جام جم آنلاین: وقتی به من گفتند قرار است برای یک مأموریت دو روزه به بندرعباس و میناب برویم، فضای خبری به سمتی رفته بود که احتمال درگیری نظامی در جنوب کشور بالا بود. با وجود این بدون درنگ آماده سفر شدم. باید می‌رفتم و میناب را می‌دیدم، بی‌واسطه و مستقیم. تنها کاری که کردم این بود که به مادرم نگفتم قرار است بروم جنوب، دلشوره می‌گرفت و دو سه روزی نگرانم می‌شد. کار ما همین است و باید گاهی خطر را هم پذیرفت.
البته از نظر آقای احمد میدری وزیر ضد خبرنگار کار، تعاون و رفاه اجتماعی کار ما خبرنگاران، اصلا سخت و زیان‌آور نیست حتی اگر برای مأموریت به منطقه‌ای برویم که احتمال درگیری نظامی در آن بالا باشد. جالب این‌که همان شبی که ما صبحش راهی سفر شدیم، نیرو‌های پدافند کشور یک پهپاد متجاوز را در آسمان میناب سرنگون کردند. این سفر را وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هماهنگ کرده بود. وزیر میراث در هیأت دولت ریاست کمیته ویژه‌ای را دارد که درباره میناب تشکیل شده است.
علاوه بر این سفر همزمان با روز دانش‌آموز برنامه‌ریزی شده بود تا یاد و نام شهدای دانش‌آموز فاجعه ۹ اسفند این شهر، گرامی داشته شود. پرواز ما با هواپیمایی ماهان بود و می‌دانستم که این هواپیمایی پروازهایش را از طریق ترمینال ۴ فرودگاه مهرآباد انجام می‌دهد، ولی پیامکی که از سوی هماهنگ‌کنندگان سفر برایم ارسال شده بود، تأکید کرده بود که به ترمینال ۲ برویم. وقتی وارد محوطه فرودگاه شدم، تابلوی بزرگی را دیدم که تأکید کرده بود پرواز‌های همه خطوط هوایی از ترمینال ۱ و ۲ انجام می‌شود.
کاروانی از هنرمندان و اصحاب رسانه وارد فرودگاه که شدم، علی اصغر عزتی‌پاک، داستان‌نویس را دیدم که او هم به دنبال صف دریافت کارت پرواز بندرعباس بود. متوجه شدم که در کاروان ما علاوه بر اصحاب رسانه، گروهی از هنرمندان نیز حضور دارند، چهره‌های آشنا یکی‌یکی وارد می‌شدند؛ آتش تقی‌پور، مریم معترف، علیرضا استادی، داوود فتحعلی‌بیگی، سونیا پوریامین، بهرام ابراهیمی، بابک خواجه‌پاشا، ناصر فیض، انسیه شاه‌حسینی، انوش معظمی، سارا روستاپور، علی داوودی و…. پرواز با تأخیری یک ساعته انجام شد و در بدو ورود به بندر، اعضای کاروان به وسیله اتوبوس راهی سفر به میناب شدند.
میناب شهری باستانی در شرق بندرعباس است. برخی سابقه تاریخی این شهر را به بیش از ۲۵ قرن قبل ارجاع می‌دهند. گفته می‌شود نام تاریخی این شهر «آنامیس» بوده و در سفرنامه نئاخوس که ۳۰۰ سال قبل از میلاد می‌زیسته، نام این شهر آمده است. چیزی که در بدو ورود به شهر مشهود است، چهره فقر در مناطق حاشیه‌ای و روستا‌های این شهر است. کوچه‌های خاکی و تو در تو از مقابل‌مان می‌گذرد تا این‌که اتوبوس بعد از حدود یک‌ساعت‌ونیم به گلزار شهدای میناب می‌رسد.
