گروه سیاسی و بین‌الملل برنا/ بست در مذاکرات ایران و آمریکا و افزایش نگرانی‌ها از بازگشت درگیری‌های گسترده، تحرکات دیپلماتیک روسیه برای اثرگذاری بر روند بحران شتاب گرفته است. سفر سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، به تهران و تاکید ولادیمیر پوتین بر آمادگی مسکو برای کمک به حل‌وفصل مناقشه، نشان می‌دهد کرملین می‌کوشد جایگاه خود را در معادلات دیپلماتیک پیرامون ایران حفظ و تقویت کند.
ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در دیدار با استیون ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، با تاکید بر روابط ویژه و مبتنی بر اعتماد میان مسکو و تهران، اعلام کرد که روسیه آمادگی دارد برای حل‌وفصل مناقشه پیرامون ایران نقش‌آفرینی کند. او روابط دو کشور را حاصل چندین دهه همکاری و تقویت مناسبات دوجانبه دانست و گفت مسکو در صورت فراهم بودن امکان کمک به حل بحران. اهاد‌های مسکو برای حل‌وفصل اوضاع خاورمیانه پیش‌تر به مقامات آمریکایی ارائه شده و همچنان اعتبار خود را حفظ کرده است.
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش‌های منطقه‌ای و جلوگیری از گسترش بحران ادامه دارد. مذاکرات پوتین و ویتکاف در کاخ کنستانتینوفسکی در سن‌پترزبورگ برگزار شد. از سفر لاوروف به تهران تا پیام پوتین به واشنگتن سرگئی لاوروف روز دوشنبه ۲۷ مهرماه در نخستین سفر خود به تهران پس از آغاز جنگ، با مقام‌های ایرانی دیدار کرد. محور گفت‌وگوها، تحولات منطقه‌ای، راه‌های پایان دادن به بحران و اجرای توافق‌های دوجانبه بود.
وزیر خارجه روسیه در دیدار با سید عباس عراقچی بر ضرورت یافتن راه‌حلی سیاسی تاکید و اعلام کرد مسکو آمادگی دارد در مسیر جلوگیری از بازگشت جنگی گسترده نقش‌آفرینی کند. عراقچی نیز با متهم کردن آمریکا و اسرائیل به ایجاد ناامنی در منطقه، بر ضرورت حل‌وفصل مسائل از مسیر دیپلماسی و شکل‌گیری سازوکار امنیتی با مشارکت کشور‌های منطقه تاکید کرد. در ادامه این تحرکات، پوتین در دیدار با ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، تاکید کرد که پیشنهاد‌های مسکو برای حل‌وفصل بحران خاورمیانه همچنان پابرجاست.
این مواضع در شرایطی مطرح می‌شود که مذاکرات تهران و واشنگتن متوقف مانده و تنگه هرمز به یکی از کانون‌های اصلی تنش تبدیل شده است. با این حال، هنوز روشن نیست مسکو چه ابتکار عملی مشخصی برای نزدیک کردن مواضع دو طرف در اختیار دارد و تا چه اندازه می‌تواند بر تصمیم‌های واشنگتن و تهران اثر بگذارد. از این منظر، تحرکات اخیر روسیه را می‌توان تلاشی برای باز نگه داشتن مسیر دیپلماسی دانست؛ تلاشی که میزان اثرگذاری آن به پذیرش نقش میانجی از سوی طرف‌های درگیر و ارائه پیشنهاد‌های عملی وابسته خواهد بود.
در عین حال، مسکو علاوه بر ملاحظات سیاسی، حفظ همکاری‌های اقتصادی و انرژی با تهران و جلوگیری از بی‌ثباتی بیشتر بازار‌های انرژی را نیز دنبال می‌کند؛ عواملی که می‌توانند انگیزه روسیه برای تداوم تلاش‌های دیپلماتیک را تقویت کنند. با این همه، تبدیل روابط ایران در روسیه، در گفت‌و‌گو با خبرگزاری تسنیم با اشاره به تغییر نگاه مقامات و افکار عمومی روسیه به ایران پس از جنگ با آمریکا و اسرائیل، تأکید کرد که ایستادگی ایران، توانمندی نیرو‌های مسلح و همراهی مردم، تصورات پیشین درباره ضعف جمهوری اسلامی را تغییر داده است.
