این برنامه با هدف معرفی مفاخر و چهره‌های ماندگار ایران، در فضایی صمیمانه و گفت‌وگومحور به میزبانی هنرمند پیشکسوت سینما و تلویزیون (داریوش ارجمند)، مسیر زندگی، تجربیات حرفه‌ای و فعالیت‌های علمی و فرهنگی مهمانان را درراستای پیشرفت و اعتلای فرهنگ و دانش ایران بررسی می‌کند.
از جمله مهمانان این سری می‌توان به استاد محمود گلابچی در حوزه معماری، استاد حسین آذرنیوند در حوزه محیط زیست، استاد حسین اردکانی در حوزه هواشناسی و استاد جواد محقق در حوزه ادبیات اشاره کرد که هر یک در گفت‌وگویی تخصصی به بررسی موضوعات مرتبط با حوزه فعالیت خود و انتقال تجربیات و دیدگاه‌های‌شان می‌پردازند. دکتر حسین آذرنیوند استاد دانشگاه و متخصص حوزه مرتع‌داری و منابع طبیعی، با حضور در یکی از قسمت‌های این برنامه به تشریح چالش‌های زیست محیطی کشور پرداخت و گفت: خشکسالی، سیلاب، فرونشست زمین و تخریب پوشش گیاهی را نمی‌توان صرفا پدیده‌هایی طبیعی دانست.
زیرا نحوه مدیریت منابع آب و خاک و میزان مداخله انسان در طبیعت، در شدت بسیاری از این بحران‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. وی با اشاره به وسعت مراتع ایران، اهمیت جنگل‌های زاگرس و هیرکانی و ضرورت احیای آبخوان‌ها، خواستار تقویت ساختارهای حفاظتی، اصلاح الگوی مصرف آب و افزایش مشارکت مردم در صیانت از منابع طبیعی شد. دکتر آذرنیوند در پاسخ به این پرسش که منابع طبیعی چه جایگاهی در زندگی مردم و توسعه کشور دارد، گفت: منابع طبیعی زیربنای حیات، امنیت زیستی و پایداری سرزمین هستند.
وی افزود: آب، خاک، جنگل و مرتع اجزای به‌هم‌پیوسته یک نظام طبیعی‌اند و تخریب هرکدام می‌تواند بخش‌های دیگر را تحت تاثیر قرار دهد و در حفظ تنوع زیستی، کنترل فرسایش، تنظیم چرخه آب و تامین امنیت غذایی نقش اساسی دارند. وی در پاسخ به سوالی درباره اهمیت مراتع ایران و ضرورت حفاظت از آنها گفت: ایران بیش از ۸۴میلیون هکتار مرتع دارد و این گستره عظیم، نقش مهمی در اقتصاد روستایی و عشایری و حفظ تعادل اکولوژیک کشور ایفا می‌کند.
وی افزود: ارزش مراتع تنها به تامین علوفه دام محدود نیست بلکه گیاهان دارویی و صنعتی، زنبورداری، گردشگری طبیعی، حفاظت از خاک و افزایش نفوذ آب نیز به این عرصه‌ها وابسته‌اند و پوشش گیاهی مرتع با کاهش انرژی قطرات باران به تثبیت خاک کمک می‌کند. مهمان برنامه طلوع ماه در پاسخ به این پرسش که آیا دامداری نیز می‌تواند در حفظ یا تخریب مراتع مؤثر باشد، گفت: دامداری زمانی با حفاظت از مرتع سازگار است که تعداد دام، زمان ورود به مرتع و مدت چرا با ظرفیت اکولوژیک منطقه تناسب داشته باشد.
چرای اصولی می‌تواند در پراکنش بذر و بازگشت مواد آلی به خاک مؤثر باشد اما چرای بیش از ظرفیت، پوشش گیاهی را تضعیف می‌کند و زمینه فرسایش خاک و تخریب سرزمین را فراهم می‌آورد. وی در پاسخ به سوال دیگری درباره مهم‌ترین عوامل فرسایش خاک در ایران گفت: از بین رفتن پوشش گیاهی، چرای بی‌رویه، بهره‌برداری نامناسب از زمین و کاهش نفوذپذیری خاک از عوامل مهم فرسایش هستند. وی افزود: فرسایش خاک فقط به‌معنای از دست رفتن زمین کشاورزی نیست بلکه رسوب‌گذاری در مخازن سدها، افزایش خسارت سیلاب و کاهش توان زیستی سرزمین نیز از پیامدهای آن است.
