نشست ادبی منظومه با حضور سجاد سامانی شاعر و به میزبانی امیرعلی سلیمانی در سروستان باغ کتاب با موضوع بررسی وضعیت غزل معاصر و چالش‌های شعر امروز برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری مهر، نشست ادبی منظومه عصر شنبه 23 آبان ماه با حضور سجاد سامانی شاعر و به میزبانی امیرعلی سلیمانی در سروستان باغ کتاب با موضوع بررسی وضعیت غزل معاصر و چالش‌های شعر امروز برگزار شد. در این نشست، موضوعاتی چون نسبت غزل با روزگار معاصر، آسیب‌شناسی نوآوری‌های شکلی، تمایز شعر ماندگار از «شعر روزنامه‌ای» و راز پایداری تاریخی غزل در برابر قالب‌های نو مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.
ضرورت تداوم چرخه ادبی و فعالیت ناشران در شرایط ویژه
امیرعلی سلیمانی شاعر میزبان در ابتدای این نشست، با اشاره به توقف و وقفه پیش‌آمده در برگزاری نشست‌های ادبی و رویدادهای فرهنگی پس از ایام جنگ و شرایط خاص کشور، بر ضرورت بازگشت به روال طبیعی و تداوم چرخه فعالیت بنگاه‌های انتشاراتی تاکید کرد و توجه به نیاز جامعه مخاطبان کتاب و در همیین زمینه دسترسی به تازه‌های نشر را حیاتی عنوان کرد.
در ادمه سجاد سامانی به چالش‌های توزیع کتاب در استان‌ها پرداخت. وی با یادآوری دوران نوجوانی خود در کرمانشاه خاطرنشان کرد که انحصار عرضه آثار برخی پیشکسوتان در فروشگاه‌های اختصاصی یک ناشر، باعث محدودیت دسترسی علاقه مندان در شهرستان‌ها می‌شد. با این حال، وی اظهار امیدواری کرد که با برگزاری نمایشگاه‌های کتاب و عرضه اثر جدیدش توسط انتشارات سوره مهر، آشتی دوباره‌ای میان مخاطبان جدی کلمه و شعر شکل گیرد.
نقد مفهوم معاصریت؛ تمایز شعر ماندگار از «شعر روزنامه‌ای»
در ادامه گفت‌وگو در خصوص ویژگی‌های غزل امروز و نسبت آن با زیست انسان معاصر شکل گرفت در همین زمینه سجاد سامانی در پاسخ به نقدهایی که غزل کلاسیک را به دلیل دلبستگی به سنت، دور از واقعیت‌های معاصر می‌دانند، تصریح کرد که لزوماً ادعایی برای «امروزی بودن» اشعارش به معنای شتاب‌زده آن ندارد. وی با مرزبندی میان اثر هنری ماندگار و آنچه «شعر روزنامه‌ای» نامید، گفت: اگر شعر امروزی بودن را به معنای واکنش آنی به اخبار و حوادث روزنامه‌ای تعریف کنیم، این تنها یک بخش از کارکرد شعر است.
شعر روزنامه‌ای در جای خود و برای حوزه‌های خاص اجتماعی ضرورت دارد، اما نباید همه شاعران را با این تعریف محدود سنجید. شعر واقعی، کشف لحظات اصیل زیست دو انسان و عواطف بنیادین بشر است؛ خواه این لحظه در ایستگاه مترو اتفاق بیفتد و خواه در فضایی سنتی
در ادامه این بحث، با مرور تاریخ ادبیات ایران، به پاسخ حکیمانه دکتر جعفر شهیدی درباره اشعار ملک‌الشعراء بهار و نقد برخی به کاربری واژگان اشاره شد؛ با این مضمون که آنچه یک شعر را واقعی و باورپذیر می‌سازد، خلق درست آن فضاسازی و باورپذیری لحظه عاطفی است، نه صرفاً استفاده شتاب‌زده از کلمات روزمره. همچنین خاطرنشان شد که در شعر دوره مشروطه نیز نزدیکی بیش از حد به حوادث روزمره و سیاسی، اگرچه به روزآمدی رسانه‌ای برخی شاعران کمک کرد، اما در مواردی باعث افت قوت ادبی و سستی ساختار شعر شد.
سامانی با تاکید بر اینکه اقبال مردم امروز به غزل کلاسیک و بازنشر ابیات عاشقانه یا آیینی در پیامک‌ها و فضای مجازی نشان‌دهنده زنده بودن این قالب است، افزود: مفاهیمی که در شعر استوار جریان دارد، محدود به ۲۰۰ سال پیش یا ۲۰۰ سال بعد نیست و انسان امروز همچنان نیازهای عاطفی و معنوی خود را در این قالب جست‌وجو می‌کند.
