رویداد۲۴| بررسی آمار‌ها از کاهش حجم واقعی تسهیلات اعطایی بانک‌ها و موسسات اعتباری غیر بانکی در سال ۱۴۰۴ حکایت دارد. به قیمت‌های ثابت سال ۱۴۰۴، حجم واقعی تسهیلات از ۱۵ هزار و ۳۲۰ هزار‌میلیارد تومان در سال ۱۳۹۷، با افتی بیش از ۲۰ درصد، به حدود ۱۲ هزار هزار‌میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ رسیده است. این در حالی است که رشد اسمی تسهیلات در فاصله سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۴ به‌طور متوسط سالانه حدود ۳۵ درصد بوده، اما شاخص قیمت تولیدکننده در همین دوره به‌طور متوسط بیش از ۴۲ درصد در سال افزایش یافته است.
کاهش حجم واقعی تسهیلات، در کنار توزیع نامتوازن اعتبارات و سهم بالای بنگاه‌های بزرگ دولتی و عمومی از تسهیلات پرداختی، دسترسی بنگاه‌های کوچک و متوسط خصوصی به منابع بانکی را محدودتر کرده است. این تنگنای اعتباری در شرایطی تشدید شده که موانع تجارت خارجی و بی‌ثباتی اقتصاد کلان نیز فعالیت بنگاه‌ها را دشوارتر کرده‌اند. مجموعه این عوامل، بازنگری در ساختار نظام بانکی و سازوکار تخصیص اعتبارات را به ضرورتی جدی تبدیل کرده است.
بانک‌ها و بازار سرمایه دو رکن اصلی تامین مالی سرمایه‌گذاری در کشور‌های مختلف هستند. به‌طور معمول، شرکت‌های بزرگ و شناخته‌شده بیشتر از طریق بازار سرمایه تامین مالی می‌کنند، درحالی‌که شرکت‌های کوچک و متوسط، به دلیل دسترسی محدودتر به این بازار، بیشتر به منابع بانکی متکی هستند. با این حال، در ایران، تامین مالی شرکت‌های بزرگ نیز عمدتا از طریق بانک‌ها صورت می‌گیرد؛ وضعیتی که دسترسی بنگاه‌های کوچک‌تر به اعتبارات بانکی را دشوارتر می‌کند. در سال‌های اخیر، توزیع نامتوازن اعتبارات با کاهش حجم واقعی تسهیلات بانکی نیز همراه شده است.
در نتیجه، بنگاه‌های کوچک و متوسط خصوصی نه‌تنها از امکان موثر تامین مالی از طریق بازار سرمایه محروم‌اند، بلکه برای دسترسی به اعتبارات بانکی نیز با تنگنای فزاینده‌ای مواجه شده‌اند. اهمیت بنگاه‌های کوچک و متوسط تقریبا تمام بنگاه‌های بزرگ در ایران به بخش غیر خصوصی تعلق دارند. معدود بنگاه‌های بزرگ خصوصی نیز عمدتا در جریان واگذاری بنگاه‌های دولتی شکل گرفته‌اند. شاید بتوان کمیابی پدیده «رشد طبیعی» بنگاه‌ها را یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بخش شرکتی ایران دانست.
بنگاه‌های بزرگ از ابتدا در ابعادی بزرگ شکل گرفته‌اند و بنگاه‌های کوچک و متوسط نیز نتوانسته‌اند به بنگاه‌های بزرگ تبدیل شوند. این در حالی است که در یک اقتصاد آزاد و رقابتی، بنگاه‌های بزرگ معمولا فعالیت خود را در مقیاسی کوچک آغاز می‌کنند و با تکیه بر مزیت‌های رقابتی خود رشد می‌کنند. به بیان دیگر، فرآیند «تخریب خلاق» که از الزامات پیشرفت فناوری و افزایش بهره‌وری است، در اقتصاد ایران با موانع جدی مواجه است.
منبع: رویداد 24
