آموزش مستمر و ارتقای دانش تخصصی، یکی از الزامات اساسی در نظام قضایی کارآمد و تحول‌گراست؛ چرا که کیفیت رسیدگی به پرونده‌ها، دقت در صدور آرا و نحوه ارائه خدمات قضایی، ارتباط مستقیمی با سطح دانش، مهارت و آگاهی حقوقی و قضایی قضات و کارکنان دستگاه قضا دارد. در همین راستا، تدوین و تألیف کتب آموزشی و تخصصی حقوقی و قضایی در قوه قضاییه، با هدف ارتقای سطح علمی و حرفه‌ای قضات، مدیران و کارکنان، انتقال تجربیات تخصصی، تبیین قوانین و مقررات و ایجاد وحدت رویه در فرآیند‌های اجرایی و قضایی دنبال می‌شود.
این آثار آموزشی می‌توانند علاوه بر به‌روزرسانی دانش حقوقی و قضایی مخاطبان، زمینه‌ساز افزایش مهارت‌های حرفه‌ای، بهبود عملکرد سازمانی و ارتقای کیفیت خدمات دستگاه قضا باشند. در گفت‌و‌گو با اکبری فرد، رئیس واحد تدوین و محتوای آموزشی قوه قضاییه قصد داریم به بررسی ضرورت تدوین و تألیف این کتاب‌ها، فرآیند تولید محتوای آموزشی، معیار‌های انتخاب موضوعات و نقش این آثار در توانمندسازی سرمایه انسانی قوه قضاییه بپردازیم.
میزان: لطفاً درباره فعالیت‌های واحد تدوین و محتوای آموزشی قوه قضاییه توضیح دهید. اکبری‌فرد: واحد تدوین و محتوای آموزشی بر اساس سند تحول و تعالی قوه قضاییه فعالیت می‌کند. در فصل اول، مبحث چهارم، بند ۱۱ این سند، بر بهره‌مندی از دانش‌های نوین، دانش‌های بین‌رشته‌ای و تجارب جدید تأکید شده است. همچنین راهکار‌های مرتبط با این سند، مبنای بخشی از فعالیت‌های ما در حوزه تدوین منابع آموزشی قرار گرفته‌اند. فعالیت‌های این واحد در دو بخش اصلی انجام می‌شود: نخست، تدوین و تولید محتوای آموزشی و کتاب‌های تخصصی؛
و دوم، برگزاری جشنواره آرای برتر قضایی که در ادامه درباره آن توضیح خواهم داد. فرایند انتخاب موضوع و تدوین کتاب‌های آموزشی میزان: فرایند انتخاب موضوع و تدوین کتاب‌های آموزشی چگونه انجام می‌شود؟ اکبری‌فرد: یکی از مراحل اولیه کار، نیازسنجی از استان‌هاست. ما موضوعات و نیاز‌های آموزشی را به استان‌ها اعلام می‌کنیم و از همکاران می‌خواهیم موضوعات موردنیاز خود را به ما پیشنهاد دهند. در سال جاری نیز با توجه به شعار سال که از سوی مقام معظم رهبری اعلام شده است، از استان‌ها خواستیم موضوعات مرتبط و پیشنهاد‌های خود را ارسال کنند.
این فراخوان با استقبال خوبی مواجه شد و موضوعات متنوعی از سوی استان‌ها به دست ما رسید. پس از دریافت پیشنهادها، موضوعات در واحد تدوین جمع‌آوری، دسته‌بندی و بررسی می‌شوند تا بر اساس اولویت‌ها و نیاز‌های شناسایی‌شده، زمینه تألیف کتاب‌های آموزشی فراهم شود. فراخوان عمومی برای تألیف کتاب در موضوعات مرتبط با سند تحول میزان: علاوه بر نیازسنجی استانی، چه روش دیگری برای شناسایی موضوعات کتاب‌ها دارید؟ اکبری‌فرد: یکی دیگر از روش‌های ما، فراخوان عمومی برای تألیف کتاب در موضوعات مرتبط با سند تحول و تعالی قوه قضاییه است.