اینجا اشک فراوان است برای شهدای مدرسه شجره طیبه میناب در گلزار شهدا، محیط ویژه‌ای طراحی شده است. با همکاری گروهی از خیران و آستان قدس رضوی، محیط به شکلی آبرومند درآمده است. در بدو ورود به گلزار شهدای مدرسه، باید کفش‌ها را بیرون بیاوری و وارد شوی. تا چشم کار می‌کند، قبر‌هایی است که بر بالای آنها عکس دانش‌آموزان و معلمان شهید قرار گرفته است. بعد از تمام شدن تمام قبور مطهر، در یک بخش مسقف دیگر، یک قبر بزرگ درست شده است. وقتی درباره آن می‌پرسیم، شوکه می‌شویم.
این قبر بزرگ بعد از تدفین همه شهدا ایجاد شده است و در آن ۳۲ قطعه از پیکر شهدا که بعدا کشف شده است، قرار گرفته است. این قبر بزرگ و روایت‌هایی که درباره متلاشی‌شدن پیکر شهدا می‌شنویم، نشان از شدت فاجعه‌ای دارد که هنوز بخش بزرگی از آن روایت نشده است. واقعا نمی‌شود وارد این محیط شوی، عکس‌های کودکان خندان روی مزارشان را ببینی و درباره نحوه شهادت‌شان بشنوی و بتوانی جلوی اشک‌های خود را بگیری. بر سر قبرها، خانواده‌هایی نشسته‌اند.
با برخی همکلام می‌شویم، البته بیشتر کسانی که بر سر قبرها حاضرند، خانم‌ها هستند و به همین دلیل برای‌شان راحت‌تر است که با خانم‌های خبرنگار همکلام شوند. تقریبا همگی از رسانه‌ها گله دارند. می‌گویند رسانه‌ها در این مدت حرف‌های‌شان را سانسور و تقطیع کرده‌اند، هر وقت خواسته‌اند از مسئولان انتقاد کنند، حرف‌شان پخش نشده و به جایی نرسیده است. خانواده‌های دانش‌آموزان شهید و بازمانده هرکدام به شکلی از مسئولان انتقاد دارند و بخش عمده‌ای از انتقاد‌ها به بنیاد شهید و امور ایثارگران برمی‌گردد.
خانواده شهدا می‌گویند بیمه دانش‌آموزان هنوز به آنان پرداخت نشده و خانواده بازماندگان از کم اعتنایی‌ها گله دارند. تعداد زیادی از دانش‌آموزانی که زنده مانده‌اند، دچار آسیب‌های جسمی و روحی شدیدی شده‌اند. برخی از دانش‌آموزان مشکل جدی شنوایی پیدا کرده‌اند و تعدادی از آنها هنوز قادر به صحبت کردن نیستند. تعدادی هم دچار سوختگی‌هایی شده‌اند که برای درمان باید به شهر‌های دیگر بروند و برگردند.
این آسیب‌ها حتی خانواده‌های دانش‌آموزان را تحت تأثیر قرار داده است و امداد‌های روحی و روانی برای بازگرداندن خانواده‌ها و دانش‌آموزان به زندگی عادی به طرز محسوسی ناکافی بوده است. نکته تلخ این‌که برخی از دانش‌آموزان دو آرامگاه دارند، برخی در همان گلزار شهدا و برخی در روستا‌ها و مناطق مجاور از‌جمله در بشاگرد که تعدادی از آنها اهل آنجا بوده‌اند.
همین مسأله یعنی تکرار تشییع پیکر‌ها که احتمالا به‌دلیل شرایط خاص حمله و شدت آن، ناگزیر باعث شده خانواده‌ها به‌شدت آسیب روحی ببنیند، چون برخی خانواده‌ها مجبور شدند در دفعات مختلف تکه‌های پیکر‌های مطهر شهدای‌شان را دفن کنند. خانواده‌ها دائم این سؤال را می‌پرسند که چرا کسی از بنیاد شهید بازخواست نمی‌کند که چرا کم کاری کرده است؟ خانواده دانش‌آموزانی که دچار مشکلات جسمی از جمله ناشنوایی شده‌اند درباره تأخیر در خصوص تشکیل پرونده جانبازی گلایه دارند.
