قطار از منچستر به لندن به ذهنش رساند. او بعدها در روایتهای مختلف از آن سفر به عنوان لحظهای یاد کرد که شخصیت پسری جادوگر با موهای سیاه و عینک گرد در ذهنش شکل گرفت.
با این حال، رسیدن این ایده به کتابفروشیها به این سرعت اتفاق نیفتاد. رولینگ چند سال روی داستان، شخصیتها و جهان جادوگری آن کار کرد تا سرانجام نخستین جلد با عنوان «هری پاتر و سنگ فیلسوف» در سال ۱۹۹۷ در بریتانیا منتشر شد.
داستان از زندگی پسری یتیم آغاز میشد که پس از مرگ پدر و مادرش نزد خانواده دورسلی زندگی میکرد. خانوادهای که نهتنها علاقهای به او نداشتند، بلکه تلاش میکردند هر نشانهای از تفاوت و تواناییهای عجیبش را پنهان کنند. ورود نامههای هاگوارتز، مدرسه علوم و فنون جادوگری، دریچهای به جهانی تازه برای هری باز میکرد؛ جهانی که در آن دوستانی مانند رون ویزلی و هرماینی گرنجر پیدا میکرد و به تدریج با حقیقت مرگ والدینش و دشمنی به نام لرد ولدمورت آشنا میشد.
نخستین کتاب در مدت کوتاهی به موفقیتی چشمگیر رسید و انتشار شش جلد دیگر، این مجموعه را به یکی از پرفروشترین آثار ادبیات کودک و نوجوان تبدیل کرد. طبق آمار منتشرشده از سوی ناشر آمریکایی مجموعه، تاکنون بیش از ۶۰۰ میلیون نسخه از کتابهای هری پاتر در جهان فروخته شده و این آثار به بیش از ۸۵ زبان ترجمه شدهاند.
موفقیت کتابها خیلی زود توجه سینما را جلب کرد. شرکت برادران وارنر در سال ۱۹۹۹ حقوق ساخت اقتباس سینمایی این مجموعه را خریداری کرد و پروژهای را به جریان انداخت که قرار بود یکی از پرمخاطبترین مجموعههای سینمایی جهان را شکل دهد.
چرا کریس کلمبوس پشت دوربین هری پاتر ایستاد؟
انتخاب کارگردان برای نخستین فیلم، تصمیم سادهای نبود. سازندگان به دنبال فیلمسازی بودند که بتواند دنیای عجیب و پرجزئیات رولینگ را به شکلی قابل باور روی پرده بیاورد؛ بدون آنکه ویژگیهای اصلی داستان و شخصیتهایش قربانی تغییرات سینمایی شوند.
در نهایت کریس کلمبوس برای کارگردانی انتخاب شد؛ فیلمسازی که پیش از آن آثاری مانند «تنها در خانه» و «خانم دابتفایر» را ساخته بود و تجربه کار با شخصیتهای کودک و نوجوان را داشت.
کلمبوس در گفتوگوهای بعدی خود درباره این پروژه گفته است که پس از خواندن کتاب، به شدت تحت تاثیر داستان قرار گرفت و علاقه داشت آن را به فیلم تبدیل کند. او برای این کار با دیوید هیمن، تهیهکننده فیلم، همکاری کرد و تلاش شد اقتباس سینمایی تا حد امکان به جهان کتاب وفادار بماند.
یکی از تصمیمهای مهم در این مسیر، توجه به پیشنهادهای رولینگ درباره انتخاب بازیگران بود. نویسنده مجموعه از ابتدا نسبت به چگونگی نمایش شخصیتهای داستان حساسیت داشت و سازندگان نیز میخواستند بازیگرانی را انتخاب کنند که با تصویر ذهنی مخاطبان کتاب از شخصیتها فاصله زیادی نداشته باشند.
سه بازیگر جوان و انتخابی که تاریخ سینما را تغییر داد
شاید یکی از مهمترین بخشهای تولید «هری پاتر و سنگ جادو»، انتخاب سه بازیگر اصلی آن بود. دنیل ردکلیف، روپرت گرینت و اما واتسون در زمان ساخت فیلم هنوز بازیگران شناختهشدهای نبودند و تجربه حرفهای چندانی در سینما نداشتند.