آسیب‌شناسی نوآوری در شعر؛ تفاوت «شگفت‌انگیزی کاذب» با زیبایی فاخر
بخش دیگری از سخنان سامانی به نقد جریان‌های آوانگارد و نوآوری‌های شکلی اختصاص داشت. وی با طرح این اصل که «هر چیز نویی لزوماً زیبا نیست»، به آسیب‌شناسی برخی تلاش‌ها در شعر معاصر پرداخت و اظهار داشت: گاهی برخی افراد به دلیل عدم توانایی در ادامه دادن مسیر اصلی شعر کلاسیک و خلق اثر فاخر در چهارچوب‌های استوار، به جاده‌خاکی می‌زنند و دست به کارهای عجیب می‌زنند تا جلب توجه کنند. این متفاوت بودن و شگفت‌انگیزی ممکن است در کوتاه‌مدت توجه‌ها را جلب کند، اما نباید با زیبایی اشتباه گرفته شود.
وی برای تبیین این موضوع، قیاسی میان هنر و مد شهری ارائه داد و گفت همان‌طور که پوشیدن لباس‌های عجیب و غریب در خیابان باعث جلب توجه می‌شود اما لزوماً نشان‌دهنده زیبایی و فاخر بودن نیست، در ادبیات نیز کارهای نادرست و ساختارشکنانه بدون پشتوانه معنوی و فرمی، نمی‌توانند جایگزین زیبایی اصیل شوند.
راز ماندگاری غزل؛ ظرفیت بلعیدن تجربیات شعر آزاد و نیمایی
در ادامه نشست، نسبت میان شعر کلاسیک (غزل) و شعر آزاد (نیمایی و سپید) مورد بررسی قرار گرفت. سامانی با ادای احترام به قله‌های شعر نو و سپید همچون نیما یوشیج، مهدی اخوان ثالث، سهراب سپهری، احمد شاملو و فروغ فرخزاد، تاثیر و خدمات این بزرگان به فرهنگ و ادبیات فارسی را غیرقابل انکار دانست و تاکید کرد که نباید با نگاه دوگانه و تعصب‌آمیز، ارزش‌های قطعات ماندگار
شعر سپید را نادیده گرفت. وی با یادآوری عبارت معروف اخوان ثالث به شاملو که گفته بود «خودت خوبی اما کارت تالی‌فاسد دارد»، یادآور شد که سرودن شعر سپید جذاب اتفاقاً به دلیل کنار گذاشتن وزن، کار دشوارتری است اما عدم رعایت قواعد باعث سروده شدن اشعار بی‌کیفیت فراوانی به اسم شعر سپید شده است.
با این حال، سامانی غزل را به «پریزاده شعر فارسی» تشبیه کرد و راز استواری آن را در ظرفیت پذیرش و جذب تجربیات نو دانست و بیان کرد: غزل مانند محملی زنده است که هرگاه جریان نویی در شعر فارسی (مانند شعر نیمایی) شکل می‌گیرد، تجربیات مثبت و نوآوری‌های آن را در خود حل می‌کند و دوباره با تکیه بر موسیقی بیرونی، درونی و پیوند تاریخی خود با حافظ و سعدی، بازسازی شده و به میان مخاطبان برمی‌گردد.
در این نشست همچنین به پژوهش‌های آماری تاریخ ادبیات (از جمله مطالعات دکتر عظیمی) اشاره شد که نشان می‌دهد از گذشته تا دوران معاصر، حدود ۸۰ درصد از حجم کل اشعار منتشرشده در تذکره‌ها، دیوان‌ها و رسانه‌ها را «غزل» تشکیل می‌دهد. این آمار نشان می‌دهد که غزل با وجود ظهور و افول قالب‌های مختلف مانند قصیده یا قطعه، به دلیل ایجاز، تنوع‌پذیری مضمون (عاشقانه، اجتماعی، سیاسی و آیینی) و موسیقی غنی، همچنان قالب نخست و محبوب ادبیات فارسی باقی مانده است.
شعرخوانی قاب پایانی نشست ادبی منظومه
در پایان این نشست، با تاکید بر اهمیت سلامت زبان و عمق معنا در شعر، بر نقش شاعران متعهد در پاسداشت زبان فارسی تاکید شد و در بخش پایانی شاعر میهمان و حاضران به شعرخوانی پرداختند. انتهای پیام/
منبع: خبرگزرای مهر
