به گزارش جام جم آنلاین این مراسم با اجرای نجمالدین شریعتی آغاز شد و در ادامه، جمعی از مسئولان فرهنگی و شاعران درباره ابعاد مختلف شخصیت ادبی رهبر شهید و جایگاه زبان فارسی در هویت ایرانی سخن گفتند.
صیانت از زبان فارسی؛ میراث ماندگار رهبر شهید در آغاز این آیین، محسن جوادی، معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با اشاره به جایگاه زبان و ادبیات فارسی در فرهنگ و هویت ایرانی، بر اهمیت پاسداشت این میراث و توجه به شخصیتهایی که در مسیر تقویت آن نقش داشتهاند تأکید کرد. در ادامه، نماینده دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید نیز با اشاره به جایگاه شعر و ادبیات در نگاه ایشان، به اهمیت توجه به ظرفیتهای فرهنگی و ادبی کشور پرداخت و از نقش شعر در بازتاب رویدادهای اجتماعی و تاریخی سخن گفت. در این مراسم همچنین افشین علاء، شاعر، به شعرخوانی پرداخت و بخشی از سرودههای خود را برای حاضران خواند.
شاعران؛ راویان حماسه و ایستادگی مردم محمدمهدی سیار، شاعر و از حاضران در نشستهای ادبی رهبر شهید، در سخنان خود به خاطره دیدار آبانماه سال گذشته همراه با میلاد عرفانپور و استاد علیمحمد مؤدب با ایشان اشاره کرد. او با بازخوانی بخشی از تجربه این دیدار، از توجه و دقت رهبر شهید به شعر و شاعران سخن گفت. در ادامه، میلاد عرفانپور با اشاره به جایگاه شعر در تحولات اجتماعی و روزهای دشوار کشور، شعر را یکی از ظرفیتهای مهم فرهنگی و رسانهای ایران دانست.
او با اشاره به حضور شاعران در میدانها و نقش شعر در بازتاب احساسات و روایت ایستادگی مردم، به گستردگی فعالیتهای ادبی در این دوره پرداخت. عرفانپور در بخشی از سخنانش به آمار سرودهها و شعرخوانیهای شکلگرفته از نهم اسفند اشاره کرد و از سرودن بیش از ۱۰ هزار شعر، اختصاص نزدیک به دو هزار شعر به رهبر شهید، مشارکت بیش از ۵۰۰ شاعر و برگزاری نزدیک به ۲۰ هزار شعرخوانی در میدانها سخن گفت. این آمارها در سخنان او بهعنوان نشانهای از ظرفیت اجتماعی شعر و نقش آن در بازتاب رویدادهای روز مطرح شد.
شعر؛ هنر راهبردی و میراث ماندگار رهبر شهید غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در ادامه این مراسم با اشاره به یکی از ابیات مشهور ادبیات فارسی گفت: گاهی یک بیت شعر در گذر زمان از معنای اصلی خود فاصله میگیرد و به مفهومی متفاوت در زبان روزمره تبدیل میشود. برای نمونه، بیت «کشتیبان را سیاستی دگر آمد» که در اصل به معنای مجازات و تنبیه است، امروز گاهی برای اشاره به تغییر رویکرد و سیاست یک دولت یا مجموعه به کار میرود؛ درحالیکه معنای اولیه آن چیز دیگری بوده است.
وی با بیان اینکه رهبر شهید انقلاب با وجود برخورداری از ذوق و توانایی ادبی، بهندرت در سخنرانیهای عمومی از شعرهای خود میخواندند، اظهار کرد: نه امام خمینی (ره) و نه رهبر شهید انقلاب بنایی بر شعرخوانی در سخنرانیهای خود نداشتند، مگر در مواردی استثنایی. امام راحل با وجود انس فراوان با عرفان و ادبیات، تا جایی که به یاد دارم، در مراسم شهادت استاد مطهری به بیتی از شعر استناد کردند. رهبر شهید نیز در دوران ریاستجمهوری گاهی در نماز جمعه یکی دو بیت میخواندند و در دوران رهبری هم بهندرت در سخنرانیها یا بیانیههای خود به شعر استناد میکردند.
توجه رهبر شهید به جایگاه شعر و هنر در جامعه حدادعادل ادامه داد: شگفتی ماجرا زمانی بیشتر میشود که بدانیم ایشان خود شاعری برجسته بودند. همه کسانی که شعر میگویند میدانند که شاعر، شعر را برای خوانده شدن میسراید و هنر در ذات خود میل به جلوهگری دارد؛ اما ایشان با وجود تسلط و توانایی در شعر، در نشستهای شاعران ساعتها به آثار دیگران گوش میدادند، بیآنکه بخواهند از شعرهای خود بخوانند یا اعلام کنند که خود نیز شعر میسرایند.