پیدا کردن بازیگر نقش هری دشوارترین مرحله انتخاب بازیگران بود. گروه تولید برای این نقش هزاران کودک را بررسی کرد، اما گزینه مناسبی پیدا نمیشد. کلمبوس سرانجام دنیل ردکلیف را در مجموعه تلویزیونی «دیوید کاپرفیلد» محصول بیبیسی دید و به این نتیجه رسید که او میتواند هری پاتر باشد.
با این حال، متقاعد کردن خانواده ردکلیف برای حضور او در پروژه آسان نبود. والدین این بازیگر نگران بودند که شهرت ناگهانی و فشارهای ناشی از حضور در چنین مجموعه بزرگی، زندگی فرزندشان را تحت تاثیر قرار دهد. در نهایت دیوید هیمن با خانواده او صحبت کرد و پس از انجام آزمون بازیگری، ردکلیف برای نقش اصلی انتخاب شد.
در اوت ۲۰۰۰، انتخاب او به طور رسمی اعلام شد. در همان زمان، روپرت گرینت برای نقش رون ویزلی و اما واتسون برای نقش هرماینی گرنجر معرفی شدند.
ماجرای رسیدن گرینت به نقش رون هم جالب توجه بود. او که از طرفداران کتابهای هری پاتر بود، پس از دیدن خبری درباره فراخوان انتخاب بازیگر در برنامه خبری کودکان بیبیسی، تصمیم گرفت برای این نقش اقدام کند. گرینت ابتدا اطلاعات و عکسی از خودش فرستاد، اما پس از آنکه خبری دریافت نکرد، ویدیویی از خودش تهیه کرد و در آن درباره علاقهاش به ایفای نقش رون توضیح داد.
واتسون نیز از طریق فراخوانی که در مدرسهاش مطرح شده بود، وارد مراحل انتخاب بازیگر شد و چندین آزمون را پشت سر گذاشت.
نکته جالب این بود که هر سه بازیگر در زمان انتخاب شدن، هنوز در ابتدای مسیر زندگی حرفهای خود قرار داشتند. ردکلیف و واتسون بعدها به چهرههای شناختهشده سینمای جهان تبدیل شدند و گرینت نیز با نقش رون ویزلی در حافظه میلیونها تماشاگر ماندگار شد.
در کنار این سه بازیگر، گروهی از بازیگران باسابقه بریتانیایی و ایرلندی نیز در فیلم حضور داشتند؛ از جمله ریچارد هریس در نقش آلبوس دامبلدور، مگی اسمیت در نقش مینروا مکگوناگل، آلن ریکمن در نقش سوروس اسنیپ، رابی کالترین در نقش هاگرید و جان هرت در نقش آقای اولیوندر.
این ترکیب بازیگران یکی از ویژگیهای مهم فیلم بود؛ حضور چهرههای باتجربه در کنار گروهی از بازیگران کودک، به جهان داستان عمق بیشتری میداد و فضای مدرسه جادوگری را باورپذیرتر میکرد.
ساخت هاگوارتز؛ جادویی که با دکور و جزئیات شکل گرفت
فیلمبرداری «هری پاتر و سنگ جادو» در ۲۹ سپتامبر ۲۰۰۰ آغاز شد. بخش مهمی از تولید در استودیوهای لیوزدن در انگلستان انجام گرفت؛ مجموعهای که در سالهای بعد به خانه اصلی تولید تمام هشت فیلم هری پاتر تبدیل شد.
یکی از نخستین و مهمترین دکورهایی که برای فیلم ساخته شد، تالار بزرگ هاگوارتز بود؛ فضایی وسیع با میزهای طولانی، سقف مرتفع و جزئیاتی که قرار بود شکوه مدرسه جادوگری را به تماشاگر منتقل کند. این تالار ظرفیت حضور بیش از ۴۰۰ کودک را داشت و بعدها در هفت فیلم از مجموعه مورد استفاده قرار گرفت.
