به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، ایام شهادت صدیقه طاهره حضرت فاطمه سلام الله علیها، روزها و لحظات مبارزه‌ای سخت، همراه با ایمان راسخ، فهم عمیق جریانات، عاقبت‌اندیشی، ولایت‌مداری، تکلیف‌شناسی، می‌باشد، ابعاد نهضت بهنگام فاطمی آنفدر وسیع و عمیق است که انسانها از بیان و انتقال سرگذشت آن همه ایثار ناتوانند.
اقتدای آن حضرت در ایام حیات رسول الله و امیرالمومنین امام علی صلوات الله و سلامه علیهما و بعد از رحلت جانگداز نبی‌اکرم، فهرستی طولانی از جهادی عظیم و مقدس می‌باشد که فهم هرچند اندک رفتار سیده نساء العالمین، الگویی جامع و کامل برای مردان و زنان در تمام دوران اسلامی است. رفتاری که علاوه بر مواردی که ذکر شد، اقتدار و استقامت در عقیده، حق‌طلبی، دفاع از امامت و ولایت را در سطحی خارق‌العاده در دیدگان همگان قرار می‌دهد.
الگوپذیری از نهضت فاطمی و حماسه خطبه فدکیه
بدون شک حماسه خطبه مسجد (فدکیه) حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیها، علاوه بر مضامین شگفت‌آور، دارای درس‌های بزرگی بویژه در شرائط کنونی کشور عزیز و اسلامی‌مان، در زوایای مختلف می‌باشد. این سخنان مخصوصاً در چگونگی خطابه حکیمانه و مؤثر در مواقع حساس را به نمایش می‌گذارد.
در این فرصت اندک، مروری کوتاه بر «سخنان همراه با بیان حکمت‌ها» در خطبه فدکیه می‌شود، شیوه‌ای که برآمده از اعجاز کلامی قران کریم، رسول خدا و امیر مومنان می‌باشد. آن حضرت در فرازی از خطبه می‌فرمایند:
«…فَجَعَلَ اللَّهُ الْإِیمَانَ تَطْهِیراً لَکمْ مِنَ الشِّرْک، وَ الصَّلَاهَ تَنْزِیهاً لَکمْ عَنِ الْکبْرِ، وَ الزَّکاهَ تَزْکیهً لِلنَّفْسِ وَ نَمَاءً فِی الرِّزْقِ، وَ الصِّیامَ تَثْبِیتاً لِلْإِخْلَاصِ، وَ الْحَجَّ تَشْییداً لِلدِّینِ، وَ الْعَدْلَ تَنْسِیقاً لِلْقُلُوبِ، وَ طَاعَتَنَا نِظَاماً لِلْمِلَّهِ، وَ إِمَامَتَنَا أَمَاناً مِنَ الْفُرْقَهِ، وَ الْجِهَادَ عِزّاً لِلْإِسْلَامِ، وَ الصَّبْرَ مَعُونَهً عَلَى اسْتِیجَابِ الْأَجْرِ، وَ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ مَصْلَحَهً لِلْعَامَّهِ، وَ بِرَّ الْوَالِدَینِ وِقَایهً مِنَ السَّخَطِ، وَ صِلَهَ الْأَرْحَامِ مَنْمَاهً لِلْعَدَدِ، وَ الْقِصَاصَ حَقْناً لِلدِّمَاءِ، وَ الْوَفَاءَ بِالنَّذْرِ تَعْرِیضاً لِلْمَغْفِرَهِ، وَ تَوْفِیهَ الْمَکاییلِ وَ الْمَوَازِینِ تَغْییراً لِلْبَخْسِ، وَ النَّهْی عَنْ شُرْبِ الْخَمْرِ تَنْزِیهاً مِنَ الرِّجْسِ، وَ اجْتِنَابَ الْقَذْفِ حِجَاباً عَنِ اللَّعْنَهِ، وَ تَرْک السَّرِقَهِ إِیجَاباً لِلْعِفَّهِ، وَ حَرَّمَ اللَّهُ الشِّرْک إِخْلَاصاً لَهُ بِالرُّبُوبِیهِ، فَاتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ، وَ أَطِیعُوا اللَّهَ فِیمَا أَمَرَکمْ بِهِ وَ نَهَاکمْ عَنْهُ»
پس خداى بزرگ ایمان را براى پاک کردن شما از شرک، و نماز را براى پاک نمودن شما از تکبّر، و زکات را براى تزکیه نفس و افزایش روزى، و روزه را براى تثبیت اخلاص، و حج را براى استحکام دین، و عدالتورزى را براى التیام قلبها، و اطاعت ما خاندان را براى نظم یافتن دین و آیین، و امامتمان را براى رهایى از تفرقه، و جهاد را براى عزت اسلام، و صبر را براى کمک در بدست آوردن پاداش قرار داد.
