در شش‌ماهه امسال بالغ بر ۳۹درصد پرونده‌های سایبری مربوط به جرائم حوزه کلاهبرداری‌های رایانه‌ای بوده است. این آمار در حالی ثبت شده که پلیس فتا طی سال‌های گذشته بارها درباره شگردهای مختلف کلاهبرداران هشدار داده است.
همشهری آنلاین_فاطمه عسگری نیا:یک روز آگهی فروش کالایی با قیمت پایین، روز دیگر وعده وام فوری و روزی دیگر پیامکی با عنوان شکوائیه یا ابلاغیه قضایی؛ کلاهبرداری‌های اینترنتی حالا سهم بزرگی از پرونده‌های سایبری را به‌خود اختصاص داده‌اند. گاهی هم ماجرا با یک پیام درباره «کمک معیشتی» یا حتی یک «کارت دعوت عروسی» شروع می‌شود؛ پیامی که شاید در نگاه اول عادی به‌نظر برسد، اما یک کلیک روی لینک آن می‌تواند پای بدافزار را به تلفن همراه باز کند.
سردار وحید مجید، رئیس پلیس فتای فراجا در گفت‌وگوی اختصاصی با همشهری می‌گوید براساس آمارهای ثبت‌شده در واحدهای پلیس فتا، در شش‌ماهه امسال بالغ بر ۳۹درصد پرونده‌های سایبری مربوط به جرائم حوزه کلاهبرداری‌های رایانه‌ای بوده است. این آمار در حالی ثبت شده که پلیس فتا طی سال‌های گذشته بارها درباره شگردهای مختلف کلاهبرداران هشدار داده است، بااین‌حال به‌نظر می‌رسد کلاهبرداران همزمان با تغییر رفتار کاربران در فضای مجازی، روش‌های فریب خود را تغییر داده‌اند؛ گاهی هم به‌جای اطلاعات فنی، روی احساسات افراد حساب می‌کنند.
آگهی‌های جعلی هنوز قربانی می‌گیرند
رئیس پلیس فتای فراجا یکی از مهم‌ترین مصادیق کلاهبرداری‌های سایبری را آگهی‌های جعلی در سایت‌های آگهی‌محور می‌داند. در این شیوه، کالایی با قیمت مناسب آگهی می‌شود، مشتری پیدا می‌شود و بعد نوبت درخواست بیعانه می‌رسد. پول که واریز شد، ممکن است فروشنده دیگر پاسخگو نباشد.
به‌گفته سردار مجید، مراجعه به کانال‌ها و صفحات جعلی با عنوان اعطای وام فوری هم یکی دیگر از شگردهای پرتکرار است. در این موارد، متقاضی برای دریافت وام با درخواست پرداخت هزینه‌هایی تحت عناوینی مانند امور اداری و مالیات مواجه می‌شود.
قرعه‌کشی‌های جعلی نیز از دیگر روش‌هایی است که رئیس پلیس فتا به آن اشاره می‌کند. فرد با این ادعا روبه‌رو می‌شود که برنده شده و برای دریافت جایزه، اطلاعات یا کد فعال‌سازی سرویس‌های اینترنت‌بانک خود را در اختیار فرد دیگری قرار می‌دهد. اما شگرد کلاهبرداران به این موارد ختم نمی‌شود. صفحات جعلی فروش کالا در شبکه‌های اجتماعی خارجی نیز به‌گفته مجید در فهرست این شگردها قرار دارند.
کلاهبرداران روی ترس مردم حساب می‌کنند
اما پشت این روش‌های مختلف یک‌وجه مشترک وجود دارد؛ کلاهبردار تلاش می‌کند واکنش سریع مخاطب را جایگزین فکرکردن و بررسی‌کردن کند. سردار وحید مجید در توضیح این شیوه می‌گوید مجرمان از شرایط خاص مخاطبان سوءاستفاده و در آنها احساسات مختلفی ایجاد می‌کنند؛ احساساتی که می‌تواند فرد را به سمت تصمیم عجولانه بکشاند. او از ترس، فوریت، طمع و کنجکاوی به‌عنوان 4عامل مهم در فریب کاربران نام می‌برد.
ترس ممکن است با خبر صدور حکم جلب یا مسدودی حساب ایجاد شود، فوریت با این جمله که «فقط تا ساعت۱۲ فرصت دارید»، طمع با وعده سود تضمینی، وام فوری یا کمک دولت، و کنجکاوی هم با پیام‌هایی درباره ابلاغیه جدید، عکس قدیمی یا کارت دعوت. در چنین شرایطی کاربر ممکن است پیش از آنکه به فرستنده پیام یا صحت لینک فکر کند، آن را باز کند.
مجید معتقد است این سوءاستفاده از احساسات، در کنار بی‌توجهی به توصیه‌ها و هشدارهای پلیس فتا، از عوامل اصلی فریب کاربران و کلیک روی لینک‌های آلوده و نصب بدافزارهای موبایلی است.
