فایننشال تایمز نوشت: انتظار می‌رود دونالد ترامپ و مدیران شرکت‌های فناوری آمریکا هفته آینده در نشستی مهم در شنژن گرد هم بیایند. جنگ تجاری متوقف‌شده، گسترش محدودیت‌های صادراتی و بازی‌های اطلاعاتی مشکوک، از جمله موضوعات دستور کار این نشست خواهند بود. به گزارش انتخاب، روابط تجاری آمریکا و چین، در آستانه برگزاری نشست مهم مدیران عامل شرکت‌های بزرگ در شهر شنژن چین در هفته آینده، با اتفاقی غیرمنتظره روبه‌رو شده است. روز پنجشنبه، جنسن هوانگ از سمت مدیرعاملی انویدیا استعفا داد؛
پس از آنکه مشخص شد او با یکی از مدیران اجرایی این شرکت و همچنین زنی که مظنون به جاسوسی برای چین است، روابط خارج از چارچوب داشته است. هوانگ که یکی از معماران رونق هوش مصنوعی به شمار می‌رود، همچنین شاید سرسخت‌ترین حامی در واشنگتن برای فروش سخت‌افزارهای هوش مصنوعی شرکت‌های آمریکایی به چین بود؛ موضوعی که به یکی از محورهای اصلی روابط اقتصادی پرتنش دو کشور تبدیل شده است. هوانگ که رابطه نزدیکی با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا دارد، همچنین از مدل‌های هوش مصنوعی با وزن‌های باز حمایت کرده است؛ رویکردی که بسیاری از شرکت‌های چینی نیز طرفدار آن هستند.
جناح تندرو ضدچین در کنگره آمریکا از هم‌اکنون این رسوایی را دستاویز قرار داده و از آن برای پیشبرد سه طرح قانونی با هدف اعمال محدودیت‌های بیشتر بر صادرات فناوری به چین استفاده کرده است. نشست هفته آینده که به میزبانی مجمع همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) برگزار می‌شود، این ظرفیت را دارد که به پیشبرد مذاکرات سیاستی کمک کند. انتظار می‌رود ترامپ و شی جین‌پینگ، رهبر چین، و احتمالاً ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، با یکدیگر دیدار کنند. در حاشیه این نشست نیز اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در گفت‌وگوی دوجانبه درباره هوش مصنوعی شرکت خواهد کرد.
با این حال، ناظران انتظار چندانی برای تحولات بزرگ ندارند. رایان هاس، پژوهشگر ارشد مؤسسه بروکینگز که در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما به مقامات کاخ سفید در تدوین سیاست‌های آمریکا در قبال چین مشاوره می‌داد، به نشریه DealBook گفت: «چینی‌ها ترجیح می‌دهند این ثبات شکننده را تا هر زمانی که بتوانند، حفظ کنند.» با وجود این، در شرایطی که جنگ تجاری متوقف مانده، محدودیت‌های صادراتی در حال گسترش است، اختلافات حقوقی ادامه دارد و بازی‌های اطلاعاتی مشکوکی در جریان است، گفت‌وگوها ممکن است اکنون پیچیده‌تر از گذشته شده باشند.
در ادامه، مهم‌ترین پرسش‌هایی را بررسی می‌کنیم که بر مهم‌ترین رابطه اقتصادی جهان سایه انداخته‌اند. ۱. آیا آمریکا محدودیت‌های صادرات تراشه‌های پیشرفته را باز هم تشدید می‌کند؟ آمریکا صادرات پیشرفته‌ترین تراشه‌های هوش مصنوعی خود، از جمله تراشه‌های بلک‌ول (Blackwell) شرکت انویدیا، به چین را ممنوع کرده است؛ هرچند با توجه به گزارش‌هایی درباره عملیات قاچاق تراشه در سنگاپور، تایوان و نقاط دیگر، شاید این ممنوعیت‌ها در عمل چندان مؤثر نبوده باشند. توانایی چین در طراحی و تولید نیمه‌رساناهای پیشرفته همچنان از آمریکا و تایوان عقب‌تر است.