البته در محافل خصوصی و در جمع دوستان صمیمی، گاهی شعرهای خود را میخواندند و یاران خراسانی ایشان نیز به دلیل سابقه دوستی و سنت شعرخوانی از دوران جوانی، از این قاعده مستثنا بودند. رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به توجه رهبر شهید به جایگاه شعر و هنر در جامعه، گفت: ایشان اموری را که برای جامعه مهم و ضروری میدانستند، در برنامه و سیره رهبری خود جای میدادند. با وجود انس فراوان با قرآن و توجه به هنرهای قرآنی، برای قاریان احترام ویژهای قائل بودند و از دوران جوانی به قاریان بزرگ مصری علاقه داشتند.
حتی با دشواری، نوارهای تلاوت آنان را از مصر تهیه میکردند و به شنیدن آنها میپرداختند. وی افزود: بر همین اساس، هر سال در نخستین روز ماه مبارک رمضان، دیداری اختصاصی با قاریان قرآن برگزار میکردند. همچنین مداحان، نوحهخوانان و مرثیهسرایان را مهم میدانستند و هر سال در سالروز ولادت حضرت فاطمه زهرا (س) از آنان دعوت میکردند. شعر نیز در نگاه ایشان جایگاه ویژهای داشت و به همین دلیل، هر سال در شب میلاد امام حسن مجتبی (ع) در ماه رمضان، نشستی با شاعران برگزار میکردند.
حدادعادل با تأکید بر اینکه حکمت رهبر شهید را باید در جزئیات رفتار و شیوه مدیریتی ایشان جستوجو کرد، تصریح کرد: وقتی از رهبر حکیم سخن میگوییم، این تعبیر صرفاً یک تعارف نیست. باید به جزئیات روش ایشان توجه کنیم و از آن درس بگیریم. ایشان چه در مسائل کلان و چه در موضوعات جزئی، بهندرت عیبها و ضعفهای مردم را در فضای عمومی مطرح میکردند. در عوض، جنبههای مثبت را برجسته میساختند، آنها را تقویت میکردند و با معرفی و الگوسازی، زمینه گسترش رفتارهای مطلوب را فراهم میآوردند.
شعر امروز صدای ملت است وی با اشاره به استمرار دیدارهای سالانه رهبر شهید با قاریان، مداحان و شاعران گفت: این دیدارها تنها به یک یا دو سال محدود نبود و سالها ادامه پیدا کرد. وقتی یک رفتار و هنر بهطور مستمر مورد توجه قرار میگیرد و از رسانه ملی نیز بازتاب پیدا میکند، بهتدریج در جامعه به الگو تبدیل میشود و بدون آنکه تحمیلی در کار باشد، ذائقه و روشهای فرهنگی جامعه را تغییر میدهد. ایشان در حوزه شعر و قرائت قرآن نیز همین رویکرد را دنبال کردند.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه به شیوه تذکر دادن رهبر شهید درباره کاستیها اشاره کرد و گفت: اینگونه نبود که ایشان از کنار اشکالات بگذرند؛ اما تذکرها را بهصورت خصوصی، دوستانه و محترمانه بیان میکردند. برای مثال، اگر مداحی در انتخاب شعر یا دستگاه موسیقیایی اجرای خود نکتهای را رعایت نکرده بود، پس از جلسه و در فرصتی خصوصی، با لحنی آرام و همراه با خوشرویی، نکته لازم را به او گوشزد میکردند؛ بهگونهای که مخاطب نیز از این تذکر دلگیر نمیشد. همین روش را در مواجهه با شاعران نیز به کار میگرفتند.
حدادعادل با اشاره به انتشار مجموعه «از دفتر شعر امین» اظهار کرد: به برکت وجود ایشان و ذوق شعری که داشتند، هنر شاعری در ایران نیز ارتقا پیدا کرد. هر کسی همین ۱۰ یا ۱۱ غزلی را که در این دفتر آمده بخواند، متوجه میشود با شاعری درجهاول روبهروست. این داوری صرفاً از سر علاقه و ارادت به ایشان نیست؛ حتی کسی که چنین علاقهای نداشته باشد، اگر با شعر آشنا باشد، میتواند ظرافتها و لطافتهای این سرودهها را دریابد. این اشعار نهتنها عیب و نقصی ندارند، بلکه سرشار از زیباییها و امتیازهای ادبیاند.
