تهران- با سرد شدن هوا و بازگشت بخاری‌ها و وسایل گرمایشی به خانه‌ها، خطر خاموش و بی‌صدای مونوکسیدکربن بار دیگر به یکی از نگرانی‌های جدی سلامت شهروندان تبدیل شده است.
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها – امیرماهان محمدی یکتا: استان تهران در روزهای سرد سال، چهره دیگری به خود می‌گیرد؛ پنجره‌ها بسته‌تر می‌شوند، بخاری‌ها روشن و گرمای خانه به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های خانواده‌ها تبدیل می‌شود. در همین روزهای به ظاهر آرام، خطری نامرئی می‌تواند در فضای خانه جریان پیدا کند؛ گازی بی‌رنگ و بی‌بو که بدون هشدار حسی، فرصت تشخیص را از افراد می‌گیرد و گاه پیش از آنکه کسی متوجه حضورش شود، اعضای یک خانواده را راهی بیمارستان یا حتی کام مرگ می‌کند.
مونوکسیدکربن، محصول احتراق ناقص سوخت در وسایل گرمایشی و سایر تجهیزات سوخت‌سوز است؛ گازی که به دلیل نداشتن رنگ و بو، به‌سادگی در محیط منتشر می‌شود و تنفس آن می‌تواند به مسمومیت شدید و مرگ منجر شود، نقص در دودکش‌ها، تهویه نامناسب، نصب غیراصولی وسایل گرمایشی و استفاده نادرست از تجهیزات گازسوز، از عواملی هستند که در فصل سرما احتمال وقوع چنین حوادثی را افزایش می‌دهند.
آمارهای منتشرشده از وضعیت استان تهران نشان می‌دهد این خطر صرفاً یک هشدار تکراری فصلی نیست و همچنان قربانی می‌گیرد.
۳۲ مسموم در ۱۰ روز؛ هشدار اورژانس تهران
شروین تبریزی، سخنگوی اورژانس استان تهران، در تشریح آخرین آمار مسمومیت با گاز مونوکسیدکربن به خبرنگار مهر اعلام کرد: از ۱۰ تا ۲۰ آبان‌ماه ۱۴۰۵، تعداد ۳۲ نفر در استان تهران دچار مسمومیت با این گاز شده‌اند که از این تعداد، هشت نفر به مراکز درمانی منتقل شدند و ۲۴ نفر دیگر نیز در محل حادثه از خدمات اورژانس استفاده کردند.
وی با اشاره به آغاز فصل سرد سال، بر ضرورت رعایت نکات ایمنی در استفاده از وسایل گرمایشی تأکید کرد و گفت: مونوکسیدکربن گازی بی‌رنگ، بی‌بو، نامرئی، بسیار سمی و کشنده است.
به گفته تبریزی، سردرد، سرگیجه، تهوع، خستگی و علائمی شبیه آنفلوآنزا از نشانه‌های اولیه مسمومیت با این گاز هستند؛ علائمی که ممکن است در ابتدا با خستگی روزانه یا بیماری‌های فصلی اشتباه گرفته شوند. در موارد شدیدتر نیز کاهش فشار خون، افت سطح هوشیاری و تشنج رخ می‌دهد و در صورت ادامه مواجهه، مسمومیت می‌تواند به مرگ منجر شود.
سخنگوی اورژانس استان تهران همچنین تأکید کرد: در صورت بروز چنین شرایطی، باز کردن پنجره‌ها و خارج کردن فرد مسموم از محیط آلوده باید در اولویت قرار گیرد.
افزایش ۲۷ درصدی قربانیان در تهران؛ ۸۶ درصد حوادث در خانه‌ها
نگاهی به آمارهای اعلام‌شده از سوی کامران عبدولی، معاون پیشگیری سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران، ابعاد جدی‌تری از این خطر را آشکار می‌کند. وی به خبرنگار مهر گفت: در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴، تعداد ۵۱ نفر در استان تهران بر اثر مسمومیت با مونوکسیدکربن جان باختند؛ اما این رقم در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ به ۶۵ نفر رسیده است؛ افزایشی حدود ۲۷ درصدی که نشان می‌دهد با وجود هشدارهای سالانه، خطر گازگرفتگی همچنان در زندگی شهروندان حضور دارد.
این آمار در سطح کشور نیز نگران‌کننده است، بر اساس اظهارات عبدولی، در پنج‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵، تعداد ۲۶۱ نفر در کشور بر اثر مسمومیت با مونوکسیدکربن جان خود را از دست داده‌اند که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته حدود ۲۲ درصد افزایش نشان می‌دهد. همچنین شمار قربانیان این گاز در کل کشور از حدود ۸۵۷ نفر در سال ۱۴۰۳ به ۸۳۰ نفر در سال ۱۴۰۴ رسیده است؛ کاهشی محدود که همچنان از تداوم صدها مورد مرگ قابل پیشگیری در هر سال حکایت دارد.
