رویداد۲۴| بازار تلفن همراه ایران از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا امروز، فقط با افزایش قیمت گوشی روبه‌رو نبوده است؛ مسیر تأمین کالا، امکان ثبت سفارش، هزینه واردات و در نهایت توان خرید مصرف‌کننده هم‌زمان در شش ماه گذشته تغییر کرده‌اند. جنگ ۳۹ روزه ایران با اسرائیل و آمریکا که آتش آن کشور‌های همسایه را هم درگیر کرده، یکی از آثارش اختلال در مسیر‌های تجاری منطقه بوده است. حالا این جنگ که در ظاهر در آتش‌بس قرار دارد، وابستگی واردات به امارات و حمل هوایی را به یکی از نقاط آسیب‌پذیر بازار ایران تبدیل کرده است.
از سوی دیگر با توقف چندماهه ثبت سفارش، تغییر شرایط تأمین ارز و افزایش هزینه‌های گمرکی، فشار دیگری بر واردات رسمی موبایل وارد شده است. در نهایت نیز در کنار محاصره دریایی وقتی محاصره هوایی هم به جمع محدودیت‌های واردات موبایل ایران اضافه شد، واردکنندگان وارد یک چرخه خطرناک و پررسیک شدند. اگرچه بسیاری از وارد کنندگان می‌گویند درست است که بازار با کاهش واردات در چند ماه گذشته روبه‌رو بوده، با توجه به کاهش تقاضا، این کمبود در بازار احساس نشده است.
به گفته آنها و همچنین مشاهدات میدانی، کاهش قدرت خرید، تقاضا برای گوشی‌های اقتصادی را هم محدود کرده و بخشی از مصرف‌کنندگان را به خرید دستگاه دست‌دوم یا تعمیر گوشی‌های قدیمی سوق داده است. از دبی تا عمان؛ زنجیره‌ای درگیر با محدودیت مهدی بهوندی، سخنگوی انجمن تولیدکنندگان موبایل، در گفت‌و‌گو با «شرق» توضیح می‌دهد پس از آغاز جنگ، مسیر‌های هوایی و دریایی تا مدتی برقرار بودند، اما با بروز اتفاقات در امارات، یکی از مهم‌ترین مسیر‌های تأمین تلفن همراه برای واردکنندگان ایرانی با مشکل روبه‌رو شد.
امارات، به‌ویژه دبی، هاب مهم تأمین و بازتوزیع کالای دیجیتال در منطقه است و اختلال در این مسیر، واردکنندگان را به استفاده از مسیر‌های جایگزین وادار کرد. به گفته بهوندی، در مقطعی انتقال کالا از مسیر عمان و استفاده از برخی مرز‌های زمینی، از جمله مسیر‌های مرتبط با افغانستان و دیگر کشور‌های اطراف، در دستور کار بازرگانان قرار گرفت. اما این مسیرها جایگزین کاملی برای امارات نبودند؛ چراکه کشور‌های اطراف ایران ساختار عمده‌فروشی و ظرفیت تأمین گسترده‌ای مشابه این هاب تجاری ندارند و بخش عمده کالا‌های موجود در آنها برای بازار داخلی خودشان تأمین شده است.
بخش مهمی از محموله‌های موبایل نیز با پرواز‌های مسافری منتقل می‌شد، نه پرواز‌های اختصاصی باری. به همین دلیل، لغو پرواز‌ها مستقیم بر انتقال کالا اثر گذاشت. بهوندی درباره وضعیت حال حاضر می‌گوید: «الان عملا وارداتی از طریق هوایی صورت نمی‌گیرد». با محدودشدن این مسیر، حمل دریایی به یکی از راه‌های باقی‌مانده برای انتقال کالا تبدیل شد؛ اما این مسیر هم بدون ریسک نیست. به گفته بهوندی، واردکنندگان می‌توانند از مسیر‌های دریایی مرتبط با عمان یا دیگر مسیرها، کالا را به بنادر جنوبی ایران، از جمله بوشهر و بندرعباس، منتقل کنند و سپس مراحل ترانزیت و ترخیص را انجام دهند.
بااین‌حال، ناامنی در محدوده تنگه هرمز و مناطق اطراف آن، خطر حمل دریایی را افزایش می‌دهد؛ به‌ویژه هنگامی که انتقال با شناور‌های کوچک‌تری مانند لنج انجام شود. گزارش‌های منتشرشده در اوایل مهر نیز از ادامه تلاش برای واردات دریایی حکایت داشتند؛ هرچند این مسیر زمان ترانزیت را افزایش می‌دهد و نمی‌تواند به‌سادگی جایگزین سرعت حمل هوایی شود. بنابراین، اختلال در پرواز‌ها لزوما به معنای توقف مطلق همه واردات نیست، اما می‌تواند زمان، هزینه و ریسک انتقال محموله‌ها را افزایش دهد.
محمد یونسی، عضو هیئت‌رئیسه و دبیر اتحادیه فروشندگان دستگاه‌های صوتی، تصویری، تلفن همراه و لوازم جانبی تهران و عضو هیئت‌علمی دانشگاه، نیز وابستگی بالای واردات موبایل به حمل هوایی را یکی از نقاط آسیب‌پذیری زنجیره تأمین می‌داند.
منبع: رویداد 24
