رویداد۲۴| روزنامه اعتماد در گزارشی با عنوان «تفاهم یا جنگ؟» به بررسی چشم‌انداز مذاکرات ایران و آمریکا و احتمال آغاز دور تازه‌ای از تنش‌های نظامی پرداخته است. محمدعلی ابطحی، عضو مجمع روحانیون مبارز، و حشمت‌الله فلاحت‌پیشه، نماینده پیشین مجلس و عضو سابق کمیسیون امنیت ملی، در گفت‌و‌گو با این روزنامه، دو ارزیابی متفاوت از تحولات اخیر ارائه کرده‌اند؛ ابطحی بر ضرورت دیپلماسی و دشواری دستیابی به صلح تأکید دارد و فلاحت‌پیشه معتقد است پیام‌های واشنگتن بیش از آنکه نشانه ابتکار دیپلماتیک باشد، حامل ضرب‌الاجل و مطالبات سخت‌گیرانه است.
اعتماد در مقدمه این گزارش می‌نویسد که با وجود ادامه تحرکات دیپلماتیک برای کاهش تنش‌ها، ارزیابی‌ها درباره آینده مذاکرات همچنان با احتیاط و تردید همراه است. در این میان، مسئله اصلی این است که آیا رفت‌وآمد‌های دیپلماتیک می‌تواند به احیای تفاهم اسلام‌آباد منجر شود یا اختلافات موجود، منطقه را به سمت رویارویی دیگری سوق خواهد داد. ابطحی: هنوز تا توافق نهایی و صلح پایدار فاصله داریم محمدعلی ابطحی در گفت‌و‌گو با اعتماد، مذاکره را ضرورتی برای پایان دادن به جنگ دانسته و در عین حال بر لزوم شکل‌گیری گفت‌و‌گو‌ها در شرایطی متوازن تأکید کرده است.
او درباره تحرکات دیپلماتیک اخیر در تهران می‌گوید: «من از اینکه تهران به چهارراه دیپلماسی تبدیل شده است، خرسندم. به‌طور طبیعی، هیچ جنگی بدون مذاکره به نقطه پایان نمی‌رسد و شرایط کنونی ایجاب می‌کند که طرفین مناقشه نیازمند بازگشت به میز گفت‌و‌گو باشند.
با این حال، مساله اصلی و حیاتی این است که مذاکرات باید در بستر و شرایطی کاملا متوازن شکل بگیرد تا منافع طرفین تامین شود.» این عضو مجمع روحانیون مبارز، بی‌اعتمادی به آمریکا را یکی از موانع اصلی دستیابی به توافق دانسته و با اشاره به تجربه روابط تهران و واشنگتن، بر دشواری اعتماد به تعهدات طرف آمریکایی تأکید کرده است.
ابطحی در همین زمینه می‌گوید: «در جریان تحرکات دیپلماتیک اخیر و سلسله گفت‌و‌گو‌های انجام‌شده در تهران، یک اصل مشترک و برجسته در میان مواضع مسوولان کشور به چشم می‌خورد و آن، بی‌اعتمادی عمیق به رویکرد ایالات متحده در فرآیند مذاکرات است.» او این بی‌اعتمادی را بازتابی از عملکرد گذشته واشنگتن می‌داند و معتقد است که همین مسئله، دستیابی به توافقی پایدار را دشوار می‌کند. انتخابات آمریکا و اسرائیل؛ عامل تشدید تنش‌ها؟
ابطحی در بخش دیگری از گفت‌وگوی خود با اعتماد، تحولات سیاسی و انتخاباتی آمریکا و اسرائیل را از عوامل تأثیرگذار بر آینده تنش‌های منطقه‌ای معرفی کرده است. او با اشاره به وضعیت سیاسی بنیامین نتانیاهو و شرایط انتخاباتی اسرائیل می‌گوید: «ارزیابی من این است که ما در حال گذراندن روز‌هایی بسیار حساس و سرنوشت‌ساز هستیم. در این میان، دو انتخابات در ائتلاف غرب نقش‌آفرین است؛ انتخابات ایالات متحده و انتخابات داخلی اسراییل.» این فعال سیاسی معتقد است که ممکن است دولت نتانیاهو برای به تعویق انداختن انتخابات، به تداوم شرایط بحرانی تمایل داشته باشد.
ابطحی در این باره می‌گوید: «تجربه نشان داده است که راه انداختن و استمرار چنین روند‌هایی عموما در بستر تنش و بحران‌های امنیتی امکان‌پذیر است؛
بنابراین احتمال اینکه صهیونیست‌ها بخواهند عمدا شرایط را به سمت بحران‌های فرسایشی سوق دهند، بسیار بالاست.» او در عین حال نسبت به دستیابی سریع به توافق نهایی ابراز تردید کرده و می‌گوید: «با عنایت به تحولات روز گذشته در تهران و فضای سنگین حاکم بر مناسبات، معتقدم که ما هنوز فاصله نسبتا زیادی با یک توافق نهایی منتهی به صلح پایدار داریم.» به این ترتیب، ارزیابی ابطحی از تحولات اخیر، ترکیبی از تأکید بر ضرورت مذاکره و نگرانی از تداوم تنش‌هاست؛ مسیری که به باور او، اگرچه دشوار است، همچنان باید از سوی دستگاه دیپلماسی دنبال شود.
