باشگاه خبرنگاران جوان – ال‌نینو دوباره به یکی از موضوعات مهم پیش‌بینی‌های اقلیمی تبدیل شده است؛ پدیده‌ای که با تغییر دمای سطح آب اقیانوس آرام استوایی می‌تواند الگو‌های بارش و دمای هوا را در نقاط مختلف جهان تغییر دهد. اما آیا تقویت ال‌نینو به‌معنای زمستانی پربارش و سیلابی در ایران است؟ تجربه سال‌های گذشته چه می‌گوید و پیش‌بینی‌های اقلیمی امسال تا چه اندازه قابل اتکاست؟ احد وظیفه، مدیر مرکز ملی اقلیم و مدیریت خشکسالی در گفت‌وگویی در این‌باره صحبت کرد.
بازیگر پنهان آب و هوای جهان را بشناسید مدیر مرکز ملی اقلیم و مدیریت خشکسالی گفت: جریان‌های دریایی کم‌وبیش مشابه جریان‌های هوایی و وابسته به میدان باد، دما و فشار روی دریا هستند. این جریان‌ها به‌گونه‌ای تغییر می‌کنند که هرچندسال یک‌بار، بخش شرقی اقیانوس آرام، یا همان پاسیفیک، بین شرق آسیا و غرب آمریکا، در بخش مرکزی تا شرقی گرم‌تر از حالت معمول می‌شود. در حالت عادی، منطقه غربی اقیانوس که جنوب شرق آسیا می‌شود، همواره گرم‌تر است؛ ولی برعکس، وقتی محدوده مرکزی تا شرقی گرم‌تر می‌شود، اصطلاحاً به آن ال‌نینو می‌گویند.
این جابه‌جایی دمایی روی آب اقیانوس، الگو‌های جوی و به تبع آن، الگوی بارش و دما را تغییر می‌دهد. احد وظیفه با بیان اینکه هرقدر شدت ال‌نینو، یعنی نابهنجاری دمای آب، بالاتر برود، جریان‌های بالاسو و پایین‌سو یا گردش‌هایی که روی اقیانوس آرام وجود دارند، تشدید می‌شوند، افزود: ال‌نینو هم باعث خشکسالی در برخی مناطق می‌شود و هم باعث پربارش‌شدن مناطق دیگر. ال‌نینو؛ تهدید واقعی یا جنجال کلیکی؟ احد وظیفه معتقد است با اینکه ال‌نینو می‌تواند در برخی مناطق سیلاب و خرابی ایجاد کند، اما گاهی اوقات به‌دلیل کلیک‌گرفتن در فضای مجازی درباره آن بزرگ‌نمایی می‌شود.
او توضیح داد: ممکن است رسانه‌های ایرانی، برداشتشان این باشد اتفاقی که قرار است در آمریکای جنوبی بیفتد، در ایران هم رخ خواهد داد؛ مثلاً قرار است در ولیعصر خودمان چنین اتفاقی بیفتد، اما اقلیم‌ها متفاوتند. مدیر مرکز ملی اقلیم و مدیریت خشکسالی با تأکید بر اینکه ایران به‌طور مستقیم تحت‌تأثیر ال‌نینو نیست، افزود: ال‌نینو به‌نوعی سبب تسهیل انتقال رطوبت به منطقه خاورمیانه، ازجمله ایران، آسیای میانه و شرق آفریقا می‌شود ولی رفتار آن در مناطق مختلف یکسان نیست. به‌گفته او، رفتار ال‌نینو در ایران، به‌واسطه موقعیت جغرافیایی و تحت‌تأثیر عوامل مختلف تعدیل می‌شود؛
گاهی در دوره ال‌نینو شاهد بارش‌های بسیار خوبی در کشور بوده‌ایم و گاهی هم اتفاق خاصی نیفتاده و حتی بارش‌ها کمتر از شرایط معمول و نرمال بوده‌اند. ماجرای عظیمیه کرج و سیل استانبول ماجرای سیلاب عظیمیه کرج اصلا به ال‌نینو ارتباطی نداشت؛ این نکته را مدیر مرکز ملی اقلیم و مدیریت خشکسالی مطرح کرد و گفت: نمی‌شود یک رخداد منفرد را واقعاً به ال‌نینو یا پدیده‌های دیگری نسبت داد. این پدیده‌ها در بستر بازه‌های زمانی طولانی‌تر قابل تعریفند. بنابراین، نباید خط زمانی را نادیده بگیریم.
