قوه قضاییه با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، وارد مرحله تازه‌ای از ارائه خدمات قضایی شده است؛ مرحله‌ای که در آن هوش مصنوعی و ظرفیت سکو‌های دیجیتال برای تسهیل دسترسی مردم به خدمات حقوقی و قضایی به کار گرفته می‌شوند. هدف این تحول، ارائه خدماتی سریع‌تر، دقیق‌تر، کم‌هزینه‌تر و آسان‌تر و کاهش نیاز مردم به مراجعه حضوری به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی است. در همین راستا، زیست‌بوم خدمات هوشمند قضایی با مشارکت سکو‌های اقتصاد دیجیتال شکل گرفته است.
در این مدل، قوه قضاییه دو اقدام اساسی انجام داده است: نخست، در اختیار قرار دادن داده‌های قضایی گمنام‌سازی‌شده برای آموزش هوش مصنوعی و دوم، واگذاری امکان ارائه بخشی از خدمات قضایی به سکو‌های بخش خصوصی همراه با نظارت و تنظیم‌گری. دو گام مهم برای شکل‌گیری زیست‌بوم خدمات هوشمند گام نخست؛ استفاده از داده‌های قضایی برای آموزش هوش مصنوعی بر اساس اعلام رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، بیش از ۱۰ میلیون دادنامه و یک میلیون اظهارنامه پس از گمنام‌سازی و حذف اطلاعات هویتی، برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی در اختیار سکو‌ها قرار گرفته است.
این داده‌ها در کنار سایر مستندات قضایی، زمینه توسعه ابزار‌های هوشمندی را فراهم می‌کنند که قابلیت ارائه مشاوره حقوقی و تولید متون قضایی را دارند. گام دوم؛ واگذاری ارائه خدمات به سکو‌های دیجیتال اقدام دیگر قوه قضاییه، فراهم کردن امکان ارائه بخشی از خدمات قضایی از طریق سکو‌های بخش خصوصی است؛ مدلی که به گفته رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، برای نخستین بار در کشور در چنین گستره‌ای از سوی یک نهاد حاکمیتی اجرا می‌شود.
در این الگو، سکو‌ها با استفاده از زیرساخت‌های خود خدمات قضایی را ارائه می‌کنند و قوه قضاییه نقش نظارت، سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری را بر عهده دارد. به گفته مسئولان، زیرساخت‌های این زیست‌بوم نیز توسط سکو‌های مشارکت‌کننده تأمین شده و ایجاد آن هزینه‌ای برای بودجه دولتی نداشته است. چه خدماتی در زیست بوم خدمات هوشمند قضایی ارائه می‌شود؟ زیست‌بوم خدمات هوشمند قضایی فعالیت خود را با هفت سکوی اولیه آغاز کرده و قرار است ۹ سکوی دیگر نیز به آن اضافه شوند.
خدمات این مجموعه در مرحله نخست شامل پنج خدمت اصلی است که از مهم‌ترین آنها می‌توان به مشاوره حقوقی هوشمند، تنظیم اظهارنامه، تنظیم لایحه و تولید متون قضایی با استفاده از هوش مصنوعی اشاره کرد.
این خدمات به مردم امکان می‌دهد بخشی از امور حقوقی خود را بدون مراجعه حضوری و از طریق ابزار‌های هوشمند انجام دهند. برای مثال، فردی که قصد تنظیم اظهارنامه یا لایحه دارد، می‌تواند موضوع و خواسته خود را به زبان ساده شرح دهد تا سامانه در تهیه پیش‌نویس متن حقوقی به او کمک کند. همچنین کاربران می‌توانند پرسش‌های حقوقی خود را مطرح کنند و متناسب با موضوع، راهنمایی‌های اولیه دریافت کنند. دستیار هوشمند قضایی؛
راهنمای مردم از طرح پرسش تا پیگیری پرونده یکی از مهم‌ترین جلوه‌های استفاده از هوش مصنوعی در خدمات قضایی، توسعه محصولاتی با عنوان «دستیار هوشمند قضایی مردم» است؛ ابزار‌هایی که قرار است با تکیه بر داده‌های حقوقی و آرای قضایی، به پرسش‌های شهروندان پاسخ دهند و آنها را در مراحل مختلف پیگیری مسائل حقوقی راهنمایی کنند. بر اساس اعلام رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، ۱۰ میلیون دادنامه گمنام‌سازی‌شده پس از حذف اطلاعات هویتی در اختیار شرکت‌های دانش‌بنیان قرار گرفته تا برای آموزش الگوریتم‌ها و توسعه مدل‌های هوش مصنوعی مورد استفاده قرار گیرد.