در استان تهران، موضوع فقط به تعداد قربانیان محدود نمی‌شود؛ محل وقوع حوادث نیز نکته‌ای قابل تأمل دارد. بر اساس بررسی‌های سازمان آتش‌نشانی شهرداری تهران، ۸۶ درصد تلفات ناشی از مونوکسیدکربن در محیط‌های مسکونی رخ می‌دهد. سه درصد تلفات به مراکز صنعتی و کارگاهی، دو درصد به خودروها، دو درصد به مراکز تجاری، دو درصد به چادرهای مسافرتی و پنج درصد به سایر اماکن مربوط است.
این آمار نشان می‌دهد خانه، همان جایی که باید امن‌ترین پناهگاه اعضای خانواده باشد، در صورت بی‌توجهی به اصول ایمنی می‌تواند به محل وقوع یکی از خطرناک‌ترین حوادث فصل سرما تبدیل شود، روشن گذاشتن خودرو در پارکینگ‌های فاقد تهویه مناسب، استفاده از وسایل گرمایشی نامناسب در کارگاه‌ها و حتی گرم کردن چادر با وسایل احتراقی غیراستاندارد نیز از موقعیت‌هایی است که می‌تواند به تجمع این گاز منجر شود.
قاتلی که دیده و احساس نمی‌شود
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مونوکسیدکربن، ناتوانی حواس انسان در تشخیص آن است. برخلاف گاز شهری که برای شناسایی نشت آن ماده بودارکننده به کار می‌رود، مونوکسیدکربن به‌خودی‌خود بی‌رنگ و بی‌بو است و فرد نمی‌تواند با بوییدن هوا یا مشاهده تغییرات ظاهری محیط، از وجود آن مطلع شود.
این گاز پس از ورود به بدن، با هموگلوبین خون ترکیب می‌شود و مانع انتقال مؤثر اکسیژن به اندام‌ها و بافت‌های بدن خواهد شد. به همین دلیل، مغز و قلب که برای ادامه فعالیت به اکسیژن نیاز دارند، در برابر مسمومیت آسیب‌پذیرند.
خطر دیگر آن است که علائم اولیه گازگرفتگی همیشه هشداردهنده به نظر نمی‌رسند، سردرد، سرگیجه، تهوع، ضعف، خواب‌آلودگی و احساس خستگی ممکن است با سرماخوردگی یا آنفلوآنزا اشتباه گرفته شوند. گاهی چند نفر از اعضای یک خانواده به‌طور هم‌زمان دچار سردرد و بی‌حالی می‌شوند، اما به‌جای احتمال مسمومیت، تصور می‌کنند همگی به یک بیماری فصلی مبتلا شده‌اند.
در چنین شرایطی، ادامه حضور در محیط آلوده می‌تواند وضعیت را به‌سرعت وخیم‌تر کند. کاهش سطح هوشیاری، اختلال در عملکرد دستگاه عصبی، تشنج و در نهایت ایست قلبی و مرگ از پیامدهای احتمالی مسمومیت شدید هستند.
دودکشی که راه نجات را می‌بندد
در بسیاری از حوادث گازگرفتگی، مشکل از نقص در مسیر خروج محصولات احتراق آغاز می‌شود، دودکشی که به‌درستی نصب نشده، مسیر خروجی مسدودشده، اتصالات نامناسب یا نبود جریان هوای تازه می‌تواند شرایطی ایجاد کند که گازهای حاصل از احتراق به‌جای خروج از ساختمان، در فضای داخلی منتشر شوند.
جلال ملکی، سخنگوی سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران، در گفتگو با خبرنگار مهر از شهروندان خواست: پیش از راه‌اندازی وسایل گرمایشی، مسیر دودکش‌ها را بررسی کنند و از باز بودن مسیر ورود هوای تازه به ساختمان مطمئن شوند.
وی همچنین نسبت به استفاده از دودکش‌های غیراستاندارد، به‌ویژه انواع فنری و آکاردئونی، هشدار داده و بر ضرورت استفاده از دودکش مناسب و نصب اصولی آن تأکید کرد.
به گفته ملکی، ممکن است در ماه‌های گرم سال پرندگان در مسیر دودکش لانه بسازند یا اشیا و زباله‌ها راه خروج دود را مسدود کنند؛ بنابراین بررسی مسیر دودکش پیش از آغاز فصل سرما ضروری است.
در کنار این موارد، استفاده از اجاق گاز برای گرم کردن خانه، روشن گذاشتن خودرو در پارکینگ بسته و استفاده از وسایل احتراقی نامناسب در محیط‌های فاقد تهویه، از رفتارهای پرخطری است که می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری داشته باشد.