وی با اشاره به جایگاه شعر کلاسیک در ادبیات معاصر ایران گفت: به باور من، وقتی تاریخ ادبیات ایران در دوره معاصر نوشته شود، همگان باید اعتراف کنند که شعر کهن، یعنی شعر موزون و قافیهدار، پس از انقلاب از نظر کمی و کیفی رشد چشمگیری داشته و به رسانهای مردمی و کاربردی تبدیل شده است؛ رسانهای که امروز در میدانهای جنگ نیز صدای ملت ایران است و با نیروی هنر، شور و هیجان اجتماعی را برمیانگیزد.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در پایان ابراز امیدواری کرد که مسیر فرهنگی و ادبی آغازشده از سوی رهبر شهید ادامه یابد و گفت: امیدوارم خداوند به ما توفیق دهد راهی را که ایشان آغاز کردند، ادامه دهیم و در نگهداری از میراث ادبی و فرهنگی ایشان کوتاهی نکنیم. باید وارثان شایستهای برای آن مرد بزرگ باشیم.
طراحی کتاب با نگاهی به سنتهای کهن در بخش دیگری از مراسم، مسعود نجابتی درباره طراحی و آمادهسازی کتاب «از دفتر شعر امین» توضیحاتی ارائه کرد. این اثر با هدف گردآوری و معرفی منتخبی از سرودههای رهبر شهید انقلاب منتشر شده و طراحی آن نیز با توجه به ویژگیهای ادبی و هنری اثر انجام گرفته است. در ادامه این بخش، از تلاشهای مسعود نجابتی و گروه هنری همکار او در طراحی و آمادهسازی اثر قدردانی شد. همچنین از محمدحسن مقیسه به پاس سالها فعالیت و خدمت در عرصه ادبیات تجلیل به عمل آمد.
سپس مجری مراسم از وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، مسعود نجابتی، ابراهیمزاده، محمدرضا حبیباللهی، محسن جوادی، ابراهیم حیدری، افشین علاء و محمدعلی مهدویراد برای حضور در بخش رونمایی دعوت کرد. در این بخش اعلام شد که از یک اثر با عنوانهای «از دفتر شعر امین» رونمایی خواهند شد.
زبان فارسی؛ یکی از کانونهای هویت ایرانی در نگاه رهبر شهید سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در بخش پایانی آیین بزرگداشت «امین زبان و ادب فارسی» با اشاره به ابعاد مختلف شخصیت رهبر شهید انقلاب، گفت: ایشان سه وجه برجسته در شخصیت خود داشتند که به نظر میرسد دو وجه نخست، تا اندازهای بر وجه سوم سایه انداخته بود. وجه نخست، اسلامیت ایشان بود؛ شخصیتی که در حوزههای مختلف دانشهای اسلامی تسلط داشتند و در برخی زمینهها نیز صاحبنظر و نوآور بودند.
وجه دوم، انقلابیبودن ایشان بود که از آغاز نهضت اسلامی در سال ۱۳۴۲ و همراهی با امام راحل تا دوران پس از پیروزی انقلاب و سالهای رهبری، همواره آشکار بوده است. وی افزود: در کنار این دو وجه، رهبر شهید شخصیتی ایراندوست و ایرانپناه بودند؛ وجهی که شاید کمتر از ابعاد دیگر شخصیت ایشان درباره آن سخن گفته شده است. عنوان «امین زبان و ادب فارسی» نیز یکی از دریچههایی است که میتوان از طریق آن این بُعد از شخصیت ایشان را شناخت و بازنمایی کرد؛ چراکه زبان و ادبیات فارسی در کانون هویت ایرانی قرار دارد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به ضرورت توجه بیشتر به وجه ایراندوستی رهبر شهید، بهویژه در شرایط کنونی، اظهار کرد: خود ایشان در سخن عاشوراییشان فرمودند «ای ایران» را بخوانید. از این منظر، باید درباره این وجه از شخصیت ایشان بیشتر صحبت کنیم؛ چراکه در مقایسه با وجوه اسلامی و انقلابی، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. صالحی با تفکیک دو حوزه در نسبت رهبر شهید با زبان و ادبیات فارسی، گفت: در این زمینه میتوان از دو بال سخن گفت؛
نخست، علاقه، تعلق خاطر و تسلط شخصی ایشان بر زبان و ادبیات فارسی و دوم، اهتمام ایشان به زبان و ادب فارسی در عرصه حکمرانی و مدیریت کشور. وی با تأکید بر تسلط رهبر شهید بر هر دو حوزه نظم و نثر فارسی، تصریح کرد: برخی از کسانی که با شعر فارسی آشنایی دارند، در حوزه نثر چنین تسلطی ندارند و در مقابل، برخی نثرشناسان نیز در زمینه شعر به همان اندازه صاحبنظر نیستند؛ اما در شخصیت ادبی رهبر شهید، چنین تفاوتی دیده نمیشد. ایشان هم بر شعر فارسی و هم بر نثر تسلط داشتند و این تسلط به یک دوره تاریخی یا یک سبک خاص محدود نبود.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: آشنایی ایشان با شعر فارسی، از سبک خراسانی و دورههای نخستین شعر فارسی تا قالبهای مختلف کلاسیک و شعر نو را دربر میگرفت. در حوزه نثر نیز با گونهها و دورههای مختلف ادبی آشنا بودند و به جوهره و ظرافتهای نثر فارسی توجه ویژهای داشتند. این تسلط و تعلق خاطر، از ویژگیهای متمایز شخصیت ادبی ایشان بود.
