رویداد۲۴| در آگوست ۲۰۲۵، رسانه Al-Monitor گزارشی درباره ایران منتشر کرد که در آن از راننده‌ای به نام فرشاد روایت می‌کند؛ راننده تاکسی اینترنتی که می‌گفت هفته‌ها به‌دلیل اختلال GPS عملا نتوانسته کار کند و بخش زیادی از وقتش را در خیابان‌ها سرگردان بوده است. همان گزارش به کاهش ۱۵درصدی کاربران فعال روزانه نشان و افت ۲۰درصدی فعالیت مسیریابی آن اشاره می‌کند. در آوریل ۲۰۲۶، رسانه Rest of World هم از رانندگان پیک در کشور‌های حاشیه خلیج فارس نوشته که به‌جای نقشه، به حافظه، نشانه‌های خیابانی و تماس تلفنی با مشتری متوسل شده‌اند.
این گزارش نشان می‌دهد خطای GPS فقط مسیر را تغییر نمی‌دهد؛ سیستم تخصیص سفارش، زمان تحویل و عملکرد عملیات لجستیک را هم تحت تأثیر قرار می‌دهد. در گفت‌و‌گو با یک زن صیاد در جنوب کشور، او هم می‌گوید بیش از یک سال است که نتوانسته صید خوبی داشته باشد. او تأکید می‌کند به دلیل اختلال شدید GPS، بیش از ۱۰ روز است صیادان نتوانسته‌اند به دریا بروند. اینها فقط بخشی از روایت آدم‌هایی است که زندگی آنها به GPS وابسته است و اختلال بیش از یک سال، زندگی و درآمدشان را تحت تأثیر قرار داده است. اختلال در سامانه‌های موقعیت‌یابی ماهوارهای در ایران پدیده تازه‌ای نیست؛
اما از زمان جنگ ۱۲روزه شدت بیشتری پیدا کرد، پس از جنگ ۴۰روزه نیز ادامه یافت و حالا در آبان ۱۴۰۵، همچنان اثر آن در زندگی روزمره شهروندان و فعالیت برخی کسب‌وکار‌ها دیده می‌شود. مسئله فقط این نیست که نقشه مسیر را اشتباه نشان می‌دهد. در اقتصادی که بخشی از خدمات حمل‌ونقل، ارسال کالا و جابه‌جایی مسافر بر پایه موقعیت مکانی کار می‌کند، خطا در تشخیص موقعیت می‌تواند زنجیره‌ای از تصمیم‌های اشتباه را به دنبال داشته باشد؛ از انتخاب راننده و محاسبه زمان رسیدن تا تحویل سفارش و محاسبه هزینه سفر.
به این ترتیب، اختلالی که در ظاهر در دریافت سیگنال اتفاق می‌افتد، در عمل به زمان و درآمد نیروی کاری منتقل می‌شود که باید با همان ابزار مختل‌شده کار کند. نقطه آبی که گم شده است نقطه آبی‌رنگ روی نقشه، برای سال‌ها نشانه‌ای از اطمینان موقعیت بود؛ راهنمایی که قرار بود به آدم‌ها بگوید کجا هستند، راننده را به مسافر می‌رساند، پیک را به مبدأ و مقصد هدایت می‌کرد و مسیر حرکت در شهر و دریا را قابل پیش‌بینی‌تر می‌کرد. اما حالا چندین ماه است که این نقطه آبی‌رنگ موقعیت در نقشه، درست آدم‌ها و مکان‌ها را نشان نمی‌دهد.
وزارت ارتباطات در یک سال گذشته اعلام کرده است اختلالات GPS به‌دلیل ملاحظات حضور احتمالی پهپاد‌ها و حفاظت از شهروندان است. این گفته در حالی است که سال گذشته در جریان جنگ ۱۲روزه احسان چیت‌ساز، معاون اقتصاد دیجیتال وزیر ارتباطات، تصویری از یک پهپاد ردگیری‌شده در قم را در اینستاگرامش منتشر کرد و خبر داد این پهپاد ساقط‌شده حامل مودم ماهوارهای پیشرفته آمریکایی بوده است که امکان اتصال به شبکه جهانی ماهوارهای Iridium را فراهم می‌کند.
آن‌طورکه چیت‌ساز نوشت، برخلاف GPS که فقط برای مکان‌یابی است، Iridium یک شبکه ارتباطی کامل برای صوت، داده و پیام‌رسانی محسوب می‌شود. او در ادامه نوشت: «پیام روشن است: دشمن فقط به اینترنت شبکه داخلی اکتفا نمی‌کند». با وجود اینکه برخی کارشناسان و مقامات دولتی به شکل غیرمستقیم اعلام کرده‌اند اختلال در GPS نمی‌تواند پهپاد‌ها و دیگر تجهیزات دشمن را گمراه کند، با این حال ۲۰ ماه است این سرویس در کشور اختلال دارد و بیشتر از همه مردم عادی و کسب‌وکار‌ها را در پیداکردن مسیرشان گمراه می‌کند.
«زهرا» از جمله افرادی است که به دلیل بدمسیربودن خانه تا محل کار، ترجیح می‌دهد از ماشین شخصی خود برای رفت و آمد استفاده کند. او از تجربه بیش از یک سال گذشته از مسیریابی در شهر می‌گوید: «نقشه همیشه موقعیت مرا نزدیک دهکده‌ای نشان می‌دهد که اساسا نمی‌دانم کجاست. اگر مسیر را بدانم که به‌راحتی می‌روم، اما اگر مسیر را نشناسم آنجاست که به مشکل اساسی می‌خورم». زهرا می‌گوید از آن افرادی است که به قول خودش در جغرافیا ضعیف است و حتی آن موقع هم که نقشه درست کار می‌کرد، ممکن بود مسیرش را گم کند. او تأکید می‌کند تلفنی از طریق همسرش مسیر را در غیاب GPS پیدا می‌کند.
به گفته او یکی دیگر از اثرات اختلال در GPS مصرف بالای بنزین است: «وقتی نمی‌توانید از نقشه استفاده کنید، مجبورید راه‌های مختلف را امتحان کنید، ممکن است در مسیر گم شوید و این یعنی استفاده بیش از نیاز از بنزین». برای راننده‌های تاکسی اینترنتی، اختلال GPS فقط به معنای اشتباه نشان‌دادن یک نقطه روی نقشه نیست. مسئله از همان لحظه‌ای شروع می‌شود که راننده سفر را قبول می‌کند و نمی‌تواند مطمئن شود مسافر دقیقا کجاست. گاهی نقطه مبدأ چند خیابان جابه‌جا نمایش داده می‌شود؛
گاهی خودرو روی نقشه ثابت می‌ماند، در حالی که در حال حرکت است و گاهی مسیر درست تا میانه راه نشان داده می‌شود و درست در لحظه‌ای که راننده باید تغییر مسیر بدهد، نقشه از کار می‌افتد. یکی از رانندگان این ناوگان توضیح می‌دهد GPS گاهی در ابتدای مسیر درست کار می‌کند، اما در میانه راه یا نزدیک مقصد، جهت‌یابی از کار می‌افتد. او می‌گوید: «شرایط مثل زمانی شده که در آژانس کار می‌کردیم. در هر سفر بار‌ها گم می‌شوم و مجبورم تلفنی آدرس بگیرم یا از عابران کمک بخواهم».
منبع: رویداد 24