و امر به معروف را براى مصلحت جامعه، و نیکى به پدر و مادر را براى رهایى از غضب الهى، و صله ارحام را براى طولانى شدن عمر و افزایش جمعیت، و قصاص را وسیله حفظ خونها، و وفاى به نذر را براى در معرض مغفرت الهى قرار گرفتن، و دقت در کیل و وزن را براى رفع کم فروشى مقرر فرمود. و نهى از شرابخوارى را براى پاکیزگى از زشتى، و حرمت نسبت ناروا دادن را براى عدم دورى از رحمت الهى، و ترک دزدى را براى پاکدامنى قرار داد، و شرک را حرام کرد تا در یگانه پرستى خالص شوند.
پس آنگونه که شایسته است از خدا بترسید، و از دنیا نروید جز آنکه مسلمان باشید، و خدا را در آنچه بدان امر کرده و از آن بازداشته اطاعت نمائید.
با گفتن حکمت‌های اعتقادات،احکام شرعی و مکارم اخلاق است که الزامات و ضرورت‌های دین معلوم و در جامعه مفهوم پیدا می‌کنند و مؤثر واقع می‌شوند. در تمام دوران حتی متعبدین و مخلصین، جویای علت و حکمت احکام بوده‌اند، چرا که فطرت انسانها جستجوگر و طالب عقیده و عملی است که ابتدا آثار آنها را بشناسد تا با هدفی مقدس، پایبند به معارف دین شود و آثار آنرا در زندگی خود درک نماید. این کنجکاوی که قابل انکار نیست نه تنها ضعف جامعه بلکه نشان‌دهنده جدیت انسانها در شناخت درست و عمیق آموزه‌های دینی است و اساساً فهم دینی از همین نقطه آغاز می‌شود و امتداد پیدا می‌کند.
جامعه امروز و سبک پذیرش معارف دینی
سبک پذیرش معارف و حقایق دین در جامعه امروز با توجه به سرریز شدن باورهای غلط و فرهنگ‌های منحط توسط گسترش ابزار رسانه‌ای، به جوامع اسلامی، هرچند متفاوت از هر زمان دیگری است، اما سبک ابلاغ و ارشاد در فرهنگ دینی ما همیشه بر اساس سیره آگاهی‌بخشی و هدایت‌گرانه‌ی بیان اقناعی و تبیین محیانی و عقلانی بوده است، این سنت حسنه و دیرینه دینی محقق نمی‌شود مگر با بازگو کردن همان علل و حِکَمی که در منابع اسلامی آمده است.
بیان الزامات دین بدون بیان حکمت‌های آن، تأثیر حداقلی دارد
ظرفیت و استعداد آیات و روایات چنان اثربخش است که اگر مبلغین همانها را با شناخت و اشراف بیان کنند، پیروی از دستورات دینی در میان جامعه خود را نشان می‌دهد، هرچند همیشه موانعی از این تأثیرگذاری بوده، اما یقیناً بیان کلمات اعجاب‌آور و اعجاز گونه قرانی و روایی فکر و خرد بشر را به تغکر در آنها وادار می‌کند، بنابراین مهم‌ترین عامل زدودن موانع نیز آن است که سخنان نورانی قران و عترت با هنر بیان، اراستگی به اخلاق و صبر و طمانینه، به گستره جامعه منتقل شود.
تمرکز بر منابع غنی دینی، تبلیغ دینی را مؤثر می‌کند
غفلت از بیان حکمت مصرح در متون و مضامین آیات و روایت، تصور الزام بدون علت و حکمت را در اذهان تداعی می‌کند و تعبد به الزامات دینی را به چالش می‌کشاند، از این‌رو تصویری که از مخاطب باید در ذهن مبلغین شکل بگیرد تصویر مخاطب پرسشگر است نه مطیع محض، لذا باید در ارائه معارف دین، سوالات متعدد و متراکم جامعه بویژه در دوران نظام دینی حاکم بر جامعه را مد نظر داشت، حفره‌ها و دام‌های ایجاد شده توسط مکتب‌های مادی و فرقه‌‌های سودجو که با هدف تهی کردن جامعه از حقیقت معارف قران و اهلبیت علیهم‌السلام و سست کردن اعتقادات و تعصبات دینی فعال می‌باشند را شناخت و تمرکز فعالان امر دین بر کلمات غنی و سرشار از منطق و حکمت‌های مؤثر در تعالی و کمال بشر، باشد.
