واقعیتی که اوباما به گروه‌های داخلی ایران گوشزد کرد

باشگاه خبرنگاران جوان – باراک اوباما، رئیس‌جمهور اسبق آمریکا، در اظهاراتی درباره پیامدهای جنگ و سیاست‌های دونالد ترامپ، به قدرت راهبردی ایران در تنگه هرمز اشاره کرده و گفته است ایران با استفاده از این گذرگاه از نوعی «حق وتو» برخوردار است؛ اهرمی که می‌تواند بر بازار جهانی انرژی و قیمت سوخت در آمریکا تأثیر بگذارد و عنوان کرده که قیمت بنزین و گازوئیل در آمریکا بالا رفته است. این اظهارات، فارغ از انگیزه‌های انتخاباتی اوباما، بار دیگر یک واقعیت مهم را یادآوری می‌کند؛ موقعیت جغرافیایی و توان اثرگذاری بر اقتصاد جهانی نیز بخشی از قدرت راهبردی است. تنگه هرمز؛

اهرم راهبردی ایران تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان است. بر اساس آمار آژانس بین‌المللی انرژی، در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی از این مسیر عبور کرده است؛ سهمی قابل توجه از تجارت جهانی نفت. منظور از «حق وتو» در اظهارات اوباما، برخورداری ایران از قدرت اثرگذاری جدی بر جریان انرژی است؛ موضوعی که در عمل ثابت شده است اما در این میان فقط ترامپ و دولتش و بخشی از گروه‌های سیاسی داخل ایران که متمایل به مذاکره با آمریکا هستند این موضوع را انکار می‌کنند.

کسانی که می‌گفتند ایران نمی‌تواند تنگه هرمز را ببندد در داخل ایران، برخی چهره‌های سیاسی و تحلیلگران با تردید درباره توان کشور برای اعمال فشار از طریق تنگه هرمز سخن گفته‌اند. غلامحسین کرباسچی، فعال سیاسی اصلاح‌طلب، نیز در اظهاراتی گفته بود: «ما نمی‌توانیم پدر آمریکا را دربیاوریم». یا یکی از افراد که خود را به عنوان کارشناس می‌داند، مطرح کرده که ایران تنگه ترمز را هم نمی تواند ببندد چه برسد بر تنگه هرمز! اما واقعیت چیز دیگری را نشان می‌دهد.

نمی‌توان از یک‌سو اهمیت امنیت انرژی برای آمریکا را پذیرفت و از سوی دیگر، نقش موقعیت جغرافیایی ایران در معادلات جهانی را انکار کرد. اوباما انتخاباتی حرف می‌زند، اما به واقعیت اشاره دارد روشن است که اوباما در رقابت سیاسی آمریکا و برای انتقاد از ترامپ سخن می‌گوید و می‌خواهد هزینه‌های جنگ را متوجه رقیب جمهوری‌خواه خود کند. بنابراین، اظهارات او را نباید کاملاً مستقل از انگیزه‌های انتخاباتی ارزیابی کرد. بااین‌حال، سیاسی بودن یک سخن به معنای نادرست بودن محتوای آن نیست.

وقتی رئیس‌جمهور پیشین آمریکا از تأثیر تنگه هرمز بر قیمت نفت و سوخت سخن می‌گوید، در واقع به اهمیت اهرمی اشاره دارد که در تحلیل‌های تخصصی انرژی نیز جایگاه روشنی دارد. اصرار بر گزاره غلط، نتیجه‌گیری غلط‌تر مسئله اصلی این است که چرا برخی افراد در داخل، به‌جای بررسی دقیق ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی کشور، از پیش حکم به ناتوانی ایران صادر می‌کنند. تحلیل درست باید هم‌زمان توانمندی‌ها، محدودیت‌ها، هزینه‌های اقتصادی و خطر واکنش نظامی طرف مقابل را در نظر بگیرد.

استفاده از اهرم تنگه هرمز بدون هزینه نیست و نمی‌توان تضمین کرد که هرگونه اقدام در این مسیر الزاماً به سود ایران تمام شود. اما انکار اهمیت آن نیز دور از واقع‌بینی است. قدرت ملی نه با شعار اثبات می‌شود و نه با انکار ظرفیت‌های کشور از بین می‌رود. وقتی حتی سیاستمداران آمریکایی از اهمیت تنگه هرمز و تأثیر آن بر اقتصاد کشورشان سخن می‌گویند، شایسته است برخی جریان‌های سیاسی در داخل نیز در پیش‌فرض‌های خود تجدیدنظر کنند. نقد راهبردی باید به شناخت دقیق‌تر قدرت ایران منجر شود، نه آنکه با نادیده گرفتن مؤلفه‌های واقعی قدرت، به تضعیف محاسبات ملی بینجامد.

هرچند که عده‌ای عامدانه سعی دارند با تضعیف قدرت داخلی کشور را به سمت مذاکراتی بکشانند که اگر اثرگذاری داشت دو جنگ به ایران تحمیل نمی‌شد. منبع: فارس

منبع: باشگاه خبرنگاران جوان