آیا روسیه و چین می‌توانند ضامن توافق باشند؟ ابطحی در پاسخ به پرسشی درباره نقش چین و روسیه در مذاکرات احتمالی، این دو کشور را بازیگرانی مهم در معادلات بین‌المللی می‌داند، اما معتقد است نباید نقش آنها را به‌عنوان تضمین‌کننده قطعی توافق ارزیابی کرد. او درباره موقعیت روسیه می‌گوید: «در خصوص جایگاه روسیه در معادلات کنونی باید گفت که مسکو در موقعیت و شرایط بسیار ویژه‌ای قرار گرفته است.» ابطحی با اشاره به روابط روسیه و آمریکا و تحولات مربوط به جنگ اوکراین، معتقد است که اولویت‌های بین‌المللی مسکو و پکن لزوماً با تضمین منافع ایران در مذاکرات همسو نیست.
او در ادامه تأکید می‌کند: «با وجود این تحولات، من نقش‌آفرینی روسیه و چین را در مقطع فعلی لزوما در چارچوب یک «تضمین‌کننده قطعی» برای توافق ارزیابی نمی‌کنم.» به گفته این عضو مجمع روحانیون مبارز، روابط با این دو قدرت می‌تواند برای منافع راهبردی ایران اهمیت داشته باشد، اما هر یک از آنها هم‌زمان درگیر مناسبات و اختلافات گسترده‌تری با واشنگتن هستند.
ابطحی در پایان ارزیابی خود، بار دیگر بر دشواری مسیر صلح تأکید می‌کند و می‌گوید: «برآیند کلی تحولات نشان می‌دهد که شاید صلح در دسترس و بسیار نزدیک نباشد، اما این مسیری است که دستگاه دیپلماسی کشور ناگزیر از طی کردن آن برای مهار تنش‌هاست.» فلاحت‌پیشه: پیام عاصم منیر ضرب‌الاجل آمریکا بود حشمت‌الله فلاحت‌پیشه، نماینده اسبق مجلس، در گفت‌و‌گو با اعتماد ارزیابی متفاوتی از تحرکات اخیر دیپلماتیک ارائه کرده است.
او برخلاف ابطحی که بر ضرورت و اهمیت رفت‌وآمد‌های دیپلماتیک تأکید دارد، معتقد است پیام‌های اخیر آمریکا بیش از آنکه نشانه‌ای از ابتکار برای دستیابی به توافق باشد، حامل خواسته‌های سخت‌گیرانه و ضرب‌الاجل است. فلاحت‌پیشه درباره نقش عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در تحولات اخیر می‌گوید: «من اعتقادم بر این است که به هر حال «عاصف منیر» پیام‌آور آخرین خواسته‌های امریکا و در واقع، ضرب‌الاجل این کشور به ایران بود.
یعنی معتقدم این مقام در قالب یک طرح ابتکاری دیپلماتیک به ایران نیامد.» او در ادامه، هدف آمریکا را محدود کردن بخش مهمی از توانمندی‌های هسته‌ای و نظامی ایران می‌داند و می‌گوید: «واقعیت قضیه این است که آن چیزی که در امریکا الان به تصمیم رسیده‌اند، به اصطلاح این است که حتما باید بخش عمده‌ای از قابلیت‌های هسته‌ای و نظامی ایران را (چه در جنگ و چه با یک توافق) مهار کنند.» این نماینده پیشین مجلس معتقد است که سخت‌گیری واشنگتن در پاسخ به پیشنهاد‌های تهران، دستیابی به توافق را دشوار کرده است.
او در همین زمینه می‌گوید: «این سیاستی است که مشخصا امریکایی‌ها بعد از شکست تفاهم اسبق در پیش گرفتند و لذا به همین دلیل است که حتی پاسخی که به پیشنهاد‌های ایران می‌دهند، پاسخی است که بیشتر توام با اولتیماتوم است و در هر پاسخ هم، امریکایی‌ها موضع سخت‌گیرانه‌تری را به تهران ابلاغ می‌کنند.» فلاحت‌پیشه در مجموع، رویکرد فعلی آمریکا را بیشتر متکی بر اعمال فشار می‌داند و معتقد است طرح‌های ارائه‌شده از سوی واشنگتن، از نگاه تهران، به‌جای فراهم کردن زمینه توافق، شرایطی شبیه تسلیم را دنبال می‌کنند. آیا آمریکا پیش از انتخابات به ایران حمله می‌کند؟
یکی از محور‌های مهم گفت‌وگوی اعتماد با فلاحت‌پیشه، احتمال اقدام نظامی آمریکا علیه ایران پیش از انتخابات این کشور است. فلاحت‌پیشه معتقد است ملاحظات انتخاباتی می‌تواند بر زمان‌بندی تصمیم‌های واشنگتن تأثیر بگذارد.
