نشست علمی «اندیشه‌های قرآنی آیت‌الله شهید حاج‌آقا مصطفی خمینی(ره)» توسط مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره) اصفهان برگزار شد. به گزارش جماران، آیت‌الله محسن غرویان طی سخنانی در این نشست گفت: قانون علیت بر همهٔ موجودات حاکم است و قرآن نیز از آن مستثنی نیست، بلکه معلول علل و اسباب خاص است و مخلوق بلاواسطهٔ ارادهٔ خدا نیست؛ استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: قرآن امری تکوینی از جزئیات این عالم است و تفاوتش با سایر کتاب‌ها در شدت اتصال وسایط(نفس پیامبر) به مبدأ الهی است. بعثت انبیا و نزول وحی امری گزاف نیست، بلکه متوقف بر استعدادها و شرایط خاص روحی و جسمی است.
وی ادامه داد: خاتمیت به «عدم قابلیت قابل» بازمی‌گردد، نه به عدم فاعلیت خدا؛ جبرئیل وجودی جدا از پیامبر نیست، بلکه مرتبه‌ای از مراتب هستی است که نفس نبی آن را شهود می‌کرد. آیت‌الله غرویان یادآور شد: قرآن «مِن اللّه» است، زیرا جلوهٔ نفس فانی پیامبر در ذات حق است؛ و اعجاز قرآن با «برهان لمّی»(از راه علل و اسباب تکوینی) اثبات می‌شود و نیازی به «برهان انّی»(از راه فصاحت و بلاغت) نیست. وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: دیدگاهی غیرمشهور می‌گوید قرآن امتیاز جوهری ندارد و خداوند مردم را جبراً از معارضه بازداشته است؛
این نظریه سه تفسیر دارد: سلب انگیزه، سلب علوم لازم، و منع جبری؛ قائلانی مانند نظّام، جاحظ، سید مرتضی و شیخ مفید بنا بر نقلی دارند و علمایی چون شیخ طوسی، یحیی بن حمزه علوی، جرجانی، کاشف‌الغطاء، تفتازانی و دیگران بر آن ردیه نوشته‌اند. استاد حوزه علمیه قم اظهار داشت: شهید سید مصطفی خمینی مذهب صَرفه را کامل رد می‌کند، زیرا با قانون عام علیت ناسازگار است و اعجاز قرآن را ناشی از مقام فنا و فاعلیت نفس پیامبر در ذات حق می‌داند؛ ایشان اعجاز از این راه را برهان انّی (ضعیف‌تر از لمّی) می‌داند و سرّ تحدّی قرآن را در علل تکوینی نزول آن می‌بیند.
منبع: جماران
