به گزارش جماران، الجزیره در گزارشی به اختلال گسترده در پروازها در آمریکا و جهان طی دیروز و امروز پرداخت و نوشت: فقط سه روز پس از آنکه اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) اعلام کرد سیستم جدیدی مبتنی بر هوش مصنوعی را برای مدیریت ترافیک هوایی در سراسر ایالات متحده به‌کار می‌گیرد، کشور روز گذشته (جمعه ۱۳ نوامبر) با اختلالی گسترده در سیستم‌های ارتباطات هوایی غافلگیر شد؛ اختلالی که مقامات را وادار کرد تصمیمی استثنایی برای تعلیق پروازها از تمام فرودگاه‌های آمریکا بگیرند.
هم‌زمانی این دو رویداد پرسش‌هایی را درباره احتمال ارتباط این اختلال با سیستم جدیدی برانگیخت که دولت دونالد ترامپ از سپتامبر گذشته آغاز کرده بود و سه‌شنبه هفته گذشته استفاده از آن را در سطح ملی گسترش داد؛ آن هم در حالی که پیش‌تر اعضای کنگره و اتحادیه‌های کارکنان بخش هوانوردی درباره روند آزمایش و میزان آمادگی آن برای بهره‌برداری هشدار داده بودند.
جدل همچنین بر سر تأثیر تصمیم‌های دولت ترامپ برای اخراج صدها تن از کارکنان اداره هوانوردی فدرال، از جمله متخصصان نگهداری و بهره‌برداری از سیستم‌های فنی، در آستانه اعلام برنامه‌ای عظیم برای نوسازی زیرساخت‌های کنترل ترافیک هوایی دوباره بالا گرفته است. با این حال، هرچند تاکنون هیچ مدرکی این اخراج‌ها یا سیستم جدید را به این اختلال مرتبط نمی‌کند، این بحران پرسش‌ها را درباره توانایی این اداره در نوسازی سامانه هوانوردی، بدون آسیب رساندن به الزامات ایمنی، دوباره مطرح کرده است. چه اتفاقی در آسمان آمریکا افتاد؟
بحران زمانی آغاز شد که اداره هوانوردی فدرال (FAA) تعلیق تمام پروازهای خروجی از فرودگاه‌های آمریکا را اعلام کرد؛ تصمیمی که کمی پیش از ساعت چهار بعدازظهر به وقت ساحل شرقی اجرایی شد و علت آن مشکلاتی در ارتباطات بود که بر ۲۲ مرکز منطقه‌ای کنترل ترافیک هوایی تأثیر گذاشت. «شون دافی»، وزیر حمل‌ونقل، توضیح داد که این مراکز مسئول مدیریت حرکت هواپیماها در هنگام جابه‌جایی میان فرودگاه‌ها و مناطق هوایی مختلف هستند و تیم‌های فنی بررسی علل این اختلال را آغاز کرده‌اند.
این تصمیم شامل اجبار هواپیماهایی که از قبل در آسمان بودند به فرود فوری نمی‌شد، در حالی که مارک‌وین مولین، وزیر امنیت داخلی، تأکید کرد اطلاعات اولیه حاکی از قطع ارتباطات است و هیچ نشانه‌ای از حمله سایبری یا اقدام خرابکارانه عمدی وجود ندارد. این اختلال در زمانی رخ داد که آمریکا با مشکلات مکرر در سیستم‌های قدیمی نظارت هوایی روبه‌روست؛ برخی از آنها ماه سپتامبر گذشته باعث اختلال در صدها پرواز در فرودگاه‌های شمال شرق کشور شدند.