احد وظیفه با بیان اینکه پیش‌بینی‌های فصلی یک سناریو در اختیار ما قرار می‌دهند که احتمالی است، تأکید کرد: نباید ال‌نینو را با سیل معادل بگیریم و حتماً هم نباید آن را با ترسالی برابر بدانیم. البته در سال‌هایی که ال‌نینو حاکم بوده، در بسیاری از موارد، به‌خصوص در پاییز، بارندگی در اغلب مناطق ایران گرایش به شرایط مطلوب داشته است. اما مثلا ۱۷ شهریور امسال در مازندران، طی ۸ تا ۹ساعت، مناطق ساحلی بیش از ۱۵۰میلی‌متر بارندگی دریافت کردند درحالی‌که بارش استانبول حدود ۵۰ تا ۱۰۰میلی‌متر بود. چرا همیشه در سیل غافلگیر می‌شویم؟
با اینکه نمی‌توان رخداد‌های منحصر‌به‌فرد را به ال‌نینو نسبت داد، اما احد وظیفه تأکید کرد که وقتی زمینه انتقال رطوبت فراهم است، باید احتمال رخداد پدیده‌هایی مثل سیلاب جدی‌تر از شرایط معمول درنظر گرفته شود. مدیر مرکز ملی اقلیم و مدیریت خشکسالی با بیان اینکه دو عامل بسیار مهم در غافلگیری ما از سیل دخیل هستند، افزود: بخشی از آن رعایت‌نکردن شرایط ایمنی و بی‌توجهی افراد به هشدارهاست و بخش دیگر، تغییرات ناخوشایندی که در محیط‌زیست ایجاد کرده‌ایم. او ادامه داد: برای مثال، توپوگرافی عظیمیه کرج را درنظر بگیرید.
شهر در شیب کوه ساخته شده و به سمت بالا گسترش پیدا کرده است. یا در منطقه‌ای که باران بیشتری می‌بارد، به جای اینکه اجازه بدهیم زمین آب را جذب کند، آن را آسفالت یا خیابان‌ها را به دره‌ای متصل کرده‌ایم که در واقع خروجی طبیعی سیلاب است. آب باید از کجا عبور کند؟ چاره‌ای ندارد جز اینکه وارد خیابان شود. خشکسالی و سیل‌های ویرانگر همزمان؟! مدیر مرکز ملی اقلیم و مدیریت خشکسالی با بیان اینکه وقتی خشکسالی رخ می‌دهد، زمین خشک و سفت می‌شود، گفت: از طرف دیگر، فرونشست زمین یکی از مشکلاتی است که نفوذپذیری خاک را کاهش می‌دهد. در نتیجه، زمین مستعد ایجاد رواناب می‌شود.
این یکی از دلایل مهمی است که باعث می‌شود گاهی یک بارش متوسط، وقتی با زمین سفت و کم‌نفوذ مواجه می‌شود، به رواناب و سیل تبدیل شود. احد وظیفه با بیان اینکه دخالت‌هایی هم که در شکل رودخانه‌ها انجام داده‌ایم، مزید بر علت شده‌اند، افزود: همچنین هر یک درجه افزایش دما، ظرفیت نگهداری رطوبت هوا را حدود هفت درصد افزایش می‌دهد. در نتیجه، وقتی با جوی گرم‌شده مواجه هستیم، جو می‌تواند پیش از اشباع‌شدن، بخار آب بیشتری را در خود نگه دارد. اگر شرایط بارش هم فراهم شود، امکان ریزش ناگهانی بارش‌های شدید افزایش پیدا می‌کند.
نباید ال‌نینو را با سیل معادل بگیریم و حتماً هم نباید آن را با ترسالی برابر بدانیم. البته در سال‌هایی که ال‌نینو حاکم بوده، در بسیاری از موارد، به‌خصوص در پاییز، بارندگی در اغلب مناطق ایران گرایش به شرایط مطلوب داشته است. منبع: روزنامه همشهری
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