تندروهای ضدچین در واشنگتن می‌خواهند این وضعیت حفظ شود. اما ترامپ در این زمینه چندان قاطع عمل نکرده است. در ماه ژانویه، دولت او اجازه فروش تراشه کم‌قدرت‌تر H200 شرکت انویدیا به چین را صادر کرد؛ تصمیمی که اکنون پس از استعفای هوانگ، زیر ذره‌بین کنگره قرار گرفته است. در کنگره آمریکا، چند طرح قانونی پیشنهادی وجود دارد که می‌تواند دسترسی چین به این تراشه‌ها را به‌شدت محدود کند.
کریس میلر، نویسنده کتاب «جنگ تراشه‌ها: نبرد بر سر حیاتی‌ترین فناوری جهان»، گفت: «با توجه به موضع‌گیری‌های صریح کنگره در این موضوع و همچنین قدرت بیشتری که کنگره پس از انتخابات میان‌دوره‌ای به دست خواهد آورد، احتمال کاهش محدودیت‌های مربوط به تراشه‌ها کمتر شده و در مقابل، احتمال تشدید این محدودیت‌ها بیشتر است.» در سوی دیگر معادله تراشه‌ها، مراکز داده خارجی قرار دارند که تاکنون تا حد زیادی از توجه واشنگتن دور مانده‌اند. اما این وضعیت نیز ممکن است به‌زودی تغییر کند.
قانون‌گذاران کنگره آمریکا خواستار محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌تر بر اجاره توان پردازشی در خارج از کشور از سوی شرکت‌های چینی شده‌اند؛ چه این توان پردازشی از مراکز داده متعلق به شرکت‌های آمریکایی تأمین شود و چه از مراکزی که از تراشه‌های آمریکایی استفاده می‌کنند. به گزارش فایننشال تایمز، شرکت آمریکایی اوراکل در همین ماه قرارداد تقریباً ۷ میلیارد دلاری خود را لغو کرد؛ قراردادی که به شرکت چینی تنسنت امکان دسترسی به تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی در مراکز داده جنوب شرق آسیا را می‌داد.
این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که مقام‌های آمریکایی نگرانی‌های خود را درباره این قرارداد مطرح کردند. پل تریولو، شریک گروه مشاوره جهانی DGA-Albright Stonebridge، گفت در سال ۲۰۲۷ غول‌های رایانش ابری آمریکا مانند مایکروسافت و آمازون نیز ممکن است با بررسی‌های مشابهی درباره میزبانی از مدل‌های با وزن‌های باز شرکت‌های چینی، از جمله Moonshot و Z.ai، مواجه شوند. اگر آمریکا دسترسی چین به تراشه‌ها را بیش از این محدود کند، پکن احتمالاً در واکنش، دسترسی آمریکا به عناصر خاکی کمیاب و آهنرباهای قدرتمند ساخته‌شده از این عناصر را محدود خواهد کرد؛
موادی که در محصولات متنوعی از خودروهای برقی گرفته تا جنگنده‌ها به کار می‌روند. تریولو گفت: «ما در واقع در آستانه چنین وضعیتی قرار داریم. اگر چینی‌ها محدودیت‌های صادراتی عناصر خاکی کمیاب را بیش از این تشدید کنند، وارد قلمرویی ناشناخته خواهیم شد.» ۲. آیا چین اقتصاد فناوری خود را بیش از پیش به روی جهان می‌بندد؟ مدیران شرکت‌های فناوری آمریکا احتمالاً در شنژن برای کسب امتیازات و تسهیلات بیشتر برای فعالیت شرکت‌هایشان در چین تلاش خواهند کرد. اما به گفته ناظران، بعید است در مجموع به خواسته‌های خود برسند.
بلومبرگ در ماه مه گزارش داد که چین از مدیران ارشد و پژوهشگران هوش مصنوعی در شرکت‌های خصوصی مانند علی‌بابا و دیپ‌سیک خواسته است پیش از سفر به خارج از کشور مجوز دریافت کنند؛ برخی از آنها نیز مجبور شده‌اند گذرنامه‌های خود را تحویل دهند. مقام‌های چینی همچنین دو بنیان‌گذار چینی شرکت مانوس، یک استارت‌آپ هوش مصنوعی مستقر در سنگاپور، را پس از خرید این شرکت توسط متا از خروج از چین منع کردند و سپس از متا خواستند این معامله را لغو کند.