طراحی صحنه فیلم بر عهده استوارت کریگ بود؛ طراح تولیدی که نقش مهمی در شکل دادن به هویت بصری دنیای هری پاتر داشت. او و گروهش تلاش کردند محیطهایی بسازند که در عین خیالانگیز بودن، حس قدمت و واقعیت داشته باشند. از راهروهای سنگی هاگوارتز گرفته تا فروشگاههای خیابان دیاگون، هر فضا با جزئیات خاص خودش طراحی شد.
یکی از نکات مهم در تولید فیلم، استفاده از ترکیبی از دکورهای واقعی، جلوههای ویژه و عناصر فیزیکی بود. سازندگان نمیخواستند تمام دنیای جادوگری صرفا به تصاویر رایانهای محدود شود. به همین دلیل، بخش قابل توجهی از محیطها و وسایل جادویی به شکل واقعی ساخته شدند تا بازیگران بتوانند با آنها تعامل داشته باشند.
موسیقی فیلم نیز نقش مهمی در ماندگاری آن داشت. جان ویلیامز، آهنگساز نامدار آمریکایی، ساخت موسیقی متن را بر عهده گرفت. قطعه «تم هدویگ» که با ساز سلستا اجرا میشود، به یکی از شناختهشدهترین ملودیهای تاریخ سینمای فانتزی تبدیل شد؛ موسیقیای که حتی کسانی که فیلم را ندیدهاند نیز ممکن است با شنیدنش به یاد دنیای هری پاتر بیفتند.
از نخستین نمایش تا فتح گیشههای جهانی
نخستین نمایش عمومی فیلم در چهارم نوامبر ۲۰۰۱ در میدان لستر لندن برگزار شد؛ مراسمی که با حضور رولینگ، بازیگران و عوامل فیلم همراه بود. پس از آن، فیلم در شانزدهم نوامبر همان سال به طور گسترده در بریتانیا و آمریکا اکران شد.
مدت زمان فیلم حدود ۱۵۲ دقیقه بود و با وجود طول نسبتا زیاد، توانست مخاطبان گستردهای را جذب کند. «هری پاتر و سنگ جادو» در نخستین آخر هفته اکران در آمریکا بیش از ۹۰ میلیون دلار فروش داشت و خیلی زود به یکی از پرفروشترین آثار سال تبدیل شد.
بر اساس آمار بهروزشده با احتساب اکرانهای مجدد، فروش جهانی این فیلم از یک میلیارد دلار عبور کرده است. این رقم نشان میدهد که استقبال از نخستین ماجراجویی هری پاتر تنها به زمان اکران اولیه محدود نمانده و در سالهای بعد نیز مخاطبان تازهای به تماشای آن نشستهاند.
فیلم همچنین در هفتاد و چهارمین دوره جوایز اسکار نامزد دریافت سه جایزه در بخشهای موسیقی متن، طراحی صحنه و طراحی لباس شد؛ هرچند هیچکدام از این جوایز را به دست نیاورد.
موفقیت تجاری و استقبال تماشاگران باعث شد ساخت قسمت دوم با عنوان «هری پاتر و تالار اسرار» در دستور کار قرار بگیرد. فیلمبرداری قسمت دوم تنها سه روز پس از اکران گسترده نخستین فیلم آغاز شد؛ نشانهای از اعتماد سازندگان به موفقیت مجموعه.
هری پاتر چگونه از یک مجموعه فیلم فراتر رفت؟
ساخت نخستین فیلم، آغاز مسیری بود که در نهایت به تولید هشت فیلم سینمایی بر اساس هفت کتاب رولینگ انجامید. داستان هری، رون و هرماینی در طول یک دهه ادامه پیدا کرد و تماشاگرانی که در ابتدای مجموعه با سه شخصیت کودک آشنا شده بودند، در قسمتهای پایانی شاهد بزرگ شدن و ورود آنها به دنیایی پیچیدهتر و تاریکتر بودند.