در این زمینه، ۵۷ موضوع از سند استخراج و برای مشارکت علاقه‌مندان و متخصصان اعلام شد. تلاش کردیم فراخوان را محدود به کارکنان یا قضات قوه قضاییه نکنیم. اعتقاد داریم هر فردی که دانش، تجربه و توانایی علمی لازم را داشته باشد، می‌تواند در تولید محتوای تخصصی و ارتقای دانش حقوقی و قضایی مشارکت کند؛ بنابراین استادان دانشگاه، پژوهشگران، نویسندگان و سایر متخصصان نیز امکان ارائه رزومه و اعلام آمادگی برای همکاری را داشتند.
در این فراخوان حدود ۳۰۰ نفر ثبت‌نام کردند و پس از بررسی رزومه‌ها و ارزیابی‌های تخصصی، حدود ۱۴ نفر برای همکاری انتخاب شدند و با آنان قرارداد تألیف منعقد شد. نویسندگان کتاب‌ها بر چه اساسی انتخاب می‌شوند میزان: نویسندگان کتاب‌ها بر چه اساسی انتخاب می‌شوند و چه سازوکاری برای ارزیابی آثار وجود دارد؟ اکبری‌فرد: برای انتخاب مؤلفان، فرم‌های مشخصی طراحی شده است تا متقاضیان بتوانند رزومه علمی، سوابق پژوهشی و تجربه‌های تخصصی خود را ارائه کنند.رزومه‌ها در اختیار گروهی از استادان و متخصصان قرار می‌گیرد و بر اساس معیار‌های تعیین‌شده بررسی می‌شود.
افرادی که امتیاز لازم را کسب کنند، برای همکاری در تألیف کتاب دعوت می‌شوند.از سوی دیگر، آثار نیز در فرایند ارزیابی تخصصی قرار می‌گیرند. هدف این است که کتاب‌ها پیش از انتشار از نظر علمی و محتوایی بررسی شوند و آثاری که قابلیت انتشار دارند، پس از طی مراحل مربوط، به چاپ برسند. این فرایند چندمرحله‌ای به ارتقای کیفیت منابع آموزشی و تخصصی کمک می‌کند. در سال ۱۴۰۴ حدود ۴۲ عنوان کتاب به چاپ رسیده است میزان: تاکنون چه تعداد کتاب در این واحد تدوین و منتشر شده است و برنامه سال جاری چیست؟ اکبری‌فرد: در سال ۱۴۰۴ حدود ۴۲ عنوان کتاب به چاپ رسیده است.
فهرست این آثار موجود است و موضوعات متنوعی را در بر می‌گیرد. برای سال ۱۴۰۵ نیز حدود ۱۷ عنوان کتاب در دست اقدام یا برنامه‌ریزی قرار دارد. تلاش ما این است که با استفاده از ظرفیت استادان دانشگاه، قضات صاحب‌قلم و متخصصان حوزه‌های مختلف، محتوای آموزشی متناسب با نیاز‌های روز دستگاه قضایی تولید کنیم. یکی از حوزه‌های مورد توجه ما، فناوری‌های نوین از جمله هوش مصنوعی است. در این زمینه نیز آثاری با همکاری متخصصان این حوزه تهیه شده است؛ از جمله کتابی که با مشارکت آقای دکتر جوهری و آقای دکتر صفرایی تألیف شده است.
همچنین در زمینه آموزش کارآموزان قضایی، مجموعه‌هایی با عنوان مجموعه قوانین کاربردی تهیه شده است. این کتاب‌ها با مشارکت استادان و متخصصان مرتبط تدوین شده‌اند و در اختیار استان‌های دارای دوره‌های کارآموزی قضایی قرار گرفته‌اند تا مورد استفاده آموزشی قرار گیرند. چاپ و عرضه کتاب‌ها از طریق انتشارات قوه قضاییه میزان: علاقه‌مندان و مخاطبان چگونه می‌توانند کتاب‌های منتشرشده را تهیه کنند؟ اکبری‌فرد: چاپ و عرضه این کتاب‌ها از طریق انتشارات قوه قضاییه انجام می‌شود.