او در این باره می‌گوید: «به‌طور مشخص در حوزه زمانی، امریکایی‌ها به‌شدت تلاش می‌کنند که قبل از انتخابات ۱۲ آبان وارد جنگ با ایران نشوند تا به اصطلاح، انتخابات تحت‌الشعاع این جنگ قرار نگیرد.» با این حال، او معتقد است که مسئله ایران تا حد زیادی از رقابت‌های انتخاباتی آمریکا فاصله گرفته و تصمیم‌گیری واشنگتن درباره تهران صرفاً تابع رقابت‌های داخلی نیست. فلاحت‌پیشه در ادامه، با اشاره به پیشنهاد‌های آمریکا برای توافق، می‌گوید: «به همین دلیل، طرح‌هایی که امریکا می‌دهد برای توافق نکردن است؛
یعنی بیشتر به دنبال یک شرایط تسلیم‌گونه علیه ایران است و به همین دلیل هم هست که این طرح‌ها به نتیجه نمی‌رسد.» این ارزیابی، برخلاف نگاه محتاطانه ابطحی به چشم‌انداز مذاکرات، بر این فرض استوار است که فشار‌های آمریکا ممکن است در کوتاه‌مدت همچنان ادامه پیدا کند و مسیر توافق را با موانع بیشتری روبه‌رو سازد. فلاحت‌پیشه: ایران باید آسیب‌پذیری‌های آمریکا را به رخ بکشد فلاحت‌پیشه در بخش دیگری از گفت‌و‌گو با اعتماد، به تحرکات نظامی ایران و تلاش برای آمادگی در برابر احتمال جنگ اشاره کرده است.
او معتقد است تحولات میدانی نشان می‌دهد تهران در حال پیش‌بینی سناریو‌های احتمالی است تا در صورت وقوع درگیری، غافلگیر نشود. او می‌گوید: «به هر حال، ایران هم کارت‌های برنده‌ای دارد و در حال انجام تحرکاتی است که این تحرکات به معنای به اصطلاح پیش‌بینی جنگ است. یعنی داده‌های موجود نشان می‌دهد که ایران تحرکات طرف مقابل را پیش‌بینی کرده و نوع تحرکات نظامی که ایران دارد انجام می‌دهد، نشان‌دهنده این است که در داخل ایران هم به این نتیجه رسیده‌اند که جنگ نباید غافلگیرکننده باشد؛
این واقعیت میدانی تحولات است.» این نماینده اسبق مجلس، نمایش توانمندی‌ها و آسیب‌پذیری‌های طرف مقابل را یکی از ابزار‌های بازدارندگی می‌داند و معتقد است تهران می‌تواند از این طریق، هزینه‌های تقابل نظامی را برای واشنگتن افزایش دهد. فلاحت‌پیشه در جمع‌بندی دیدگاه خود می‌گوید: «به همین دلیل، ایران تا جایی که امکان دارد سعی می‌کند آسیب‌پذیری‌های امریکا و متحدانش را به رخ بکشد؛
شاید با نشان دادن این آسیب‌پذیری‌ها و برجسته کردن این آسیب‌ها، هم بازدارندگی ایجاد کند و هم امریکا را وادار کند که یک توافق دیپلماتیک واقعی را در دستور کار قرار دهد.» او در پایان تأکید می‌کند که مسیر پیش رو آسان نیست و می‌گوید: «این مسیر، سخت و پرپیچ و خم است، اما در حال حاضر تنها راهکار مدیریت تنش در غیاب کانال‌های اعتمادپذیر محسوب می‌شود.» گزارش اعتماد در مجموع، دو نگاه متفاوت به آینده روابط تهران و واشنگتن را کنار هم قرار می‌دهد؛
از یک سو، ابطحی بر ضرورت تداوم دیپلماسی و فاصله قابل توجه تا صلح پایدار تأکید دارد و از سوی دیگر، فلاحت‌پیشه پیام‌های آمریکا را نشانه تداوم فشار و احتمال ماجراجویی تازه می‌داند. وجه مشترک این دو ارزیابی، دشواری دستیابی به توافق در شرایط بی‌اعتمادی و تداوم تهدید‌های نظامی است؛ شرایطی که سرنوشت مذاکرات را همچنان نامطمئن نگه می‌دارد.
منبع: رویداد 24