تأکید شهید آیت الله خامنهای برحکمت فردوسی صالحی در ادامه به اهتمام رهبر شهید به تقویت و گسترش زبان و ادبیات فارسی در دوره رهبری اشاره کرد و گفت: در تاریخ ایران، دورههایی وجود داشته که حاکمان و وزیران به زبان و ادب فارسی توجه ویژهای نشان دادهاند؛ از جمله دوره سامانیان که امیران و وزیران آن سلسله در رشد و بالندگی زبان فارسی نقش مهمی داشتند. پس از آن نیز در مقاطع مختلف، حرکتهایی در این زمینه شکل گرفت؛ اما انقلاب اسلامی و بهویژه دوره طولانی رهبری ایشان، از دورههای برجسته و قابل توجه در تاریخ معاصر زبان و ادبیات فارسی به شمار میرود.
وی با اشاره به توجه رهبر شهید به مفاخر ادبی ایران، اظهار کرد: حتی در دهه نخست انقلاب، شرایطی وجود داشت که ممکن بود برخی از چهرههای برجسته ادبیات فارسی به حاشیه رانده شوند. برای نمونه، در دورهای شاهنامه فردوسی مورد بیمهری قرار گرفته بود و نگاههایی نسبت به آن وجود داشت که میتوانست جایگاه این اثر بزرگ را تحت تأثیر قرار دهد؛ اما رهبر شهید با تأکید بر حکمت فردوسی و معرفی ابعاد اندیشه او، زمینه توجه دوباره به این اثر را فراهم کردند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین به نگاه رهبر شهید به حافظ اشاره کرد و گفت: در فضای حوزوی نیز گاهی نسبت به حافظ و شعر او نگاههای محدودکنندهای وجود داشت؛ اما سخنرانی ایشان در کنگره حافظ در دوران ریاستجمهوری، از نمونههای ماندگار حافظ پژوهی است که همچنان قابلیت استفاده و استناد دارد. ایشان در پاسداری از مفاخر ادبی ایران اجازه ندادند نگاههای افراطی و انقباضی، جایگاه این چهرهها را تنزل دهد.
صالحی با بیان اینکه در بسیاری از انقلابهای تاریخی، تغییرات سیاسی و اجتماعی میتوانسته به کنار گذاشته شدن بخشی از میراث فرهنگی منجر شود، افزود: در دهه نخست انقلاب اسلامی نیز این احتمال وجود داشت که برخی از مفاخر ادبی کشورمان به حاشیه بروند؛ اما رهبر شهید با موضعگیریها، سخنان و حمایتهای خود از این میراث صیانت کردند و در معرفی و تبیین جایگاه آنها نقش مؤثری داشتند. وی یکی دیگر از ابعاد اهتمام رهبر شهید به زبان فارسی را توجه به پرورش استعدادهای نسل جوان ادبیات ایران دانست و به دیدارهای سالانه ایشان با شاعران در نیمه ماه مبارک رمضان اشاره کرد.
به گفته وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، این نشستها صرفاً محافلی برای شعرخوانی نبود، بلکه اقدامی نمادین برای نشان دادن اهمیت زبان فارسی و ضرورت گسترش، تعمیق و کارآمدتر شدن آن به شمار میرفت. صالحی در پایان تأکید کرد: باید در کنار دو وجه اسلامیت و انقلابیبودن رهبر شهید، به وجه ایرانیت ایشان نیز توجه کنیم؛ وجهی که زبان و ادبیات فارسی یکی از جلوههای مهم آن است. امیدواریم به برکت خون پاک ایشان و خانواده شهیدشان، آیندهای همراه با عزت و اقتدار بیشتر برای ایران رقم بخورد.
منبع: جام جم آنلاین

