بازاری برای هنر و نوستالژی و خاطره اواخر دهه هفتاد بود که جمعه‌بازار تهران با الهام از بازارهای آنتیک فروشی در شهرهای اروپایی در مرکز شهر تهران شکل گرفت. به مرور جمعه‌بازار پارکینگ پروانه در خیابان جمهوری، تبدیل به پاتوق کسانی شد که به آثار خاص هنری و اشیای آنتیک علاقه داشتند. به مرور برخی هنرمندان و دانشجویان هنر هم به جمع دست‌فروشان خاص این بازار اضافه شدند. ارائه آثار تجسمی، زیورآلات و لباس‌ها و کیف‌هایی با طراحی‌های خاص، پارکینگ طبقاتی پروانه در خیابان جمهوری را تبدیل به یک برند مستقل کرد که بسیاری از هنردوستان را جمعه‌ها به این مرکز می‌کشاند.
در سال‌هایی که ایران هنوز مقصد گردشگران بود، جمعه‌بازار پروانه که تبدیل به بازار صنایع دستی کوچک و متنوعی شده بود و در آن می‌شد با قیمت‌های مناسب‌تری آثار هنری خاص را خرید، پارکینگ پروانه را برای بسیاری از گردشگران تبدیل به یک جاذبه دیدنی کرده بود. بعضی سعی می‌کردند جمعه‌ها صبح زود خودشان را برسانند تا خریدهای خاص‌تری داشته باشند. بعضی سفارش ماشین تایپ یا گرامافونی را که سال‌ها به دنبالش بودند و پیدا نمی‌کردند به فروشنده‌ای که بساطش پر از اشیای خاص و قدیمی بود، می‌دادند تا هفته بعد تحویلش بگیرند.
بعضی هم از دل بساط دست‌فروشان کلکسیون‌هایشان را از روزنامه، مجله، عکس و… کامل می‌کردند. جمعه‌بازار پروانه در سه دهه گذشته به ویژه در اوایل دهه نود، تبدیل به بخشی از هویت تهران شد. اما شهرداری تهران به‌رغم تمام انتقادات و اعتراضات دوبار آن را با دلایل مختلف جابه‌جا کرد و همین جابه‌جایی هویت و حال و هوای این بازار را تحت‌تاثیر قرار داد؛ هرچند هنوز دست‌فروشان و خریداران زیادی دلشان به همان چند ساعت روز جمعه که در ازدحام و هیاهوی تمام نشدنی بازار می‌گذرانند خوش است، اما جمعه‌بازار به گفته بسیاری از مخاطبانش دیگر حس و حال قبل را ندارد.
حالا می‌شود ردپای آن بازار را در محدوده خیابان سنایی و ایرانشهر و پل کریمخان تا حدودی دید، اما در ماه‌های اخیر برخوردهایی با دست‌فروشان آثار هنری این محدوده هم صورت گرفته است. انتقال به باغ کتاب آتش‌سوزی ساختمان پلاسکو نگرانی درباره ایمنی ساختمان‌های خیابان جمهوری را افزایش داد، نگرانی‌ای که خیلی زود به فراموشی سپرده شد. اما سایه‌اش روی همسایه روبه‌رویی پلاسکو افتاد. بعد از چند هفته تعطیلی بر اثر حادثه پلاسکو در سال 95، شهرداری اعلام کرد که قصد جابه‌جایی جمعه بازار و 1300 غرفه‌دار آن را دارد. غرفه‌داران اعتراض کردند؛
چون نگران از دست دادن مشتری‌هایشان بودند. دسترسی به این بازار هفتگی در مرکز شهر برای بسیاری آسان‌تر بود. انتقال به 2گزینه «شهر آفتاب» و «باغ کتاب» نگرانی‌هایی درباره از رونق افتادن فروش در این بازار را ایجاد کرده بود. کرونا جمعه‌بازار را تعطیل کرد اما جابه‌جایی آن را منتفی نکرد. در سال99 و در روزهایی که کرونا همچنان در صدر خبرها بود، باغ کتاب شد دومین محل برگزاری جمعه‌بازار تهران و دست‌فروشان بعد از حدود دو دهه با پارکینگ پروانه خداحافظی کردند و فقط اسم آن را با خود به باغ هنر بردند.
طول کشید تا مشتری‌ها به آن پیاده‌روی طولانی از پارکینگ و متروی حقانی تا باغ هنر عادت کنند. فضایی که دیگر حال و هوای قبل را نداشت. بساط دست‌فروش‌ها به مرور پر شده بود از کالاهای چینی و کمتر خبر از آن آثار هنری و آنتیک خاصی بود که فقط می‌شد در جمعه‌بازار پروانه پیدا کرد. بازار پروانه در سال‌های اخیر به اعتقاد بسیاری از مشتری‌هایش دیگر محلی خاص و «هنری» نبود و مثل تمام بازارهای دیگر محل فروش اجناس بی‌کیفیت و چینی شده بود؛ هرچند هنوز تک و توک غرفه‌های خاص خود را حفظ کرده بود و کمی از آن حال و هوای خاص گذشته را در خود حفظ کرده بود.