یکی از خبرنگاران همراه‌مان بعد‌ها گفت من با خانواده‌های دانش‌آموزان لامرد گفت‌و‌گو کردم، برای آن دانش‌آموزان بلافاصله پرونده جانبازی تشکیل شد، اما چون اغلب زیر ۲۵ درصد تعیین درصد شدند، چیزی دست‌شان را نگرفت، نگران بود که همان اتفاق در میناب تکرار شود.
مدرسه میناب، یک ساختمان یا یک سند؟ بعد از گلزار شهدا، راهی می‌شویم تا از ساختمان مدرسه دیدن کنیم. در مسیر برگشت، تابلوی بالای یک مغازه توجهم را جلب می‌کند. عکس سه دانش‌آموز شهید در کنار هم در تابلو دیده می‌شود، با این نوشته: سه شهید در کنار هم، خواهرزاده‌های عزیزم شهادت‌تان مبارک! فاجعه روز ۹ اسفند، فقط والدین دانش‌آموزان را درگیر خود نکرده است. همه شهر هنوز در شوک است. میناب شهر کوچکی است و شهادت ۱۶۸ نفر از‌جمله ۱۲۱ دانش‌آموز، معلمان و کادر آموزشی مدرسه، خانواده‌های دانش‌آموزان و امدادگران همه این شهر را سوگوار کرده و داغ این سوگ هنوز تازه است.
در جریان حمله موشکی ارتش تروریستی آمریکا حتی یک جنین شش ماهه هم همراه مادرش شهید شده است و این اتفاق تلخ آن‌قدر روایت ناگفته دارد که باید سال‌ها و سال‌ها درباره‌اش گفت. مدرسه شجره طیبه، در منطقه‌ای از شهر واقع شده که نسبت به بقیه شهر، برخوردارتر به نظر می‌رسد. دیوار‌های بیرونی مدرسه سالم است و با عکس‌هایی از شهدا تزئین شده است. در ساعت ۱۱:۲۰ که نخستین حمله صورت گرفته است، بچه‌ها در کلاس‌های‌شان بوده‌اند و بعد از حمله، مدرسه و شهر دچار التهاب می‌شود.
گروه زیادی از والدین به محل مدرسه می‌روند تا از وضعیت فرزندان‌شان کسب اطلاع کنند و امدادگران هم به محل مدرسه می‌رسند. مسئولان مدرسه و معلمان برای این‌که التهاب در میان دانش‌آموزان را کاهش دهند و امکان امداد را فراهم کنند بچه‌ها را به نمازخانه مدرسه در طبقه بالا می‌برند. در همین زمان حمله بعدی صورت می‌گیرد و این‌بار نمازخانه هدف قرار می‌گیرد. بیشترین تلفات مربوط به حمله دوم است. بال جنوبی مدرسه به‌صورت کامل ویران شده و روی دانش‌آموزان ریخته است. ساختمان ویران مدرسه، نشانه‌ای زنده از یک جنایت تلخ و کشتار عمدی غیرنظامیان است.
تصمیم بر این است که این ساختمان به همین صورت باقی بماند و مدرسه صورت موقت به ساختمانی در مجاورت محل قبلی منتقل شده که گویا ساختمان اداره برق بوده است. البته به‌دلیل شرایط ویژه استان هرمزگان و نیز مشکلات روحی دانش‌آموزان، کلاس‌ها به‌صورت مجازی برگزار می‌شود و آنها فعلا به مدرسه نمی‌روند. مدرسه جدید قرار است با همکاری خیران در محل دیگری ساخته شود. در حین بازدید از مدرسه و تهیه فیلم و عکس، یکی از مردم منطقه که لباس بسیجی به تن دارد، به ما درباره قدم زدن در میان ویرانه‌های مدرسه تذکر می‌دهد که احتمالا هنوز برخی بقایای پیکر‌ها زیر آوار باشد.
