رویداد۲۴| پنج‌سال پس‌از تصویب و اجرای وعده «۴میلیون مسکن برای محرومان طی ۴ سال»، گزارش رسمی جدید از کارنامه «مسکن‌ملی»، از شکست این طرح برابر خانوار‌های منتظر «کلید خانه‌اول» حکایت دارد. در فاصله شهریور سال۱۴۰۰ تا شهریور۱۴۰۵، سرجمع ساخت‌وساز‌هایی که روی اراضی ۹۹ساله تحت نام کپی‌شده از مسکن‌مهر، در قالب «مسکن‌ملی» در مناطق مختلف کشور به جریان درآمد، حتی یک‌میلیون مسکن هم نیست؛ فقط ۷۲۳هزار واحدمسکونی است که از همین تعداد خانه، تا امروز تنها ۱۰۷هزار مسکن‌ملی «تحویل پیش‌خریداران» شده است.
آمار‌های مربوط به پیشرفت و درصد تحقق «مسکن‌ملی»، داده‌های معناداری دارد که «ریشه‌های ناکامی» دولت‌ها در این سیاست را مرئی کرده است. برخلاف «مسکن‌مهر» که بانک‌ها با وام‌های ۲۰ و ۲۵میلیون تومانی در مقطع اواخر دهه ۸۰ و اوایل دهه۹۰، حداقل ۷۵درصد «هزینه ساخت خانه‌اول حمایتی» را برای فاقدین مسکن تامین می‌کردند؛ اکنون در «مسکن‌ملی» این ثبت‌نام‌کننده‌ها هستند که بار «وام مسکن» را به دوش می‌کشند. طی ۵سال گذشته از طرح «مسکن‌ملی»، ثبت‌نام‌کننده‌ها ۲۴۰همت «آورده‌نقدی» پرداخت کرده‌اند؛ درحالی‌که بانک‌ها ۱۶۵همت «تسهیلات» داده‌اند.
کمبود شدید «منابع مالی» در هر دو سمت تسهیلات بانکی و توان مالی دهک‌های محروم، یک علت عمده «پیشرفت کند» مسکن‌ملی است. در عین حال، «دولت» هم ظاهرا پولی در بساط ندارد که برای طرحی که خودش طراحی کرده، «هزینه کند». در طرح مسکن‌مهر، زیرساخت‌های زمین‌های ۹۹ساله یا همان «خدمات اولیه، بدیهی و ضروری سکونت» یعنی آماده‌سازی زمین و تامین آب و برق و گاز، با فرمول تامین مالی «یک‌سوم سهم وزارت مسکن، یک‌سوم وزارت نیرو و یک‌سوم استانداری‌ها» تامین شد. در مسکن‌ملی، اما استانداری‌ها در این ۵سال، «یک‌پنجاهم» هزینه آماده‌سازی زمین‌های ۹۹ساله را پرداخت کرده‌اند؛
وزارت نیرو هم نصف وزارت مسکن. برآورد وزارت راه‌وشهرسازی در این کارنامه از «بودجه مورد نیاز» برای تامین خدمات زیربنایی زمین‌های ۹۹ساله مسکن‌ملی حاکی است، اگر چه تا الان ۵۲.۲همت منابع مالی برای این موضوع اختصاص پیدا کرده، اما در کل، ۱۵۴همت بودجه مورد نیاز است. تا زمانی که زیرساخت زمین ۹۹ساله تامین نشود، امکان ساخت‌وساز وجود ندارد.
چهار مساله «مسکن‌ملی» چیست؟ دکتر حسین عبده‌تبریزی، در مقاله جدیدی برای «دنیای‌اقتصاد»، در تشریح ابعاد «بحران ۵ساله مسکن که از نگاه او در ۵۰سال گذشته بی‌سابقه بوده است»، گریزی به «وعده‌های بزرگ ساختمانی» دولت‌ها طی دو دهه گذشته زده است.
در این مقاله با یادآوری تجربه «مسکن‌مهر» که سرموقع واحد‌ها تحویل نشد و همچنین «مهم‌ترین مخاطره مسکن‌ملی» که سبقت هزینه‌ها از وعده روز اول قیمت تمام‌شده است، تاکید شده است: یک نگرانی برای آینده دولت پزشکیان آن است که به جای «تمرکز بر تکمیل پروژه‌های فعلی»، دست به «ثبت‌نام بیشتر و دریافت پول بیشتر از مردم» بزند که در این صورت، چون بازهم احتمال «افزایش قیمت از رقم وعده‌داده شده است»، عدم پاسخ به تعهدات افزوده‌شده باعث «فرسایش اعتماد عمومی» به دولت خواهد شد.
دکتر عبده‌تبریزی، ۴مساله مسکن‌ملی را «کمبود منابع مالی، زمین مناسب، زیرساخت و توان پرداخت» معرفی کرده است. این صاحب‌نظر اقتصادی در مقاله‌اش، با تاکید بر اینکه «بهبود پایدار بحران دسترسی حقوق‌بگیران و کم‌درآمد‌ها به مسکن مناسب» مستلزم رشد اقتصادی، مهار تورم و کاهش نااطمینانی است، ۴ سیاست فوری، محدود و ضروری را برای «کنترل شدت بحران مسکن» و نه «امید به حل آن» به دولت توصیه کرده است. متن مقاله دکتر حسین عبده‌تبریزی به شرح زیر است.
بحران مسکن در ایران عمق بیشتری یافته است بحران مسکن در ایران به مرحله‌ای رسیده است که فاصله میان درآمد خانوار و هزینه تامین سرپناه، اثر بسیاری از سیاست‌های متعارف را محدود می‌کند. مساله تنها گرانی خانه نیست، توان پرداخت خانوار‌ها نیز در برابر هزینه‌های زندگی تحلیل رفته است. حداقل در پنج سال گذشته نوشته‌ام که در بخش مسکن با بحرانی جدی و فراگیر روبه‌رو هستیم که در تاریخ ۵۰سال اخیر بی‌سابقه است: تقاضای مصرفی عمده خانوار‌ها در شهر‌های بزرگ به صفر میل می‌کند.
در چارچوب شرایط موجود، راهی نمی‌شناسم که بتواند در زمانی کوتاه، امکان خانه‌دارشدن بخش بزرگی از کارگران، کارمندان و خانوار‌های متوسط و کم‌درآمد را فراهم کند. این سخن به معنای بی‌فایده‌بودن سیاستگذاری نیست؛ به معنای محدودیت شدید اثر سیاست‌های مسکن در اقتصادی گرفتار تورم مزمن و ضعف رشد درآمد واقعی است.
منبع: رویداد 24