این تغییر تدریجی یکی از ویژگیهای مهم مجموعه بود. فیلمهای ابتدایی بیشتر بر ماجراجویی، کشف جادو و فضای مدرسه تمرکز داشتند، اما با پیشرفت داستان، موضوعاتی مانند مرگ، قدرت، تبعیض، انتخاب اخلاقی، وفاداری و مسئولیتپذیری جایگاه پررنگتری پیدا کردند.
از سوی دیگر، هری پاتر به تدریج از سینما فراتر رفت. بازیهای ویدیویی، محصولات فرهنگی، نمایش صحنهای «هری پاتر و فرزند نفرینشده»، تجربههای تفریحی و پارکهای موضوعی، هرکدام بخشی از این جهان را گسترش دادند. مجموعه سینمایی «جانوران شگفتانگیز» نیز با تمرکز بر شخصیتها و اتفاقهای پیش از داستان اصلی، بخش دیگری از جهان جادوگری را به تصویر کشید.
از منظر صنعت سینما نیز این مجموعه اهمیت ویژهای داشت. موفقیت آن به تثبیت اقتباسهای سینمایی از آثار ادبی پرفروش کمک کرد و نشان داد که یک داستان میتواند در قالب چندین فیلم، مخاطبان خود را در طول سالها حفظ کند. استودیوهای فیلمسازی نیز به ظرفیت تجاری مجموعههای داستانی بلندمدت توجه بیشتری نشان دادند.
یکی از میراثهای مهم این پروژه برای صنعت فیلم بریتانیا، استودیوهای لیوزدن بود. این مجموعه که محل تولید تمام هشت فیلم هری پاتر شد، پس از پایان فیلمبرداری به فضایی برای حفظ دکورها، لباسها و وسایل اصلی فیلمها تبدیل شد. در سال ۲۰۱۲ نیز تور استودیویی «ساخت هری پاتر» افتتاح شد تا علاقهمندان بتوانند از نزدیک با بخشهایی از روند تولید این آثار آشنا شوند.
۲۵ سال بعد؛ جادوی هاگوارتز هنوز ادامه دارد
بیستوپنج سال پس از نخستین اکران، هری پاتر همچنان یکی از شناختهشدهترین نامها در فرهنگ عامه است. نسلی که در ابتدای دهه ۲۰۰۰ با ردکلیف، واتسون و گرینت به هاگوارتز رفت، حالا بزرگ شده است؛ اما داستان همچنان برای مخاطبان تازه جذابیت دارد.
در همین سال ۲۰۲۶، بیستوپنجمین سالگرد نخستین فیلم با برنامههای ویژه و نمایشهای مناسبتی همراه شده است. از سوی دیگر، شبکه اچبیاو در حال تولید مجموعه تلویزیونی تازهای بر اساس کتابهای هری پاتر است که برای پخش در سال ۲۰۲۷ برنامهریزی شده است. این مجموعه قرار است داستان کتابها را در قالبی تازه و با گروهی جدید از بازیگران روایت کند.
شاید راز ماندگاری هری پاتر را نتوان فقط در جادو، موجودات عجیب یا نبردهای پرهیجان آن جستوجو کرد. این داستان در کنار تمام عناصر فانتزیاش، درباره تنهایی، پیدا کردن خانواده، دوستی، پذیرفته شدن و انتخاب میان درست و نادرست است؛ موضوعاتی که محدود به یک سن یا نسل خاص نیستند.
هری در نخستین فیلم، پسری یازدهساله بود که برای اولین بار احساس میکرد جایی در جهان دارد. او دوستانی پیدا کرد، با گذشتهاش روبهرو شد و فهمید که حتی در دنیایی پر از جادو نیز تصمیمهای آدمها هستند که مسیر زندگیشان را تعیین میکنند.
شاید به همین دلیل است که ۲۵ سال بعد، هنوز هم برای بسیاری از تماشاگران، شنیدن نام هاگوارتز یادآور تجربهای فراتر از تماشای یک فیلم است؛ یادآور زمانی که برای نخستین بار تصور کردند پشت دیوارهای معمولی جهان، شاید دری به سوی یک دنیای جادویی وجود داشته باشد.
منبع: خبرآنلاین