ساعتی که زمان حمله اول را نشان می‌دهد و روی همان زمان متوقف مانده است، به ما هشدار می‌دهد که در مسیر‌های ایمن حرکت کنیم؛ چراکه برخی از سازه‌های باقی‌مانده در بال شمالی، استحکام لازم را ندارند. در محیط مدرسه، مرد سیاهپوشی را می‌بینم که در کنار بابک خواجه‌پاشا قدم می‌زند. می‌فهمم که پدر شهید جاویدالاثر ماکان نصیری است. خانواده او مدت‌هاست که ارتباط خود را با رسانه‌ها قطع کرده‌اند و سعی می‌کنند آرامش از دست رفته زندگی خود را بازسازی کنند. همکاران خبرنگار هم به این انتخاب آنها احترام می‌گذارند و کسی برای گفت‌و‌گو با پدر ماکان پیشقدم نمی‌شود.
نکته قابل توجه این است که بابک خواجه‌پاشا قصد دارد فیلمی درباره میناب بسازد و این اتفاق می‌تواند گامی در جهت روایت مظلومیت میناب باشد.
یک نشست و چندین سخنران عصر همان روز به بندرعباس برمی‌گردیم و بعد از استراحتی بسیار کوتاه، راهی می‌شویم تا در نشست بزرگداشت شهدای دانش‌آموز میناب شرکت کنیم. در مسیر رفت به سالن برگزاری همایش که در شرکت گاز سرخون و قشم واقع شده است، صدای انفجار مانند رعد و برق مقداری گروه را می‌ترساند و نکته عجیب این‌که بعد از آن رعد و برق شدید، بارانی هم در کار نیست. نشست با تأخیر زیاد و البته برخی بی‌برنامگی‌ها همراه است.
قرار است در این نشست در خصوص چگونگی روایت میناب صحبت شود برای همین یک پنل طولانی با حضور چند چهره رسانه‌ای، سینمایی و دانشگاهی در برنامه گنجانده شده که البته مشخص است شرکت‌کنندگان آمادگی خاصی هم برای ارائه صحبت ندارند. طبق معمول برنامه‌های این‌چنینی چند سخنرانی مسئولان محترم از استاندار گرفته تا وزیر میراث و نایب‌رئیس مجلس، پیش‌بینی شده است. همچنین چند قطعه موسیقی نیز اجرا می‌شود. در حین برنامه با کج‌سلیقگی اعلام می‌شود وزیر میراث هدیه‌ای ۵۰ میلیونی به خانواده شهدا تقدیم خواهد کرد.
گروهی از خانواده‌های شهدا با عکس فرزندان شهیدشان در برنامه نشسته و شاهد سخنرانی‌های طولانی مسئولان بودند، اما عجیب بود که حتی یکی از آنها دعوت نشد تا حرف بزند. مسیر روایت میناب به نظر اشتباه انتخاب شده است. روایت را باید از زبان مادران و پدران شهید شنید، آنها باید درباره آنچه بر این شهر گذشته صحبت کنند. چرا از جانبازان کوچک این حادثه و رنج‌شان کسی چیزی نمی‌گوید؟ از کودکانی که ماه‌هاست با اضطراب و ترس زندگی می‌کنند و زبان‌شان بند آمده است. آیا آنها باید بنشینند تا مسئولان دولتی برای‌شان میناب را تعریف کنند؟
این مسیر اشتباه است و باید از همین امروز دولت در سیاست‌گذاری خود درباره این فاجعه، همه ابعاد را با هم ببیند. وزیر میراث البته قول‌هایی می‌دهد، از این‌که به وضعیت خانواده‌ها رسیدگی خواهد شد، با آنان جلسات مفصلی برگزار خواهد شد و ۲۲ دستگاه دولتی پای کار میناب آمده‌اند، اما تا زمانی که این وعده‌ها صورت عملی پیدا نکنند، باید دلخوری‌ها و گلایه‌های بازماندگان حادثه میناب را شنید؛ مشکل میناب با هدیه ۵۰ میلیون تومانی حل نمی‌شود.
آرش شفاعی / سردبیر جام‌جم آنلاین
منبع: جام جم آنلاین
