به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، موضوع توسعه حمل‌ونقل ترکیبی و موانع پیش‌روی اتصال زنجیره‌های جاده‌ای، ریلی و دریایی، در برنامه «میز اقتصاد» شبکه خبر با حضور مسعود پُلمه (نایب‌رئیس کمیسیون حمل‌ونقل و لجستیک اتاق بازرگانی تهران)، اباذر براری (معاون بین‌الملل فدراسیون حمل‌ونقل و لجستیک ایران) و محمد سیاوشی (رئیس کارگروه لجستیک مجمع کارآفرینان ایران) مورد بحث و بررسی دقیق قرار گرفت.
حمل‌ونقل در ایران پیونددهنده زنجیره ارزش نیست / سقوط رتبه لجستیکی به ۱۲۳ در ابتدای این نشست، مسعود پُلمه با تشریح تفاوت بنیادین مفهوم لجستیک در کشور با استاندارد‌های جهانی اظهار داشت: «در ادبیات اقتصادی دنیا، حمل‌ونقل یک ابزار اتصال‌دهنده در تمام فرایندهای زنجیره تأمین و مدیریت است، اما در کشور ما صرفاً به مفهوم جابه‌جایی فیزیکی بار دیده می‌شود.
همین نگاه محدود سبب شده صنایع راهبردی به دلیل نبود اطمینان، خودشان دپارتمان‌های حمل‌ونقل مستقل دایر کنند که نتیجه آن، شکل‌گیری جزیره‌های پراکنده و تضعیف مدیریت شایسته بر حمل‌ونقل چندوجهی و عدم تحقق اقتصاد مقیاس است.» وی با ابراز تأسف از افت جایگاه بین‌المللی ایران در شاخص عملکرد لجستیک بانک جهانی (LPI) گفت: «سقوط آزاد رتبه لجستیک ایران از ۶۴ به ۱۲۳ جهان گویای آن است که عملاً مزیتی برای بهره‌برداری بالفعل از اصول لجستیکی خلق نکرده‌ایم.
این در حالی است که کشوری مانند ترکیه با بخش خصوصی فعال و ساختاری منسجم به رتبه حدود ۲۲ دست یافته و فاصله چشمگیری ایجاد کرده است.» حمل‌ونقل ترکیبی، ضرورت نجات بهره‌وری / نبود تناسب میان پس‌کرانه و بنادر شمالی در ادامه، اباذر براری حمل‌ونقل ترکیبی را برای موقعیت ژئوپلیتیک ایران یک «ضرورت گریزناپذیر» و نه یک انتخاب دانست و تأکید کرد: «طی سال‌های گذشته به علت کاهش شدید بودجه‌های عمرانی، توسعه زیرساختی متوقف یا کند شده است، اما چالش حادتر، عدم بهره‌برداری درست از همان ظرفیت‌های موجود و نبود مدیریت یکپارچه است.» وی با اشاره به ناترازی ظرفیت بنادر و پس‌کرانه‌ها تصریح کرد: «بنادر شمالی ما ظرفیت اسمی نزدیک به ۱۰ میلیون تن دارند، اما پس‌کرانه‌های ریلی و جاده‌ای کشش پشتیبانی از این حجم بار را ندارند.
حتی اگر شناورهای ۳ تا ۵ هزار تنی پهلوگیری کنند، در تخلیه و توزیع ترکیبی با گره جدی روبه‌رو می‌شویم؛ زیرا میان مدهای ریلی، جاده‌ای و دریایی هماهنگی و نگاه واحد حاکم نیست و دستگاه‌های دولتی بیشتر به دنبال گسترش دایره اختیارات سازمانی خود هستند تا حل مسئله.» دخالت ۲۲ نهاد در ترانزیت و شعارهای محقق‌نشده کریدور شمال-جنوب نایب‌رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق تهران در بخش دیگری از صحبت‌های خود به دست‌اندازهای بوروکراتیک اشاره کرد و گفت: «در مقوله ترانزیت، بیش از ۲۲ سازمان و نهاد مداخله دارند که هرکدام مأموریت مستقل خود را دنبال می‌کنند.