برداشت غیرمجاز دومین جرم پرتکرار است
بعد از کلاهبرداری‌های سایبری، برداشت‌های اینترنتی غیرمجاز از حساب در رده بعدی جرائم سایبری کشور قرار دارد. به‌گفته رئیس پلیس فتای فراجا، با وجود اطلاع‌رسانی‌های گسترده، بازکردن لینک‌های آلوده در پیام‌های جعلی و نصب بدافزارهای موبایلی همچنان مهم‌ترین عامل آلوده‌شدن تجهیزات هوشمند شهروندان و برداشت غیرمجاز از حساب آنهاست.
موضوع پیام در این پرونده‌ها می‌تواند هر چیزی باشد؛ از «عکس یادگاری» و «کارت دعوت عروسی» گرفته تا «شکوائیه» و «کمک معیشتی». سردار مجید می‌گوید این عناوین با هدف جلب توجه کاربر انتخاب می‌شوند؛ یعنی همان کنجکاوی یا نگرانی‌ای که باعث می‌شود فرد روی لینک کلیک کند، درنهایت می‌تواند به آلودگی تلفن همراه و برداشت از حساب منجر شود.
سالمندان بیشتر قربانی‌اند؟
آمار ۳۹ درصدی یک سؤال مهم را هم به‌دنبال دارد: آیا سالمندی جمعیت کشور و پایین‌تربودن آشنایی برخی سالمندان با فناوری می‌تواند یکی از دلایل این وضعیت باشد؟ پاسخ را نمی‌توان فقط از این عدد استخراج کرد. آمار اعلام‌شده از سوی پلیس فتا سهم کلاهبرداری‌های رایانه‌ای از پرونده‌های سایبری را نشان می‌دهد، اما مشخص نمی‌کند قربانیان متعلق به کدام گروه‌های سنی هستند.
از طرف دیگر، شگردهایی که سردار مجید از آنها نام می‌برد، محدود به سالمندان نیست: «جوانی که برای خرید یک‌کالای ارزان‌تر به یک آگهی اعتماد می‌کند، فردی که به‌دنبال وام است یا کاربری که از ترس یک‌پیام قضایی روی لینک کلیک می‌کند هم می‌تواند قربانی شود، بنابراین برای اینکه بتوان گفت سالمندان سهم بیشتری از قربانیان دارند، باید آمار پرونده‌ها براساس سن قربانیان منتشر شود.» آنچه از توضیحات رئیس پلیس فتا می‌توان فهمید این است که مسئله فقط سن نیست؛ موقعیتی است که مجرم برای فریب کاربر ایجاد می‌کند.
هشدارها داده شده، اما کلیک روی لینک‌ها ادامه دارد
یکی از نکات قابل توجه در صحبت‌های رئیس پلیس فتا تأکید او بر ادامه‌داشتن این شیوه‌ها با وجود هشدارهای متعدد است. سردار مجید می‌گوید: «پلیس فتا بارها درباره بازکردن لینک‌های ناشناس هشدار داده، اما پیام‌های جعلی همچنان با عنوان‌های جدید منتشر می‌شوند. به همین دلیل آموزش کاربران فقط با یک توصیه کلی مانند «روی لینک ناشناس کلیک نکنید» تمام نمی‌شود. کاربر باید بتواند موقعیت مشکوک را در همان لحظه تشخیص دهد؛ بداند یک پیام قضایی واقعی را چگونه پیگیری کند، برای دریافت وام چه اطلاعاتی را نباید در اختیار دیگران قرار دهد و هنگام خرید اینترنتی، پیش از پرداخت بیعانه چه چیزهایی را بررسی کند.»
اگر بخواهیم حرف‌های رئیس پلیس فتا را کنار هم بگذاریم، یک‌نکته در بیشتر این پرونده‌ها تکرار می‌شود: کلاهبردار از یک نیاز یا احساس واقعی شروع می‌کند. او می‌گوید: «نیاز به خرید ارزان‌تر، نیاز به وام، نگرانی از یک پرونده قضایی، امید به دریافت کمک یا حتی کنجکاوی برای دیدن یک عکس و کارت دعوت. همین موضوع باعث می‌شود کلاهبرداری اینترنتی فقط یک مسئله فنی نباشد. مجرم لازم نیست همیشه راه نفوذ پیچیده‌ای پیدا کند؛ گاهی کافی است پیامش را در زمان مناسب و با عنوانی بفرستد که مخاطب را وادار به واکنش کند.»
با وجود همه این اطلاع‌رسانی‌ها حالا سؤال اصلی فقط این نیست که چرا مردم روی لینک‌های آلوده کلیک می‌کنند؟ چه چیزی باعث می‌شود یک شگرد کلاهبرداری بارها و بارها قربانی داشته باشد؟ سردار مجید در پاسخ به این سؤال‌ها می‌گوید: «کلاهبرداران برای فریب مردم روی احساسات آنها حساب باز کرده‌اند: ترس، فوریت، طمع و کنجکاوی، 4نقطه‌ای که اگر کاربر در مواجهه با آنها فقط چند لحظه مکث کند، شاید یک‌پرونده دیگر به آمار ۳۹درصدی اضافه نشود.»
منبع: همشهری
