جام جم آنلاین: خرید اعتباری یکی از روش‌های رایج حمایت از قدرت خرید خانوار‌ها در بسیاری از کشور‌های جهان است. در این کشورها، بخش قابل‌توجهی از مردم برای تأمین نیاز‌های روزمره خود از خرید‌های (کارت‌های) اعتباری استفاده کرده و براساس اعتباری که در اختیارشان قرار می‌گیرد، خرید‌های خود را مدیریت می‌کنند. این روش به خانوار‌ها کمک می‌کند تا در مقاطع مختلف ماه، به‌ویژه زمانی که با کمبود نقدینگی مواجه می‌شوند، بتوانند نیاز‌های ضروری زندگی خود را تأمین کنند. این روش در بسیاری از کشور‌های دنیا، به یک رویه معمول تبدیل شده است.
مردم با توجه به درآمد، زمان دریافت حقوق و تعهدات مالی خود، از این اعتبارات استفاده می‌کنند و بازپرداخت متناسب با شرایط اقتصادی‌شان انجام می‌شود؛ بنابراین تجربه جهانی نشان می‌دهد که خرید اعتباری در صورت طراحی و اجرای صحیح، می‌تواند ابزار مؤثری برای حمایت از خانوار‌ها باشد. البته در ایران تجربه گسترده‌ای در این زمینه وجود ندارد. یکی از نمونه‌های شناخته‌شده، کارت‌های حکمت نیرو‌های مسلح است که براساس آن، اعتباری در اختیار کارکنان قرار می‌گیرد تا بتوانند از فروشگاه‌های مشخص خرید کنند.
اخیرا سازمان تأمین اجتماعی نیز طرحی را اعلام کرد که براساس آن، افراد مستمری‌بگیر می‌توانند حدود ۱۰ روز پیش از دریافت حقوق، از اعتبار خرید استفاده کنند. البته هنوز بازخورد مشخصی از اجرای این طرح وجود ندارد؛ ضمن این‌که مدت استفاده از اعتبار در این طرح کوتاه است. درباره طرح جدید خرید اعتباری کالا برای یارانه‌بگیران نیز باید منتظر ماند و دید دولت تا چه اندازه می‌تواند آن را به‌درستی مدیریت و اجرا کند.
اگر این طرح با همان سازوکاری که در کشور‌های دیگر اجرا می‌شود، در ایران نیز عملیاتی شود، قطعا می‌تواند اثرگذار باشد، اما تحقق این هدف به فراهم شدن چند شرط اساسی بستگی دارد؛ نخست این‌که دسترسی مردم به کالاها و فروشگاه‌های طرف قرارداد باید مشخص شود و خانوار‌ها در نقاط مختلف کشور بتوانند بدون دشواری از اعتبار خود استفاده کنند. دوم این‌که نباید کالا‌های قابل خرید به اقلام خاص و محدودی منحصر شود.
اگر دولت بتواند موانع را برطرف کند، به‌ویژه در شرایطی که خانوار‌ها با تورم و مشکلات درآمدی مواجه هستند، خرید اعتباری می‌تواند کمک قابل‌توجهی به تأمین نیاز‌های ضروری آنها باشد. یکی از موضوعات مهم در اجرای این طرح، پشتوانه اعتباری و امکان اطمینان از بازگشت منابع است. در گذشته نیز دولت برای پرداخت تسهیلات به دهک‌های کم‌درآمد، از ظرفیت یارانه نقدی به‌عنوان ضمانت بازپرداخت استفاده کرده بود.
این تجربه نشان می‌دهد که اگر اطلاعات اقتصادی و اجتماعی خانوار‌ها در کشور به‌صورت متمرکز، جامع و دقیق جمع‌آوری و مدیریت شود، امکان اجرای طرح‌های اعتباری متنوعی وجود خواهد داشت. البته دولت باید بر نحوه تخصیص اعتبار، فرآیند خرید، میزان استفاده خانوار‌ها و بازپرداخت منابع نظارت داشته باشد تا اجرای طرح با مشکلات و چالش‌های متعدد مواجه نشود. طرح‌های خرید اعتباری اگر به‌درستی اجرا شود، می‌تواند بخش قابل‌توجهی از حمایت‌های اجتماعی را مدیریت کند.
این روش به دولت امکان می‌دهد حمایت‌های خود را در زمان‌هایی که خانوار‌ها بیشتر به منابع مالی نیاز دارند، در اختیارشان قرار دهد و بخشی از مشکلات معیشتی آنها را کاهش دهد.
نویسنده: حمید حاجی‌اسماعیلی / کارشناس اقتصادی
منبع: جام جم آنلاین