هدف این است که دستیار‌های هوشمند با بهره‌گیری از دانش حقوقی و تجربه منعکس‌شده در آرای قضایی، راهنمایی‌های دقیق‌تر و مستندتری به مردم ارائه کنند. این دستیار‌ها قرار است در سه مرحله به شهروندان کمک کنند: پیش از اقدام قضایی، با معرفی مسیر قانونی، مدارک مورد نیاز و راهنمایی برای تنظیم دادخواست؛ حین دادرسی، با توضیح مراحل رسیدگی و اقدامات لازم؛ و پس از صدور رأی، با آگاه‌سازی درباره مفاد حکم و راه‌های قانونی پیگیری آن.
استفاده از خدمات هوشمند قضایی در بله در ادامه برای آشنایی عملی با نحوه استفاده از این زیست‌بوم، در ادامه سراغ یکی از سکو‌های ارائه‌دهنده خدمات قضایی، یعنی پیام‌رسان بله، می‌رویم و مراحل دسترسی به خدمات عدل ایران و استفاده از قابلیت مشاوره حقوقی را به‌صورت تصویری آموزش می‌دهیم. دسترسی به خدمات قضایی از طریق بازوی عدل ایران در بله یکی از نمونه‌های ارائه خدمات قضایی در بستر سکو‌های دیجیتال، بازوی «عدل‌ایران» در پیام‌رسان بله است که با همکاری مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه راه‌اندازی شده است.
این بازو با هدف تسهیل دسترسی مردم به خدمات الکترونیکی قضایی، چهار خدمت اصلی را در اختیار کاربران قرار می‌دهد: اطلاع‌رسانی و مشاهده ابلاغیه‌های قضایی، استعلام اعتبار معاملاتی و بررسی ممنوع‌المعامله بودن افراد، پرداخت آنلاین قبوض قضایی و پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و ابهامات حقوقی. چگونه وارد بازوی عدل ایران شویم؟ برای استفاده از خدمات این بازو، کافی است مراحل زیر را دنبال کنید: ابتدا اپلیکیشن بله را باز کنید و وارد صفحه اصلی شوید و از بخش خدمات عدل ایران را جستجو کنید. سپس بازوی عدل ایران را از میان نتایج انتخاب کنید.
پس از ورود به بازوی عدل ایران، روی گزینه «شروع» بزنید تا فرایند احراز هویت انجام شود برای این کار باید شماره تماس و شماره ملی خود را وارد کنید.پس از احراز هویت و تکمیل ثبت نام از منوی پیش روی یکی از ۴ گزینه خدمات رو انتخاب کنید.
با بازوی عدل ایران چه کار‌هایی می‌توان انجام داد؟ ۱. مشاهده ابلاغیه‌های قضایی کاربران دارای حساب ثنا می‌توانند از صدور ابلاغیه جدید مطلع شوند و متن ابلاغیه‌های خود را مشاهده کنند. ۲. استعلام اعتبار معاملاتی امکان بررسی وضعیت ممنوع‌المعامله بودن طرف معامله پیش از انجام معاملات و قرارداد‌ها فراهم شده است. ۳. پرداخت قبوض قضایی کاربران می‌توانند هزینه‌ها و قبوض مربوط به امور قضایی را به‌صورت آنلاین پرداخت کنند. ۴. پاسخ‌گویی به پرسش‌های قضایی کاربران می‌توانند پرسش‌ها و ابهامات حقوقی خود را مطرح کنند و راهنمایی اولیه دریافت کنند.
چگونه از بخش دستیار هوش مصنوعی استفاده کنیم؟ یکی از قابلیت‌های کاربردی بازوی عدل ایران، امکان طرح پرسش‌های حقوقی و دریافت راهنمایی درباره موضوعات قضایی است. برای استفاده از این قابلیت، پس از ورود به منوی اصلی، گزینه «سؤالات قضایی» را انتخاب کنید. سپس پرسش یا ابهام حقوقی خود را مطرح کنید تا پاسخ مربوط در اختیار شما قرار گیرد.برای دریافت پاسخ بهتر، توصیه می‌شود موضوع را روشن و با جزئیات کافی توضیح دهید؛ برای مثال، اگر درباره مطالبه طلب، اختلاف ملکی یا مسائل مربوط به قرارداد‌ها سؤال دارید، شرایط و جزئیات مسئله را بیان کنید.
منبع: خبرگزاری میزان