به گفته جلالی، پیش از جنگ، برخی در روسیه تصور می‌کردند ایران از بنیه نظامی و توان مقاومت کافی برخوردار نیست و در صورت حمله خارجی، به‌سرعت دچار فروپاشی خواهد شد. با این حال، مقاومت ایران در جنگ ۱۲روزه و ۴۰روزه و ایستادگی مردم در کنار نظام سیاسی، این ارزیابی‌ها را دگرگون کرد. او به نقل از پوتین گفت که رئیس‌جمهور روسیه در دیدار با عباس عراقچی، از نقش مردم ایران تمجید کرده و تأکید داشته است که عراقچی در توصیف جایگاه و همراهی مردم ایران کم گفته است.
سفیر ایران همچنین اظهار کرد که در محافل روسی این دیدگاه مطرح شده است که باید ارزیابی‌ها درباره توان نظامی آمریکا، اسرائیل و ایران مورد بازنگری قرار گیرد؛ زیرا توان دفاعی ایران بیش از برآورد‌های پیشین بوده است. جلالی در توضیح مواضع صریح‌تر مسکو در حمایت از تهران گفت: «روسیه پس از تجربه تقابل با غرب در جنگ اوکراین، به برداشت متفاوتی از سیاست‌های آمریکا و اروپا رسیده است.» به گفته او، روس‌ها رفتار غرب در قبال ایران را نیز مشاهده کرده‌اند و معتقدند تهران، با وجود تلاش برای جلوگیری از جنگ، با رویکرد‌هایی دوگانه و غیرمنطقی مواجه شده است.
محاسبات تاکتیکی کرملین در نهایت نقش‌آفرینی روسیه در بحران ایران و آمریکا را می‌توان در پیوند میان ملاحظات ژئوپلیتیکی مسکو، تقابل این کشور با غرب و تلاش برای حفظ جایگاه خود در معادلات امنیتی منطقه تحلیل کرد. از این منظر، تحرکات دیپلماتیک کرملین صرفاً به حمایت سیاسی از تهران محدود نمی‌شود، بلکه با محاسبات گسترده‌تر روسیه درباره نظم بین‌المللی و توازن قدرت ارتباط دارد. نخست، تقابل با غرب: مسکو که خود درگیر منازعه‌ای طولانی با آمریکا و متحدان غربی بر سر جنگ اوکراین است، سیاست‌های واشنگتن در قبال ایران را در چارچوب رقابت گسترده‌تر با غرب می‌بیند.
از نگاه روسیه، جلوگیری از تضعیف بیشتر ایران می‌تواند مانع گسترش نفوذ آمریکا در منطقه شود؛ هرچند این به معنای همسانی کامل اهداف تهران و مسکو نیست. دوم، حفظ نفوذ منطقه‌ای: تشدید جنگ میان ایران و آمریکا می‌تواند امنیت خاورمیانه، بازار انرژی و مسیر‌های حمل‌ونقل را تحت تأثیر قرار دهد. روسیه با ورود به روند میانجیگری می‌کوشد در شکل‌گیری ترتیبات امنیتی آینده سهم داشته باشد و نشان دهد که حل بحران‌های مهم منطقه‌ای بدون در نظر گرفتن نقش مسکو دشوار است. سوم، منافع اقتصادی و جنگ اوکراین: بحران ایران برای روسیه پیامد‌های متناقضی دارد.
افزایش قیمت نفت می‌تواند درآمد‌های انرژی مسکو را تقویت کند و درگیری آمریکا در خاورمیانه نیز ممکن است از تمرکز واشنگتن بر جنگ اوکراین بکاهد. به همین دلیل، برخی تحلیلگران متقدند مسکو از تداوم نوعی تنش کنترل‌شده سود می‌برد؛ هرچند گسترش غیرقابل‌کنترل جنگ می‌تواند به منافع و روابط منطقه‌ای روسیه نیز آسیب بزند. چهارم، تثبیت جایگاه میانجی: سفر سرگئی لاوروف به تهران و اعلام آمادگی ولادیمیر پوتین برای کمک به حل بحران، فرصتی برای روسیه فراهم می‌کند تا خود را بازیگری مؤثر در مسیر کاهش تنش معرفی کند.
این نقش‌آفرینی می‌تواند هم روابط مسکو و تهران را تقویت کند و هم برای کرملین اهرم دیپلماتیکی در تعامل با واشنگتن ایجاد کند. در مجموع، روسیه هم به دنبال حفظ رابطه راهبردی با ایران است و هم در پی بهره‌برداری از فرصت‌هایی که بحران برایش ایجاد می‌کند.
منبع: خبرگزرای برنا
