، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور کشورمان، صبح چهارشنبه (20 آبان) به دعوت رسمی رجب طیب اردوغان، تهران را به مقصد آنتالیا ترک کرد تا در اجلاس سران اقدام اقلیمی در چارچوب سی‌ویکمین کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد شرکت کند. این سفر دو روزه اعلام شده بود و اجلاس سران آنتالیا نیز در روزهای چهارشنبه و پنجشنبه، ۲۰ و ۲۱ آبان برگزار شد. اهداف سفر؛
از دیپلماسی اقلیمی تا رایزنی سیاسی پزشکیان پیش از عزیمت به ترکیه، سه محور اصلی برای حضور در این اجلاس برشمرد: طرح مواضع ایران درباره پیامدهای زیست‌محیطی جنگ، گفت‌وگو درباره تحولات منطقه‌ای و استفاده از فرصت حضور سران کشورها برای گسترش رایزنی‌های دوجانبه. وی با اشاره به حضور نمایندگان ۱۹۶ کشور در اجلاس و مشارکت ۷۱ کشور در سطح رئیس‌جمهور یا نخست‌وزیر، این نشست را فرصتی برای انتقال دیدگاه‌های ایران درباره جنگ و پیامدهای آن دانست. از این منظر، حضور پزشکیان در آنتالیا صرفاً یک مشارکت تشریفاتی در نشست اقلیمی نبود؛
وی تلاش داشت از ظرفیت یک گردهمایی بین‌المللی برای پیشبرد هم‌زمان دیپلماسی زیست‌محیطی و رایزنی‌های سیاسی در شرایط جنگ استفاده کند. دیدار با اردوغان؛ محور اصلی روابط دوجانبه و امنیت منطقه مهم‌ترین دیدار سفر پزشکیان در روز پنجشنبه (21 آبان) صورت گرفت که با رجب طیب اردوغان بود. دو رئیس‌جمهور درباره راه‌های گسترش روابط دوجانبه و آخرین تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی گفت‌وگو کردند. در این دیدار، دو طرف بر ضرورت استفاده بیشتر از ظرفیت‌های اقتصادی و تجاری ایران و ترکیه، تسهیل همکاری‌های اقتصادی، تقویت مشارکت بخش خصوصی و شناسایی فرصت‌های جدید همکاری تأکید کردند.
همچنین گسترش همکاری‌های منطقه‌ای برای حفظ صلح، ثبات و امنیت پایدار مورد توجه قرار گرفت. نکته قابل توجه در این ملاقات، حضور هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، و یاشار گولر، وزیر دفاع این کشور بود. این حضور نشان می‌دهد ملاقات در سطحی فراتر از گفت‌وگوی صرفاً اقتصادی و تشریفاتی برگزار شده است؛ هرچند بیانیه رسمی منتشرشده از سوی ریاست‌جمهوری ترکیه جزئیات مذاکرات را تشریح نکرده است. بر اساس گزارش روزنامه ترکی دیلی صباح، اردوغان در این ملاقات خواستار پایان فوری درگیری میان ایران و آمریکا و برقراری صلحی پایدار شد.
او همچنین بر ضرورت فراهم شدن زمینه توافق و فرصت دادن به دیپلماسی تأکید کرد. این موضع در شرایطی اهمیت دارد که ترکیه از یک سو با ایران روابط اقتصادی و امنیتی گسترده‌ای دارد و از سوی دیگر، نسبت به پیامدهای گسترش جنگ در منطقه و تأثیر آن بر امنیت مرزها، تجارت و انرژی نگرانی دارد. برای آنکارا، جلوگیری از تشدید درگیری‌ها و حفظ ثبات منطقه‌ای اهمیت مستقیم امنیتی و اقتصادی دارد. پاکستان؛ رایزنی با یکی از مسیرهای دیپلماسی تهران و واشنگتن پزشکیان روز چهارشنبه با شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، نیز دیدار کرد.
این ملاقات از حیث تحولات جنگ و تلاش‌های دیپلماتیک منطقه‌ای اهمیت ویژه‌ای داشت. بر اساس بیانیه رسمی دولت پاکستان، دو طرف درباره روابط سیاسی و اقتصادی، گسترش تجارت و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای گفت‌وگو کردند. شریف با ابراز نگرانی عمیق از ادامه درگیری‌ها، بر ضرورت گفت‌وگو، خویشتن‌داری، کاهش تنش و استمرار تلاش‌های دیپلماتیک برای دستیابی به صلح پایدار تأکید کرد. نخست‌وزیر پاکستان همچنین از آمادگی کشورش را برای ادامه نقش سازنده در حمایت از صلح و ثبات منطقه خبر داد. پزشکیان نیز از حمایت دیپلماتیک پاکستان و تلاش‌های این کشور برای صلح و امنیت منطقه قدردانی کرد.
اهمیت این ملاقات در آن است که پاکستان در ماه‌های گذشته یکی از مسیرهای مهم میانجی‌گری و ارتباط میان تهران و واشنگتن بوده است. بنابراین، دیدار دو مقام فرصتی برای بررسی وضعیت تلاش‌های دیپلماتیک و حفظ هماهنگی میان دو کشور محسوب می‌شود. عراق؛ رایزنی با رئیس‌جمهور جدید و مسئله ثبات منطقه پزشکیان در روز چهارشنبه با نزار آمیدی، رئیس‌جمهور عراق، نیز دیدار کرد. دو طرف آخرین تحولات روابط دوجانبه را بررسی کردند و بر تقویت تعامل سازنده، گسترش همکاری‌ها و استفاده از ظرفیت‌های متقابل در حوزه‌های مختلف تأکید داشتند.