این تداخل فرایندی، خواب طولانی کالا در بنادر، بالا رفتن هزینه‌ها و جهش ریسک را رقم زده است.» وی ادامه داد: «به عنوان نمونه، در کریدور شمال–جنوب که وعده عبور ۶۰ میلیون تن کالا مطرح بود، ارقام فقط روی کاغذ ماند؛ چراکه مدت سیر کالا از برآورد ۲۵ روز به بیش از ۵۵ روز کشیده شده و هزینه حمل کانتینری نیز از حدود ۴۰۰۰ دلار به بیش از ۸۰۰۰ دلار رسیده است. دولت نباید به صورت پسیو و فیزیکی به دنبال درآمدزایی مستقیم از لجستیک باشد، بلکه باید نقش بسترساز و رگولاتور را بازی کند.» هزینه‌های پنهان؛
از استهلاک ناوگان تا جهش هزینه‌های ارزی کانتینر پلمه با بیان اینکه نباید هزینه‌های حمل‌ونقل را با کل هزینه لجستیک اشتباه گرفت، افزود: «هزینه‌های انبارداری، بازرسی‌ها، تخلیه و بارگیری و به‌ویژه هزینه‌های پنهان ناشی از بهره‌وری پایین، فرسودگی ناوگان و مصرف بالای سوخت، خسارت‌های زیست‌محیطی و استهلاک جاده‌ای سنگینی بر دوش اقتصاد می‌گذارد.» براری نیز در تکمیل این بحث با ارائه آمارهای مقایسه‌ای هشدار داد: «هر کشتی ۵ هزار تنی نیازمند دست‌کم هزار دستگاه تریلر برای تخلیه جاده‌ای است.
در حال حاضر به دلیل تغییر مسیر کشتی‌ها به مقاصدی مانند بندر مرسین، هزینه حمل هر کامیون به ۴ تا ۵ هزار دلار رسیده است. همچنین هزینه جابه‌جایی هر کانتینر ۴۰ فوت که در گذشته ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ دلار تمام می‌شد، اکنون به بالای ۱۵ تا ۲۰ هزار دلار جهش یافته که مستقیماً بر قیمت تمام‌شده سبد کالای خانوار اثر می‌گذارد.» سرمایه‌گذاری‌های نامتوازن؛
انزوای ریلی فرودگاه‌های پیام و امام خمینی پلمه با انتقاد از ساخت‌وسازهای فاقد توجیه زنجیره تأمین خاطرنشان کرد: «در برخی استان‌های مرکزی بدون قرارگیری در مسیر شریان‌های اصلی ترانزیت، بنادر خشک میلیاردی با اخذ تمامی مجوزها ایجاد شده که اکنون بلااستفاده رها شده‌اند.
از سویی دیگر، مجموعه‌های لجستیکی و فرودگاهی استراتژیکی مانند شهر فرودگاهی امام خمینی و منطقه اقتصادی فرودگاه پیام البرز با وجود ترافیک بار هوایی، هنوز فاقد اتصال معنادار و پیوند ریل تجاری هستند.» بازار ۹.۲ میلیارد دلاری لجستیک در محاصره ضعف حکمرانی و ۲۶ هزار کامیون معطل در بخش دیگری از این برنامه، محمد سیاوشی ارزش بازار لجستیک کشور را رقمی بالغ بر ۹.۲ میلیارد دلار برآورد کرد و گفت: «لجستیک بازیگر فرعی نیست، بلکه یکی از ستون‌های اساسی اقتصاد ملی است. ما نباید حمل‌ونقل ترکیبی را تنها در جابه‌جایی فیزیکی محموله بین ریل، جاده و دریا ببینیم؛
ترکیبی شدن یعنی پیوستگی مدیریت، فرایندهای مالی، اطلاعاتی، مدل تجاری و تقبل مسئولیت در سراسر زنجیره.» رئیس کارگروه لجستیک مجمع کارآفرینان ایران ریشه رنج‌های لجستیکی را «بحران در حکمرانی واحد» دانست و تأکید کرد: «نبود مدیریت یکپارچه موجب شده بر اساس داده سامانه‌های پایشی (نظیر اردر پارک)، هم‌اکنون بیش از ۲۶ هزار دستگاه کامیون پشت پایانه‌های مرزی در انتظار خروج معطل بمانند. بارها جلسه برگزار شده و مصوبه صادر شده اما گشایش میدانی حس نمی‌شود.
باید طبق راهبرد اعلامی رئیس‌جمهور، سازوکار واقعی و عملیاتی ورود نخبگان و بخش خصوصی به حوزه حکمرانی و اصلاح ریشه‌ها فراهم شود.»
منبع: خبرگزاری صدا و سیما
