فرهاد احدپناه، مدیرکل امور اوقافی و اجارات سازمان اوقاف و امور خیریه کشور، در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی خبرگزاری موج، با اشاره به ظرفیت موقوفات برای کمک به حل مسائل و نیازهای اجتماعی، اظهار داشت: وقف در طول تاریخ متناسب با نیازهای جامعه شکل گرفته و واقفان خیراندیش همواره تلاش کرده‌اند با شناسایی خلأهای اجتماعی، بخشی از نیازهای مردم را از طریق اختصاص اموال و دارایی‌های خود برطرف کنند.
وی با بیان اینکه نیازهای اجتماعی امروز جامعه در حوزه‌هایی همچون مسکن، اقتصاد و فعالیت‌های دانش‌بنیان نمود بیشتری پیدا کرده است، افزود: در شرایط فعلی، نبود تناسب میان عرضه و تقاضا در بازار مسکن، افزایش قیمت خرید و اجاره‌بها و کاهش توان اقتصادی خانوارها، تأمین مسکن مناسب را به یکی از دغدغه‌های جدی مردم تبدیل کرده است. احدپناه ادامه داد: افزایش اجاره‌بها موجب شده بسیاری از خانوارها برای ایجاد تناسب میان درآمد و هزینه‌های زندگی، ناچار به ترک بافت مرکزی شهرها و سکونت در مناطق حاشیه‌ای و شهرک‌های اقماری شوند.
از این رو، ضروری است خیرین، واقفان و فعالان حوزه مسکن با ورود به این عرصه، برای کاهش این مشکلات اجتماعی نقش‌آفرینی کنند. مدیرکل امور اوقافی و اجارات سازمان اوقاف با تشریح وضعیت املاک مسکونی وقفی گفت: موقوفات از نظر نحوه بهره‌برداری به دو دسته انتفاعی و منفعتی تقسیم می‌شوند. در موقوفات منفعتی، ملک یا رقبه‌ای برای کسب درآمد و اجرای نیت واقف اختصاص پیدا می‌کند؛ اما در موقوفات انتفاعی، افراد مستقیماً از محل موقوفه استفاده می‌کنند، بدون آنکه اجاره‌ای پرداخت شود.
وی با اشاره به وجود تعداد محدودی واحد مسکونی وقفی از نوع انتفاعی در کشور تصریح کرد: بخشی از این موقوفات برای استفاده موقت افراد، از جمله زوج‌های جوان در سال نخست ازدواج، اختصاص یافته است؛ با این حال، تعداد این واحدها در مقایسه با نیاز موجود جامعه قابل توجه نیست.
احدپناه با اشاره به وجود بیش از هزار واحد مسکونی وقفی در سراسر کشور که از طریق مزایده و به‌صورت سالانه در اختیار مستأجران قرار می‌گیرند، بیان کرد: با توجه به شرایط اقتصادی و التهابات بازار مسکن و در راستای کاهش فشار بر مستأجران، با تدبیر ریاست سازمان اوقاف مقرر شد قرارداد اجاره این واحدها در سال ۱۴۰۵ با همان مستأجران و بدون افزایش اجاره‌بها نسبت به سال ۱۴۰۴ تمدید شود. وی افزود: این تصمیم در کمیسیون املاک سازمان اتخاذ و به ادارات کل اوقاف کشور ابلاغ شده است تا مستأجران این واحدها در شرایط دشوار اقتصادی با محدودیت و فشار مضاعف مواجه نشوند.
مشارکت اوقاف در ساخت مسکن به جای واگذاری مستقیم زمین مدیرکل امور اوقافی و اجارات سازمان اوقاف در ادامه با تشریح محدودیت‌های قانونی و سیاست‌های این سازمان در حوزه واگذاری اراضی گفت: بر اساس ضوابط شهرسازی، امکان اختصاص زمین برای ساخت مسکن صرفاً در اراضی دارای کاربری مسکونی و منطبق با طرح‌های تفصیلی شهری و طرح‌های هادی روستایی وجود دارد.
وی با تأکید بر اینکه سازمان اوقاف بر اساس سیاست‌های ابلاغی، از خام‌فروشی اراضی منع شده است، اظهار کرد: رویکرد سازمان، استفاده از ظرفیت اراضی وقفی در قالب مشارکت و سرمایه‌گذاری است و واگذاری مستقیم و منفرد زمین به اشخاص حقیقی برای ساخت مسکن در دستور کار قرار ندارد. احدپناه توضیح داد: اگرچه ساخت مسکن به‌صورت مستقیم در زمره نیات عمومی بسیاری از موقوفات قرار ندارد، اما سازمان می‌تواند با بهره‌گیری از ظرفیت اراضی وقفی و مشارکت در پروژه‌های مسکونی، درآمد و عوایدی ایجاد کند که در نهایت برای اجرای نیات واقفان هزینه شود.
وی افزود: بر همین اساس، سازمان اوقاف آمادگی دارد با تعاونی‌های مسکن، مؤسسات و دستگاه‌های اجرایی متقاضی، در اراضی دارای کاربری مناسب همکاری کند و در مسیر افزایش عرضه مسکن نقش‌آفرین باشد. احدپناه با اشاره به یکی از نمونه‌های همکاری سازمان اوقاف در حوزه مسکن گفت: یکی از اقدامات شاخص در این زمینه، مشارکت اداره کل اوقاف و امور خیریه استان مرکزی با اداره کل راه و شهرسازی این استان در اجرای طرح نهضت ملی مسکن است که در قالب آن، زمینه احداث ۸ هزار واحد مسکونی در اراضی وقفی فراهم شده است.