این ملاقات در شرایطی انجام شد که عراق نیز در هفته‌های اخیر برای ایفای نقش دیپلماتیک در کاهش تنش میان ایران و آمریکا تحرکاتی داشته است. از این جهت، گفت‌وگوی پزشکیان و آمیدی را می‌توان بخشی از رایزنی تهران با بغداد درباره روابط دوجانبه و تحولات امنیتی منطقه دانست. اهمیت این دیدار با توجه به اخباری در خصوص بسته شدن گذرگاه های تجاری در مرز منتشر شد، می تواند بیش از آن چیزی باشد که در رسانه های منتشر شده است. ارمنستان و نروژ؛ گسترش دامنه رایزنی‌ها رئیس‌جمهور ایران در حاشیه اجلاس با نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، نیز دیدار کرد.
دو طرف درباره چشم‌انداز روابط دوجانبه و تحولات قفقاز گفت‌وگو کردند. تقویت ارتباطات منطقه‌ای، توسعه همکاری‌های اقتصادی و زیرساختی و تداوم رایزنی‌های سیاسی از محورهای این ملاقات بود. برای تهران، حفظ ارتباط نزدیک با ایروان در شرایطی که تحولات قفقاز جنوبی و طرح‌های اتصال منطقه‌ای اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند، موضوعی راهبردی است. پزشکیان همچنین با یوناس گار استوره، نخست‌وزیر نروژ، دیدار کرد. این دو مقام ارشد بر اهمیت دیپلماسی، گفت‌وگوی سازنده و همکاری چندجانبه تأکید داشتند. اقلیم کردستان؛
تأکید بر همکاری اقتصادی و امنیت مرزها یکی از دیدارهای مهم روز پنجشنبه، ملاقات پزشکیان با نیچروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان عراق، بود. پزشکیان در این دیدار با اشاره به پیوندهای تاریخی، فرهنگی و قومی میان مردم ایران و اقلیم کردستان، بر ضرورت گسترش روابط در همه حوزه‌ها به‌ویژه تجارت و اقتصاد تأکید کرد. او همچنین گفت ایران آماده استفاده از ظرفیت‌های موجود برای توسعه مناسبات اقتصادی و تجاری با اقلیم کردستان است. بارزانی نیز با تأکید بر ضرورت صلح و ثبات منطقه‌ای، اعلام کرد که اقلیم کردستان اجازه نخواهد داد از خاک آن برای انجام اقدامات ضدایرانی استفاده شود.
او همچنین آمادگی اقلیم را برای گسترش روابط تجاری و اقتصادی با ایران اعلام کرد. این بخش از گفت‌وگو از منظر امنیت مرزهای غربی ایران اهمیت دارد. تهران در سال‌های گذشته همواره بر جلوگیری از فعالیت گروه‌های مسلح و اقدامات امنیتی علیه ایران از خاک اقلیم کردستان تأکید کرده است. بنابراین، موضع اعلام‌شده بارزانی درباره استفاده نشدن از خاک اقلیم علیه ایران، در کنار بحث همکاری‌های اقتصادی، یکی از نکات قابل توجه این ملاقات بود. دیپلماسی اقلیمی؛ طرح مطالبه خسارت جنگ در سطح بین‌المللی بخش دیگر برنامه پزشکیان، سخنرانی در اجلاس سران بود.
وی در این سخنرانی خواستار ایجاد سازوکارهای بین‌المللی برای مستندسازی و ارزیابی خسارات زیست‌محیطی ناشی از حملات نظامی و پاسخگو کردن عاملان این خسارات شد. رئیس جمهور کشورمان با تأکید بر ارتباط میان صلح و حفاظت از محیط زیست، گفت تعهدات اقلیمی کشورها در دوران صلح باید با مسئولیت‌پذیری آنها در زمان جنگ همراه باشد. پزشکیان در بخشی از سخنان خود اعلام کرد حملات به تأسیسات سوخت در عسلویه حدود ۵۰۰ هزار تن آلاینده آزاد کرده و حملات به مخازن سوخت اطراف تهران نیز به انتشار حدود یک میلیون تن دی‌اکسید کربن منجر شده است.
رئیس‌جمهور همچنین خواستار ایجاد سازوکاری برای جبران خسارات زیست‌محیطی ناشی از حملات نظامی شد. اهمیت این مطالبه در آن است که توافق‌های اقلیمی موجود، با وجود پیش‌بینی منابع مالی برای کمک به کشورهای در حال توسعه، سازوکار مشخصی برای جبران خسارات زیست‌محیطی ناشی از حملات نظامی ندارند. ارزیابی سفر پزشکیان به ترکیه مجموع دیدارهای انجام‌شده در آنتالیا نشان می‌دهد سفر پزشکیان دو دستور کار هم‌زمان داشته است. دستور کار نخست، استفاده از اجلاس اقلیمی برای طرح پیامدهای زیست‌محیطی جنگ و تلاش برای تبدیل آن به مطالبه‌ای بین‌المللی بود.
دستور کار دوم، بهره‌گیری از حضور سران کشورها برای رایزنی درباره روابط دوجانبه، امنیت منطقه‌ای و تحولات جنگ بود. دیدار با اردوغان، به دلیل سطح مشارکت مقام‌های سیاسی و نظامی ترکیه و تأکید بر پایان درگیری‌ها، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. ملاقات با نخست‌وزیر پاکستان نیز به دلیل نقش اسلام‌آباد در تلاش‌های دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن اهمیت دارد. در کنار آن، گفت‌وگو با مقام‌های عراق و اقلیم کردستان، ارمنستان و نروژ نشان می‌دهد تهران از این فرصت برای ارتباط با مجموعه‌ای از بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی استفاده کرده است.
منبع: خبرگزاری موج