تمرکز بر حکمت‌های مصرّح، نافی امور تبیینی و تطبیقی نیست
تأکید بر بیان حکمت‌های مصرح در کلمات معصومین علیهم‌السلام، جنبه محوری در امر تبلیغ دارد، نه آنکه نسبت به جریانان رایج و حوادث جامعه، بی‌تفاوت بود، اساساً حکمت کلمات نورانی معصومین علیهم‌السلام برای اصلاح وقایعی است که می‌تواند جامعه را در هر زمانی از سیر مقدس خود باز دارد، به همین جهت آموزهای دین مبین اسلام فراگیر به لحاظ زمان، مکان و مخاطبین است، مهم تحلیل وقایع و حل مسائل با رجوع و ارجاع به علت‌ها و حکمت‌هایی است که در گنجینه معرفتی اسلام به وفور مشاهده می‌شود.
این نکته که در آیات و روایات هم آسیب‌ها و هم منشاء آسیب‌های فردی و اجتماعی بیان شده و از طرفی اسباب اعتلای فکری، فرهنگی و عقیدتی را بیان می‌کند، امری صحیح است که گویا مسائل مختلف بشر همراه با پاسخ و پیشگیری از آسیب‌های جدی و جدید در آنها بیان گردیده
در سخت ترین شرایط، بیان صریح و صحیح دینی، منجی جامعه خواهد بود
گاهی امری عادی، مسأله و سپس به مشکلی برای جامعه می‌شود، گاهی تاب‌آوری و باورمندی جامعه دچار خدشه می‌شود و تا آنجا پیش می‌رود که وسوسه‌ها و دسیسه‌های شیطانی کارآمد می‌شود، در چنین برهه یا بحرانی با چه ابزاری می‌توان بر آنها غلبه کرد، آیا عقل صِرف کارآیی لارم را دارد یا نیاز به ابراز و اظهار حقیقت‌های دین کاذجامع وحی و عقل است پرداخت، این روش قران و سیره و سبک تبلیغی و ارشادی معصومین علیهم‌السلام در هدایت جوامع بوده است، اگر در زمان حیات مبارک پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در مواجهه با سپاه جهل و سیاهی جهالت موثر بوده است در هر زمان دیگری نیز اثرگذار خواهد بود، جهل و جهالتی که دشمنان بشریت بخاطر امیال و طمع‌ورزی‌های خود دائم در حال تزریق به جامعه می‌باشند که نه تنها آنها را از عقائددخود دور کنند بلکه در شناخت‌ها، محاسبات، تصمیم‌ها، انتخاب‌ها و عملکردها، افراد و جوامع را به اشتباه سوق دهند، امری که پس از رحلت جانگداز پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله به سرعت خود را نشان داد، اینکه حضرت فاطمه سلام الله علیها حکمت‌های نماز، روزه، زکات، حج و…
را در آن لحظات حساس تاریخ اسلام، بیان یا بازگو می‌کنند آیا در میان مستمعین و مخاطبین آن حضرت عامل به این واجبات نبوده یا بوده اما حکمت آنها ناشناخته بوده که نتیجه‌اش می‌شود بی‌اثر بودن واجبات و الزامات دین در وجود افرادی که از شناخته شدگان و شاید پیشگامان نشر اسلام و احکام آن بوده‌اند، لذا بنظر می‌رسد در آن مقطع خاص و حساس، حضرت فاطمه سلام الله علیها در صدد بیان علت گمراهی رقم‌زنندگان انحراف در جریان اصیل اسلام در پرتو بازگو کردن عقائد و علل و حِکَم آنها برآیند.
به هرصورت تأثیر بیان معارف دینی و پایبندی به آنها توسط همگان در جامعه امروز، در ابلاغ و ارشادی است که همراه با حکمت آنها بیان شود که اهمیت آن در زمان کنونی دوچندان می‌شود.
حجت الاسلام والمسلمین حسین بنیادی عضو مجمع عمومی جامعه مدرسین حوزه های علمیه
منبع: رسانیوز