پیشگیری؛ چند اقدام ساده برای جلوگیری از یک فاجعه
سخنگوی اورژانس استان تهران در گفتگو با خبرنگار مهر تأکید کرد: پیشگیری از مسمومیت با مونوکسیدکربن، پیش از روشن کردن وسایل گرمایشی آغاز می‌شود، بررسی سلامت بخاری، آبگرمکن و شوفاژ، اطمینان از باز بودن مسیر دودکش، محکم بودن اتصالات و وجود جریان هوای تازه در خانه، از مهم‌ترین اقداماتی است که نباید به روزهای سرد و وقوع حادثه موکول شود.
شروین تبریزی گفت: رنگ شعله وسایل گازسوز نیز اهمیت دارد؛ شعله باید عمدتاً آبی باشد و مشاهده شعله زرد یا نارنجی می‌تواند نشانه احتراق نامناسب باشد و ضرورت بررسی دستگاه توسط متخصص را مطرح کند.
وی افزود: استفاده از کلاهک استاندارد H در انتهای دودکش، خودداری از مسدود کردن منافذ ورود هوا و نصب دستگاه هشداردهنده مونوکسیدکربن نیز می‌تواند به کاهش خطر کمک کند.
سخنگوی اورژانس استان تهران تاکید کرد: البته رعایت این موارد به معنای مصونیت کامل نیست و سرویس دوره‌ای تجهیزات و بررسی تخصصی دودکش‌ها همچنان ضرورت دارد.
وقتی علائم ظاهر می‌شوند، زمان برای نجات جان اهمیت دارد
وی گفت: با وجود تمام اقدامات پیشگیرانه، آگاهی از نحوه برخورد با مسمومیت احتمالی نیز به اندازه رعایت اصول ایمنی اهمیت دارد. اگر یکی از اعضای خانواده دچار سردرد، سرگیجه، تهوع، ضعف یا کاهش هوشیاری شد و احتمال وجود مونوکسیدکربن در محیط مطرح بود، باید بلافاصله همه افراد از ساختمان خارج شوند و به هوای آزاد بروند.
تبریزی اضافه کرد: در صورت امکان و بدون به خطر انداختن جان خود، درها و پنجره‌ها را برای تهویه باز کنید، اما برای خاموش کردن وسیله معیوب یا نجات فرد، در محیط آلوده باقی نمانید، پس از خروج، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و احتمال مسمومیت با مونوکسیدکربن را اطلاع دهید.
وی گفت: حتی اگر فرد پس از خروج از محیط آلوده احساس بهبودی کرد، ارزیابی پزشکی ضروری است؛ زیرا کاهش علائم ظاهری لزوماً به معنای برطرف شدن خطر نیست.
تبریزی ادامه داد: در این میان، نباید فراموش کرد که فردی که برای کمک وارد محیط آلوده می‌شود نیز ممکن است به همان سرنوشت دچار شود؛ بنابراین امدادرسانی باید با رعایت اصول ایمنی و کمک نیروهای تخصصی انجام شود.
تهران و ضرورت عبور از هشدارهای تکراری
آمارهای سال‌های گذشته نشان می‌دهد که مونوکسیدکربن همچنان یکی از عوامل مهم مرگ‌های قابل پیشگیری در کشور است، قدرت‌الله محمدی، رئیس سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران، به خبرنگار مهر اعلام کرد: در سال ۱۴۰۴، تعداد ۸۳۰ نفر در کشور بر اثر مسمومیت با این گاز جان خود را از دست داده‌اند.
وی همچنین از جان‌باختن ۱۲۷ نفر در استان تهران طی همین سال خبر داد؛ آماری که جایگاه تهران را از نظر شمار قربانیان در میان کلان‌شهرهای کشور نگران‌کننده نشان می‌دهد.
اکنون که سرمای پاییز و زمستان بار دیگر استفاده از وسایل گرمایشی را افزایش داده است، پیشگیری از گازگرفتگی نباید به چند توصیه تکراری در رسانه‌ها محدود بماند. آموزش مستمر خانواده‌ها، نظارت بر ایمنی ساختمان‌ها، بررسی دوره‌ای تجهیزات گرمایشی و دسترسی شهروندان به خدمات مشاوره و امدادی، حلقه‌هایی هستند که باید در کنار یکدیگر قرار گیرند.
مونوکسیدکربن نه صدایی دارد که کسی را از حضور خود آگاه کند و نه بویی که بتوان آن را پیش از وقوع حادثه تشخیص داد؛ اما پیامدهای آن می‌تواند در چند ساعت، آرامش یک خانه را به اندوهی جبران‌ناپذیر تبدیل کند. در شرایطی که آمار تلفات استان تهران در نیمه نخست سال جاری افزایش یافته، توجه به ایمنی وسایل گرمایشی دیگر صرفاً یک توصیه فصلی نیست، بلکه ضرورتی برای حفاظت از جان خانواده‌هاست؛ ضرورتی که رعایت آن می‌تواند فاصله میان یک شب سرد زمستانی و یک حادثه مرگبار را رقم بزند.
منبع: خبرگزرای مهر