فقط ۳ روز از فعالیت هوش مصنوعی در ۱۰ نوامبر، اداره هوانوردی فدرال اعلام کرد استفاده از سیستم جدیدی به نام «مدیریت راهبردی فضای هوایی، مسیرها و خطوط پروازی» (SMART) را گسترش می‌دهد تا شامل فضای هوایی مربوط به ۲۲ مرکز منطقه‌ای کنترل در آمریکا شود. این تصمیم پس از یک آزمایش اولیه گرفته شد که در ۲۱ سپتامبر آغاز شده بود و سه فرودگاه اصلی منطقه واشنگتن را در بر می‌گرفت: رونالد ریگان، دالاس بین‌المللی و بالتیمور-واشنگتن. سیستم جدید بر پایه یک پلتفرم رایانش ابری استوار است که داده‌های حدود ۲۰۰ منبع مختلف را گرد هم می‌آورد؛
از جمله مسیرهای پرواز، شرایط جوی، تراکم ترافیک هوایی و تعداد کنترل‌کنندگان در دسترس. سپس از هوش مصنوعی برای تحلیل این اطلاعات، پیش‌بینی مناطق ازدحام و ارائه پیشنهادهایی برای اصلاح مسیرها و زمان‌بندی پروازها استفاده می‌کند. به گفته این اداره، سیستم مذکور از زمان آغاز به کار خود در سپتامبر، به تغییر مسیر ۱۸۰ پرواز کمک کرده و به‌طور میانگین در هر پرواز ۱۰ دقیقه و حدود ۸۰ گالن سوخت صرفه‌جویی کرده است. دافی نیز هنگام راه‌اندازی این سیستم آن را عاملی برای دگرگونی در مدیریت فضای هوایی آمریکا توصیف کرده بود؛
از طریق پیش‌بینی مشکلات پیش از وقوعشان و کاهش تأخیرها، لغو پروازها و هزینه‌های عملیاتی. اما این سیستم جایگزین کنترل‌کنندگان هوایی نمی‌شود و نه ارتباط مستقیم با هواپیماها را بر عهده دارد و نه دستورهای پرواز و فرود را صادر می‌کند. در عوض، کارکنان متخصصی در مرکزی در واشنگتن توصیه‌های آن را بررسی می‌کنند و سپس این توصیه‌ها به مرکز فرماندهی ترافیک هوایی در ایالت ویرجینیا منتقل می‌شود که آنها را به مراکز کنترل مربوطه می‌فرستد تا تصمیم نهایی گرفته شود.
این تفاوت به آن معناست که سیستم جدید در حوزه برنامه‌ریزی و مدیریت جریان پروازها فعالیت می‌کند، حال آنکه خرابی روز جمعه در سامانه ارتباطاتی‌ای رخ داد که برای هماهنگی حرکت هواپیماها به کار می‌رود. هشدارهایی که پیش از بحران مطرح شده بود گسترش استفاده از هوش مصنوعی در درون نهادهای آمریکایی با اجماع همراه نبود؛ ۲۵ عضو کنگره در نامهای به تاریخ ۹ اکتبر خواستار تعلیق بهره برداری از سامانه «اسمارت» تا زمان ارائه پاسخ های روشن درباره آزمون های ایمنی و تدابیر آموزش و نظارت شدند.
از میان امضاکنندگان این نامه میتوان به الکساندریا اوکازیو کورتز، نماینده دموکرات، کریس وان هولن، سناتور، و دو نماینده به نام های دان بایر و آوریل مککلین دیلانی اشاره کرد. قانون گذاران اشاره کردند که گزارش های کافی درباره شیوه آزمون این سامانه پیش از بهره برداری را ندیده اند و اطلاعات کاملی درباره آموزش کارکنان مسئول استفاده از آن به دست نیاورده اند؛ در حالی که منابع آنها گفته اند به برخی کارکنان تنها چند روز پیش از راه اندازی سامانه اطلاع داده شده یا هیچ اطلاع قبلی دریافت نکرده اند.
نکته قابل توجه آنکه نامه به یک دوره ارزیابی اولیه ۹۰ روزه پیش از گسترش سراسری بهره برداری اشاره کرده بود، اما دولت تنها حدود ۵۰ روز پس از راه اندازی سامانه در واشنگتن، آن را به طور سراسری اعلام کرد، بی آنکه در اطلاعیه خود جزئیات آزمون های ایمنی مورد استناد برای تصمیم گسترش را روشن کند. همچنین ۲۳ عضو دموکرات مجلس نمایندگان از دفتر حسابداری دولت خواستند تا سامانه و سازوکارهای آزمون آن را بررسی کند و هشدار دادند که احتمال وابستگی بیش از حد کارکنان به توصیه های هوش مصنوعی یا تولید اطلاعات نادرست در محیطی که خطا در آن پذیرفتنی نیست، وجود دارد.