در همین ماه، نهادهای نظارتی چین با استناد به ملاحظات امنیت ملی، مانع خرید یک شرکت رباتیک به ارزش ۵.۴ میلیارد دلار از سوی سافت‌بانک شدند. همچنین فهرست کنترل صادرات چین که علاوه بر عناصر خاکی کمیاب، باتری‌ها و ماشین‌آلات صنعتی مرتبط با پنل‌های خورشیدی و حفاری تونل را نیز در بر می‌گیرد، همچنان در حال طولانی‌تر شدن است. راش دوشی، دانشمند علوم سیاسی دانشگاه جورج‌تاون که در دولت بایدن مسئول نظارت بر سیاست‌های مربوط به چین بود، گفت: «باید انتظار داشته باشیم که در سال ۲۰۲۷ شاهد موارد بیشتری از این دست باشیم. هر دو هفته یک‌بار، چین اعلامیه‌های جدیدی منتشر می‌کند.
همه این اقدامات در یک مسیر واحد قرار دارند.» ۳. آیا آمریکا می‌تواند در زمینه عناصر خاکی کمیاب پیشرفت کند؟ چین بر بازار عناصر خاکی کمیاب سلطه دارد. پکن در سال ۲۰۲۵، در واکنش به تعرفه‌های آمریکا و محدودیت‌های صادرات نیمه‌رساناها، مجموعه‌ای از محدودیت‌های گسترده صادراتی بر این عناصر اعمال کرد که دولت ترامپ را وادار به عقب‌نشینی کرد. از آن زمان، سیاست‌گذاران آمریکایی برای کاهش این وابستگی دست به کار شده‌اند. تاکنون بیش از ۲.۵ میلیارد دلار وام و سرمایه‌گذاری سهامی فدرال به شرکت‌های آمریکایی فعال در حوزه عناصر خاکی کمیاب اختصاص یافته است؛
از جمله شرکت MP Materials که تنها معدن فعال تولیدکننده این عناصر در آمریکا را اداره می‌کند و شرکت USA Rare Earth که در حال ایجاد زنجیره تأمین از استخراج معدن تا تولید آهنربا در ایالت‌های تگزاس و اوکلاهماست. واشنگتن همچنین در حال امضای توافق‌هایی برای همکاری در زمینه استخراج معدن با کشورهای خارجی، از جمله استرالیا، برزیل، عربستان سعودی و دیگر کشورهاست. با این حال، کارشناسان می‌گویند این تلاش‌ها برای به ثمر رسیدن به چندین سال زمان نیاز دارند.
گریسلین باسکاران، مدیر برنامه امنیت مواد معدنی حیاتی در مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS)، گفت: «تا زمانی که تأسیسات جدید فرآوری عناصر خاکی کمیاب و ظرفیت‌های تولید آهنرباهای دائمی راه‌اندازی نشوند، چین همچنان از این موضوع به‌عنوان ابزاری برای چانه‌زنی استفاده خواهد کرد.» ۴. آیا آتش‌بس در جنگ تجاری در بلندمدت پابرجا می‌ماند یا از هم می‌پاشد؟ در آوریل ۲۰۲۵، پس از آنکه سیاست موسوم به «روز آزادی» ترامپ، روند تشدید اقدامات متقابل میان واشنگتن و پکن را آغاز کرد، تعرفه‌های آمریکا بر کالاهای چینی به ۱۴۵ درصد رسید.
