جام جم آنلاین – آلودگی هوا یکی از عوامل تهدیدکننده سلامت عمومی است و می‌تواند دستگاه تنفسی و قلب و عروق را تحت تأثیر قرار دهد. ذرات معلق ریز به‌ویژه PM۲.۵ قابلیت نفوذ به بخش‌های عمیق ریه را دارند و حتی ممکن است وارد جریان خون شوند. در روز‌هایی که کیفیت هوا نامطلوب است علاوه بر کاهش زمان حضور در محیط باز و محدود کردن فعالیت بدنی سنگین باید به تغذیه نیز توجه کرد. هیچ ماده غذایی نمی‌تواند اثر آلودگی هوا را خنثی کند یا مانع ورود آلاینده‌ها به بدن شود. با این حال داشتن رژیم غذایی متعادل و سرشار از مواد مغذی به عملکرد طبیعی سیستم ایمنی و مقابله بدن با استرس اکسیداتیو کمک می‌کند.
در روز‌های آلوده چه بخوریم؟ ۱- میوه و سبزیجات تازه پرتقال، نارنگی، کیوی، توت‌فرنگی، فلفل دلمه‌ای و گوجه‌فرنگی منابع ویتامین C هستند. این ویتامین خاصیت آنتی‌اکسیدانی دارد و در حفظ عملکرد طبیعی سیستم ایمنی نقش ایفا می‌کند. ۲- سبزیجات برگ‌سبز اسفناج، کلم بروکلی و کاهو حاوی ترکیبات آنتی‌اکسیدانی و ویتامین‌های مختلف هستند. بهتر است این سبزیجات به شکل منظم در وعده‌های غذایی مصرف شوند. ۳- مغز‌ها و دانه‌ها گردو، بادام، تخمه آفتابگردان و تخم کتان مواد مغذی و چربی‌های غیراشباع دارند. مصرف متعادل آنها می‌تواند بخشی از یک رژیم غذایی سالم باشد.
۴- ماهی و منابع امگا ۳ ماهی‌هایی مانند سالمون، ساردین و قزل‌آلا حاوی اسید‌های چرب امگا ۳ هستند. این چربی‌ها در سلامت قلب و عروق نقش دارند. ۵- آب و مایعات کافی نوشیدن آب کافی به حفظ آب بدن و عملکرد طبیعی دستگاه‌های مختلف کمک می‌کند. آب جایگزین دارو یا راهکار محافظتی در برابر آلودگی نیست، اما کم‌آبی می‌تواند مشکلات جسمی را تشدید کند.
در روز‌های آلوده چه چیز‌هایی نخوریم؟ هیچ خوراکی به‌تنهایی ممنوعیت قطعی در روز‌های آلوده ندارد، اما بهتر است مصرف غذا‌های کم‌ارزش و پرچرب محدود شود. غذا‌های سرخ‌شده و فست‌فود‌ها گوشت‌های فرآوری‌شده مانند سوسیس و کالباس شیرینی‌ها و نوشیدنی‌های قندی تنقلات شور و خوراکی‌های پرنمک غذا‌های حاوی چربی اشباع فراوان این خوراکی‌ها ممکن است در صورت مصرف زیاد به سلامت قلب و عروق و کنترل وزن آسیب بزنند. همچنین مصرف نوشیدنی‌های شیرین به جای آب توصیه نمی‌شود.
شاخص آلودگی هوا چگونه تعیین می‌شود؟ شاخص کیفیت هوا یا AQI عددی برای نمایش وضعیت آلودگی و میزان خطر احتمالی آن برای سلامت انسان است. دستگاه‌های سنجش کیفیت هوا غلظت آلاینده‌های مختلف را اندازه‌گیری می‌کنند و سپس بر اساس استاندارد‌های تعیین‌شده برای هر آلاینده یک عدد شاخص محاسبه می‌شود. در بسیاری از سامانه‌های پایش کیفیت هوا این آلاینده‌ها بررسی می‌شوند: ذرات معلق PM۲.۵: ذرات بسیار ریزی با قطر کمتر از ۲.۵ میکرومتر که می‌توانند به بخش‌های عمیق ریه نفوذ کنند. ذرات معلق PM۱۰: ذراتی با قطر کمتر از ۱۰ میکرومتر که از طریق تنفس وارد دستگاه تنفسی می‌شوند.
ازن سطح زمین (O۳): گازی که بر اثر واکنش آلاینده‌ها در حضور نور خورشید شکل می‌گیرد و می‌تواند به ریه آسیب بزند. دی‌اکسید نیتروژن (NO۲): گازی که عمدتاً از احتراق سوخت در خودرو‌ها و صنایع تولید می‌شود. دی‌اکسید گوگرد (SO۲): گازی که بیشتر از سوزاندن سوخت‌های حاوی گوگرد و فعالیت‌های صنعتی منتشر می‌شود. مونوکسید کربن (CO): گازی بی‌رنگ و بی‌بو که از احتراق ناقص سوخت تولید می‌شود. نوع آلاینده‌های مورد بررسی و روش محاسبه شاخص در کشور‌های مختلف ممکن است تفاوت داشته باشد.
در روش رایج شاخص AQI برای هر آلاینده یک عدد جداگانه محاسبه می‌شود و معمولاً بالاترین عدد به عنوان شاخص کلی کیفیت هوا گزارش می‌شود.
رنگ‌های شاخص آلودگی هوا چه معنایی دارند؟ در نظام شاخص کیفیت هوای آمریکا دسته‌بندی زیر استفاده می‌شود: سبز؛ صفر تا ۵۰: کیفیت هوا خوب است. زرد؛ ۵۱ تا ۱۰۰: کیفیت هوا قابل قبول است، اما افراد بسیار حساس ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرند. نارنجی؛ ۱۰۱ تا ۱۵۰: برای گروه‌های حساس مانند کودکان، سالمندان و مبتلایان به بیماری‌های قلبی و تنفسی ناسالم است. قرمز؛ ۱۵۱ تا ۲۰۰: هوا برای عموم مردم ناسالم محسوب می‌شود. بنفش؛ ۲۰۱ تا ۳۰۰: شرایط بسیار ناسالم است. زرشکی؛ ۳۰۱ به بالا: وضعیت خطرناک است و همه افراد ممکن است در معرض عوارض جدی قرار بگیرند.
در روز‌های آلوده چگونه از سلامت خود مراقبت کنیم؟ در روز‌هایی که شاخص کیفیت هوا بالا است بهتر است فعالیت ورزشی سنگین در فضای باز را کاهش دهید یا به محیط سرپوشیده با هوای تصفیه‌شده منتقل کنید. در و پنجره‌ها را در ساعات اوج آلودگی ببندید و در صورت امکان از دستگاه تصفیه هوا استفاده کنید. ماسک‌های تنفسی استاندارد مانند N۹۵ یا FFP۲ نیز در صورت استفاده صحیح می‌توانند مواجهه با ذرات معلق را کاهش دهند. افراد مبتلا به آسم، بیماری‌های قلبی و ریوی، کودکان و سالمندان باید توصیه‌های بهداشتی را جدی‌تر دنبال کنند. تغذیه سالم به حفظ سلامت عمومی کمک می‌کند، اما جایگزین کاهش مواجهه با هوای آلوده نیست.
منبع: جام جم آنلاین