اتحادیه مراقبان ترافیک هوایی آمریکا نیز که نماینده بیش از ۱۵ هزار عضو است، تأکید کرد که در طراحی، آزمون یا اجرای این سامانه مشارکت نداشته و از این رو نمی تواند تأثیر آن را بر کارکنان ارزیابی کند. با این حال، مولین، وزیر امنیت داخلی، روز جمعه گذشته گفت که هیچ نشانه اولیه ای وجود ندارد که اختلال را به سامانه جدید مرتبط کند. شرکت «ایر اسپیس اینتلیجنس» که توسعه دهنده این سامانه است نیز رد کرد که سامانه یا هیچ یک از محصولاتش یا فرایند ادغام آن با سامانه های مدیریت هوانوردی، علت تعلیق پروازها بوده باشد. آیا اخراج‌های ترامپ با این بحران ارتباط دارد؟
در کنار جنجال دربارهٔ هوش مصنوعی، این خرابی بار دیگر تصمیماتی را که دولت ترامپ از زمان بازگشتش به قدرت در ژانویهٔ ۲۰۲۵، در چارچوب برنامه‌اش برای کوچک‌سازی نهادهای فدرال اتخاذ کرده بود، در کانون توجه قرار داد. در فوریهٔ همان سال، دولت حدود ۴۰۰ کارمند ادارهٔ هوانوردی فدرال را اخراج کرد که بیشترشان از کارکنان تازه‌وارد و کسانی بودند که دورهٔ آزمایشی استخدام خود را کامل نکرده بودند. شون دافی، وزیر حمل‌ونقل، در آن زمان اعلام کرد که این تصمیم‌ها شامل مراقبان کنترل ترافیک هوایی یا کارکنانی که در زمرهٔ مشاغل حیاتی برای ایمنی طبقه‌بندی می‌شوند، نشده است.
اما اتحادیهٔ متخصصان ایمنی هوانوردی گفت که این اخراج‌ها ۱۳۳ کارمندی را دربر گرفت که آن اتحادیه نمایندگی‌شان را بر عهده دارد؛ از جمله ۵۹ کارمند در عملیات فنی، ۱۹ نفر در خدمات پشتیبانی، ۱۵ نفر در خدمات ترافیک هوایی، و همچنین متخصصانی در حوزهٔ استانداردهای هوانوردی. دیوید اسپیرو، رئیس اتحادیه، هشدار داد که کنار گذاشتن کارکنان بخش نگهداری و پشتیبانی فنی می‌تواند بر منظومهٔ ایمنی اثر بگذارد، حتی اگر این کاهش شامل خودِ مراقبان هوایی نشود؛ زیرا عملیات هوانوردی به شبکه‌ای به‌هم‌پیوسته از تکنسین‌ها و متخصصان وابسته است.
با این حال، بخش مهمی از این اخراج‌ها دوام نیاورد؛ چراکه اتحادیه در مارس ۲۰۲۵ اعلام کرد که بر اساس یک حکم قضایی، ۱۳۲ کارمندی را که نمایندگی‌شان را بر عهده داشت به مشاغل خود بازگردانده است و غرامت دورهٔ اخراج را نیز به آنها پرداخت کرده است. در مقابل، در همان سال شاهد خروج مقام‌های ارشد دیگری از این اداره بودیم—در چارچوب برنامه‌های استعفای تعویقی و بازساخت نهادهای دولتی—که از میان آنها میتوان به مقام‌هایی در حوزه‌های عملیات فنی، ایمنی و آموزش اشاره کرد، بر اساس گزارش روزنامهٔ واشنگتن پست.
به‌روزرسانی چند میلیارد دلاری و کمبود مستمر نیروی انسانی در مقابل، دولت ترامپ تأکید می‌کند که در حال رسیدگی به مشکلات دیرینه صنعت هوانوردی است، نه تضعیف این نظام. کنگره در سال ۲۰۲۵ با اختصاص ۱۲.۵ میلیارد دلار برای به‌روزرسانی سامانه‌های کنترل ترافیک هوایی موافقت کرد؛ از جمله جایگزینی شبکه‌های ارتباطی قدیمی و نوسازی تجهیزات رادار. همچنین اداره هوانوردی فدرال اعلام کرد که در سال مالی ۲۰۲۶، دو هزار و ۲۳۵ کارآموز جدید در حوزه کنترل ترافیک هوایی استخدام کرده است که به گفته این اداره، رقمی بی‌سابقه است. اما استخدام کارآموز به معنای رفع فوری کمبود نیست؛
زیرا این اداره توضیح داد که آموزش کامل یک مراقب ممکن است بیش از دو سال طول بکشد. در همین حال، تعداد مراقبان دارای گواهی رسمی در ماه اوت حدود ۱۱ هزار نفر بود، در حالی که نیاز برآوردشده حدود ۱۲ هزار و ۵۶۳ مراقب است. خرابی روز جمعه با درخواست این اداره و کاخ سفید از کنگره برای اختصاص ۳۰.۱ میلیارد دلار بودجه اضافی جهت تکمیل به‌روزرسانی زیرساخت‌های هوانوردی هم‌زمان شد. و با ادامه تحقیق، نمی‌توان با قطعیت گفت که هوش مصنوعی یا اخراج کارکنان باعث تعلیق پروازها شده‌اند.
اما این بحران پرسش‌هایی را درباره اقدامات دولت ترامپ در زمینه تلاش برای جایگزینی کارکنان نهادهای فدرال با هوش مصنوعی مطرح می‌کند.
منبع: جماران