یک ماه بعد، در پی مذاکرات دوجانبه در ژنو، این تعرفه‌ها به ۳۰ درصد کاهش یافتند. در اکتبر ۲۰۲۵، ترامپ و شی جین‌پینگ در حاشیه نشست اپک در شهر بوسان کره جنوبی بر سر آتش‌بس تجاری توافق کردند. واشنگتن پذیرفت نرخ تعرفه‌ها را باز هم کاهش دهد و پکن نیز موافقت کرد محدودیت‌های صادراتی عناصر خاکی کمیاب را به حالت تعلیق درآورد و خرید محصولات کشاورزی و هواپیماهای بوئینگ از آمریکا را افزایش دهد. با این حال، به گفته ناظران صنعتی، چین به وعده‌های خود عمل نکرده است. کاخ سفید در همین ماه نارضایتی خود را از عملکرد پکن ابراز کرد؛
موضعی که ممکن است مقام‌های آمریکایی در نشست شنژن نیز بار دیگر بر آن تأکید کنند. توافق بوسان قرار است در ۱۰ ژانویه منقضی شود. دولت ترامپ ممکن است به‌جای تمدید آن، اقدامات تهاجمی جدیدی را در دستور کار قرار دهد؛ از جمله اعمال تحریم‌های مالی علیه شرکت‌های چینی. دوشی گفت: «تنش‌زدایی کنونی میان آمریکا و چین ممکن است از هم بپاشد.» در سال ۲۰۲۷، جنگ تجاری ممکن است بار دیگر به‌طور جدی از سر گرفته شود. آیا این وضعیت به معنای ادامه روند جدایی اقتصادی دو کشور خواهد بود؟
صادرات آمریکا به چین در سال جاری به‌سختی توانسته است از سقوط ۲۶ درصدی سال ۲۰۲۵، که شدیدترین کاهش در تاریخ معاصر بود، بهبود پیدا کند. صادرات چین به آمریکا نیز تا ماه سپتامبر حدود ۱۱ درصد کاهش یافته بود؛ هرچند از فصل بهار روند صعودی داشته است. این در حالی است که مازاد تجاری چین در تجارت جهانی از یک تریلیون دلار فراتر رفته است. واشنگتن همچنین به محدود کردن فناوری چین ادامه داده است. با این حال، بسنت این هفته گفت هدف واشنگتن در رابطه با چین، «کاهش ریسک‌ها، نه جدایی اقتصادی» است.
در ماه سپتامبر، دو کشور از توافقی موسوم به «۳۰ در برابر ۳۰» خبر دادند: چین موانع تجاری بر سر راه ۳۰ میلیارد دلار از صادرات آمریکا را کاهش می‌دهد و آمریکا نیز موانع وارداتی بر سر راه ۳۰ میلیارد دلار از کالاهای چینی را پایین می‌آورد. دو طرف فهرست کالاهای موردنظر را با یکدیگر مبادله کرده‌اند، اما این توافق همچنان در انتظار تأیید حقوقی داخلی در دو کشور است. ۵. آیا یک رویداد غیرمنتظره و فاجعه‌بار رخ خواهد داد؟ شی جین‌پینگ چند سال پیش به نیروهای نظامی کشورش دستور داده بود تا سال ۲۰۲۷ برای اجرای موفقیت‌آمیز حمله به تایوان آماده باشند.
رهبر چین سال آینده ۷۴ ساله خواهد شد و احتمالاً به میراثی که از خود بر جای می‌گذارد، می‌اندیشد. با آغاز احتمالی دوره جدید ریاست‌جمهوری او و در حالی که دوران ریاست‌جمهوری ترامپ رو به پایان می‌رود، آیا شی فرمان حمله را صادر خواهد کرد؟ یا اینکه سرانجام درگیری بر سر مناطق مورد مناقشه در دریای چین جنوبی آغاز خواهد شد؟ وقوع جنگ میان قدرت‌های بزرگ، بزرگ‌ترین و غیرمنتظره‌ترین سناریوی فاجعه‌بار ممکن است. اما به گفته تریولو، احتمال دیگری نیز وجود دارد: حمله سایبری با بهره‌گیری از هوش مصنوعی که در چین یا آمریکا خسارات گسترده‌ای به بار آورد.
میلر نیز اضافه کرد که ممکن است بازار نیمه‌رساناها به شکلی فروبپاشد. شی ماه گذشته در هشداری به کادرهای حزب کمونیست گفته بود: «همواره آماده باشید تا در برابر آزمون‌های بزرگِ بادهای شدید، آب‌های متلاطم و حتی طوفان‌های سهمگین ایستادگی کنید.»
منبع: انتخاب