اما شهرداری باز هم تصمیم به جابه‌جایی گرفت. این بار مقصد جایی در مرکز شهر بود: خیابان کریمخان، پارکینگ حافظ. علت جابه‌جایی اما چیز دیگری است. بازگشت به مرکز شهر صبح جمعه اول آبان محدوده منتهی به خیابان حافظ شلوغ‌تر از جمعه‌های قبل است. ترافیک محدوده می‌گوید مخاطبان از کوچ دوباره پروانه به مرکز شهر استقبال کرده‌اند. ورودی بازار یک فضای روباز در ابتدای خیابان حافظ است با غرفه‌هایی شبیه آلاچیق. داخل پارکینگ اما فروشندگان و خریداران عرق‌ریزان در حال مکالمه و چانه زدن هستند. نفس کشیدن زیر سقف‌های کوتاه پارکینگ سخت است.
غرفه‌داران بابت اینکه تهویه فضا مناسب نیست، گله دارند. به‌خصوص آنها که در طبقات پایین‌تر پارکینگ غرفه‌ای نصیبشان شده، می‌گویند: «مسوولان بازار گفته‌اند این هفته را یک‌طوری بگذرانید، هفته بعد فکری برای تهویه می‌کنیم. مگر شما نمی‌دانستید این بازار چقدر مشتری دارد چند غرفه دارد، چرا از همین اول به تهویه فکر نکردید؟» در طبقات بالاتر پنجره‌ها بار تهویه فضا را به دوش کشیده‌اند و هوا بهتر است. اما اینجا برای نور غرفه‌ها فکری نشده، فروشنده‌هایی که غرفه‌هایشان از پنجره دور است، نور گوشی‌های موبایل را روی بساطشان انداخته‌اند تا مشتری‌ها بهتر بتوانند انتخاب کنند.
خریداران اما همدلانه برخورد می‌کنند و بازار رونق خودش را دارد. در بعضی طبقات هم اتصال دستگاه‌های پوز آنقدر مشکل است که فروشنده باید چند قدمی جابه‌جا شود یا دستش را تا نزدیکی سقف بالا ببرد تا دستگاه متصل و خرید انجام شود. یکی از غرفه‌دارانی که به گفته خودش چهار سال در باغ هنر غرفه ثابت داشت، می‌گوید از ساعت 12 شب گذشته برای گرفتن غرفه آمده اما تا ساعت 6صبح نتوانسته غرفه بگیرد: خیلی از غرفه‌دارها امروز نتوانستند غرفه بگیرند، معلوم هم نیست چرا؟ چون اینجا هنوز فضا برای غرفه دارد، اما به ما ندادند.
این موضوع را بسیاری از غرفه‌داران تایید می‌کنند و می‌گویند دوستانشان نتوانسته‌اند غرفه بگیرند و معلوم نیست هفته بعد شرایط چطور باشد. چرا جمعه‌بازار جابه‌جا شد؟ بعد از 6سال برپایی مستمر این بازار در باغ هنر تهران، شنیده‌ها حکایت از حاشیه‌هایی درباره علت جابه‌جایی این بازار دارد. هرچند برخی مسوولان شهرداری تهران دلیل این جابه‌جایی را این‌طور توضیح می‌دهند که از ابتدا هم قرار بر این بود که حضور دست‌فروشان جمعه‌بازار در باغ کتاب موقت باشد.
اما هفته گذشته سرهنگ علی رفیعی، رئیس پلیس اماکن تهران بزرگ، درباره علت این جابه‌جایی به خبرگزاری تسنیم گفته بود: «مشخص بودن مسیرهای ورود و خروج و امکان رصد رفت‌وآمدها از جمله مواردی است که در این طرح مورد توجه قرار دارد تا زمینه نظارت بهتر پلیس بر ترددها فراهم شود.» اما مجتبی اقوامی‌پناه، مدیرعامل شرکت ساماندهی صنایع و مشاغل شهر تهران، در گفت‌وگو با پایگاه خبری شهر درباره علت این جابه‌جایی به مسائل مطرح‌شده درباره ایمنی بازار پروانه در اراضی عباس‌آباد اشاره کرده بود.
از طرفی مرداد ماه امسال ویدئویی در شبکه‌های اجتماعی وایرال شد که نگاهی انتقادی به فضای جمعه‌بازار پروانه در باغ کتاب داشت. چند روز بعد از انتشار این ویدئو سیامک شادکام، مدیر روابط عمومی مجموعه فرهنگی گردشگری عباس‌آباد، به همشهری گفت: «بازار پروانه متجانس با بافت فرهنگی اراضی عباس‌آباد نیست. ما به عنوان نهادی که دغدغه حجاب و هنجارهای اجتماعی داریم، در مواردی به صورت عملی به این موضوع ورود کردیم و به بعضی از غرفه‌ها که میزبان افرادی با پوشش نامناسب بودند، تذکر دادیم یا فعالیتشان را متوقف کردیم.
در جای جای مجموعه ۵۶۰ هکتاری اراضی عباس‌آباد برنامه‌های فرهنگی اجرا می‌شود و این فضا شایسته مشاهده ناهنجاری‌های اجتماعی نیست.» با این توضیحات به نظر می‌رسد این کوچ اجباری بعد از 6سال، تنها به‌دلیل موقتی بودن انتقال این بازار به باغ هنر یا موضوع ایمنی نبوده و دلایل دیگری هم داشته است.
منبع: دنیای اقتصاد