علاقه‌مندان، اعم از کارکنان دستگاه قضایی و سایر مخاطبان، می‌توانند برای اطلاع از نحوه تهیه کتاب‌ها به انتشارات قوه قضاییه مراجعه کنند یا از طریق ارتباط تلفنی و مراجعه حضوری، اطلاعات لازم را دریافت کنند. همچنین کتاب‌ها در نمایشگاه کتاب مستقر در مجموعه نیز عرضه می‌شوند. برگزاری جشنواره آرای برتر قضایی بر اساس راهکار ۱۷۰ سند تحول میزان: درباره جشنواره آرای برتر قضایی توضیح دهید. این جشنواره از چه زمانی آغاز شده است؟
اکبری‌فرد: برگزاری جشنواره آرای برتر قضایی بر اساس راهکار ۱۷۰ سند تحول و تعالی قوه قضاییه در سال ۱۴۰۳ به معاونت منابع انسانی قوه قضاییه واگذار شد. در ادامه، با تشکیل تیم تخصصی و برگزاری جلسات کارشناسی، شیوه‌نامه جشنواره تدوین و پس از تصویب با امضای موحد، معاون منابع انسانی قوه قضاییه، به استان‌ها ابلاغ شد. این جشنواره با هدف شناسایی و معرفی آرای برتر قضایی و بهره‌گیری از ظرفیت علمی و تجربی قضات برگزار می‌شود و فرایند آن شامل ارزیابی آثار در سطح استان‌ها و سپس بررسی نهایی در سطح کشور است. میزان: فرایند انتخاب برگزیدگان جشنواره چگونه است؟
اکبری‌فرد: پس از ابلاغ شیوه‌نامه، استان‌ها فرایند جمع‌آوری و بررسی آرای قضایی را آغاز می‌کنند. در هر استان، هیئت داوران تشکیل می‌شود و آرای دریافتی را بررسی می‌کند. سپس افراد و آثار منتخب استانی مشخص می‌شوند و آرای برتر، همراه با مستندات مربوط، به دبیرخانه مرکزی جشنواره ارسال می‌شوند. در مرحله کشوری، آرای ارسالی از استان‌ها در دبیرخانه مرکزی جمع‌آوری و در اختیار هیئت داوران مرکزی قرار می‌گیرد. این هیئت با بررسی تخصصی آثار، برگزیدگان نهایی را انتخاب می‌کند. در نهایت، هفت نفر به‌عنوان برگزیدگان کشوری معرفی می‌شوند.
پس از پایان ارزیابی‌ها نیز مراسم تجلیل از برگزیدگان برگزار می‌شود و از افرادی که موفق به کسب رتبه‌های برتر شده‌اند، تقدیر به عمل می‌آید. میزان: نخستین دوره جشنواره چه زمانی برگزار شد و چه مسئولانی در آن حضور داشتند؟ اکبری‌فرد: مراسم جشنواره مربوط به سال ۱۴۰۴ در روز ۲۹ مهر امسال با حضور معاون اول قوه قضاییه، مدیران دستگاه قضایی و معاون منابع انسانی و امور فرهنگی قوه قضاییه، برگزار شد.امیدواریم این جشنواره به‌صورت مستمر ادامه پیدا کند و بتوانیم از آرای ارزشمند قضات در سراسر کشور برای ارتقای کیفیت رسیدگی‌های قضایی و توسعه دانش تخصصی بهره ببریم.
فرایند جمع‌آوری آرای مربوط به دوره جدید در جریان است میزان: برنامه شما برای دوره جدید جشنواره چیست و برگزیدگان چه زمانی معرفی می‌شوند؟ اکبری‌فرد: در حال حاضر، فرایند جمع‌آوری آرای مربوط به دوره جدید در جریان است و در تلاش هستیم با تکمیل دریافت آثار از استان‌ها، هیئت داوران مرکزی را تشکیل دهیم و بررسی تخصصی آرای رسیده را آغاز کنیم.برنامه‌ریزی ما این است که تا بهمن‌ماه، در صورت تکمیل مراحل ارزیابی، بتوانیم برگزیدگان کشوری را معرفی کنیم.
امیدواریم با مشارکت فعال قضات و همکاری استان‌ها، این جشنواره بتواند به شناسایی تجربه‌های موفق قضایی، ارتقای کیفیت آرای صادرشده و انتقال دانش تخصصی در مجموعه قوه قضاییه کمک کند. انتهای پیام/
منبع: خبرگزاری میزان