وی ادامه داد: افرادی که از این واحدها بهره‌مند می‌شوند، متناسب با سهم عرصه هر واحد، با اداره اوقاف قرارداد اجاره تنظیم می‌کنند و اجاره مربوط به عرصه را می‌پردازند. مدیرکل امور اوقافی و اجارات سازمان اوقاف با اشاره به همکاری متقابل دستگاه‌های اجرایی در این پروژه خاطرنشان کرد: در مقابل، اداره کل راه و شهرسازی استان مرکزی نیز اراضی خارج از محدوده را به محدوده شهر الحاق کرد تا امکان اجرای طرح فراهم شود.
وی تأکید کرد: در مواردی که اراضی وقفی خارج از محدوده شهرها یا خارج از بافت روستاها قرار دارند، سازمان اوقاف آمادگی دارد با همکاری بنیاد مسکن انقلاب اسلامی و وزارت راه و شهرسازی و از طریق طی مراحل قانونی و الحاق اراضی به محدوده‌های مربوط، زمینه مشارکت در پروژه‌های انبوه‌سازی و عرضه مسکن را فراهم کند.
همکاری با تعاونی‌های مسکن دستگاه‌های اجرایی احدپناه در پاسخ به پرسشی درباره میزان همکاری سازمان اوقاف با تعاونی‌های مسکن دستگاه‌های اجرایی گفت: سازمان با وجود محدودیت‌های قانونی و ممنوعیت خام‌فروشی اراضی، با درک شرایط اقتصادی و نیاز جامعه به مسکن، همکاری‌های لازم را با تعاونی‌های مسکن دستگاه‌های مختلف از جمله دادگستری، نیروهای نظامی و انتظامی و سازمان ثبت انجام داده است. وی افزود: در این پروژه‌ها، اراضی در قالب مشارکت و با دریافت حقوق موقوفه در اختیار طرح‌ها قرار می‌گیرد و عواید حاصل از این همکاری‌ها برای اجرای نیات واقفان اختصاص می‌یابد.
البته بخش قابل توجهی از این پروژه‌ها همچنان در مرحله اجرا قرار دارند و تا تکمیل واحدها نمی‌توان آمار نهایی و دقیقی از میزان واحدهای تحویل‌شده ارائه کرد. برنامه اوقاف برای تأمین مسکن نخبگان و دانشگاهیان مدیرکل امور اوقافی و اجارات سازمان اوقاف همچنین درباره برنامه‌های این سازمان برای حمایت از جامعه دانشگاهی و تأمین مسکن نخبگان اظهار کرد: در منطقه پردیس تهران و محدوده شرف‌النسا، برای حمایت از چند مرکز دانشگاهی و علمی، اراضی‌ای پیش‌بینی شده است که البته در حال حاضر برای عبور از برخی اختلافات و مسائل مربوط به منابع طبیعی، پیگیری‌های لازم در جریان است.
وی با اشاره به انعقاد تفاهم‌نامه‌هایی با چند دانشگاه از جمله دانشگاه صنعتی امیرکبیر و یکی از دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران یا ایران گفت: مقدمات اجرایی این طرح‌ها باید تکمیل شود و پس از طی مراحل و فرآیندهای داخلی سازمان، واگذاری اراضی برای اجرای برنامه‌های پیش‌بینی‌شده دنبال خواهد شد.
ضرورت ترویج وقف متناسب با نیازهای روز جامعه احدپناه در بخش دیگری از این گفت‌وگو با تأکید بر ضرورت توسعه وقف‌های جدید در حوزه مسکن گفت: موقوفاتی که از ابتدا با نیت تأمین مسکن ایجاد شده باشند، در مقایسه با سایر حوزه‌ها چندان گسترده نیستند و لازم است معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف با ترویج فرهنگ وقف، زمینه ورود واقفان توانمند به حوزه‌هایی همچون مسکن را فراهم کند.
وی با اشاره به نقش اجتماعی موقوفات در حوزه‌های مختلف از جمله بهداشت، درمان، اقتصاد و امنیت غذایی اظهار کرد: سازمان اوقاف در بسیاری از این عرصه‌ها خدماتی ارائه می‌دهد که بخشی از نیازهای عمومی جامعه را پوشش می‌دهد، اما متأسفانه در معرفی و اطلاع‌رسانی این اقدامات به اندازه کافی موفق نبوده‌ایم. مدیرکل امور اوقافی و اجارات سازمان اوقاف در پایان خاطرنشان کرد: وقف یک سنت ممتاز دینی و نهادی اثرگذار در رفع نیازهای اجتماعی است.
ضروری است رسانه‌ها و مجموعه روابط عمومی سازمان با معرفی خدمات موقوفات و روایت اقدامات واقفان خیراندیش، به تقویت اعتماد عمومی و تغییر نگاه جامعه به این سنت ارزشمند کمک کنند تا زمینه شکل‌گیری وقف‌های جدید متناسب با نیازهای امروز مردم فراهم شود.
منبع: خبرگزاری موج