دکتر آذرنیوند در پاسخ به این پرسش که خشکسالی تا چه اندازه در شکل‌گیری بحران منابع آب کشور نقش دارد، گفت: ایران سرزمینی خشک و نیمه‌خشک است و خشکسالی پدیده‌ای جدید در تاریخ این کشور نیست بلکه مسأله اساسی این است که باید متناسب با شرایط اقلیمی برنامه‌ریزی کنیم. وی خاطرنشان کرد: ایرانیان در گذشته با استفاده از روش‌هایی مانند قنات خود را با محدودیت منابع آب سازگار کرده بودند اما در دهه‌های اخیر گسترش برداشت از آب‌های زیرزمینی و مصرف بیش از ظرفیت منابع، مشکلات جدی ایجاد کرده است.
وی درباره درسی که بحران دریاچه ارومیه برای مدیریت منابع آب دارد، گفت: دریاچه ارومیه نمونه روشنی از ضرورت مدیریت یکپارچه منابع آب است و افزایش برداشت از منابع آبی، توسعه چاه‌ها و گسترش کشت محصولات آب‌بر از عواملی هستند که در تشدید فشار بر منابع آب حوضه نقش داشته‌اند. وی افزود: احیای دریاچه صرفا با اجرای طرح‌های عمرانی امکان‌پذیر نیست بلکه به تامین حقابه زیست‌محیطی، کنترل برداشت آب، اصلاح الگوی کشت و مشارکت کشاورزان نیاز دارد.
دکتر آذرنیوند در پاسخ به این پرسش که آبخیزداری و آبخوان‌داری چه نقشی در کاهش خسارات سیلاب و تقویت منابع آب دارند، گفت: آبخیزداری به مدیریت یکپارچه حوزه‌ای گفته می‌شود که آب‌های حاصل از بارندگی در آن به یک خروجی مشترک هدایت می‌شوند و در این رویکرد باید جنگل، مرتع، زمین کشاورزی، رودخانه، شهر و روستا در ارتباط با یکدیگر دیده شوند.
وی در ادامه در پاسخ درباره اکوسیستم بیابانی توضیح داد: بیابان یک اکوسیستم طبیعی با محدودیت آب و بارندگی است و می‌تواند از پوشش گیاهی و جانوری سازگار با شرایط محیطی برخوردار باشد اما مشکل زمانی ایجاد می‌شود که از ظرفیت این اکوسیستم فراتر برویم. وی تاکید کرد: پیش از هر اقدام باید ظرفیت اکولوژیک بررسی شود و احیای طبیعت به‌معنای تحمیل پوشش گیاهی نیست.
دکتر آذرنیوند در پاسخ به سوالی درباره تهدیدات جنگل‌های ایران گفت: جنگل‌های هیرکانی در شمال کشور، جنگل‌های بلوط زاگرس، ارسباران و جنگل‌های ساحلی جنوب هرکدام ارزش اکولوژیک ویژه‌ای دارند اما تخریب پوشش گیاهی، بهره‌برداری غیراصولی، تغییر کاربری و فعالیت‌های معدنی فاقد ملاحظات کافی می‌توانند این اکوسیستم‌ها را تهدید کنند.
وی در پاسخ به این پرسش که فرونشست زمین چگونه ایجاد می‌شود و چرا به یکی از نگرانی‌های مهم کشور تبدیل شده است، گفت: یکی از مهم‌ترین عوامل فرونشست در بسیاری از دشت‌های ایران، برداشت بیش از حد آب زیرزمینی است که با افت سطح آب و کاهش فشار آب در منافذ خاک رخ می‌دهد و بخشی از این تغییرات برگشت‌ناپذیر است. وی افزود: این پدیده در بخش‌هایی از استان‌های فارس، اصفهان، تهران و همدان اهمیت زیادی دارد و راهکار اساسی آن کنترل برداشت آب زیرزمینی و اصلاح الگوی کشت است.
دکتر آذرنیوند در پاسخ به سوالی درباره اصلاحات لازم در ساختار مدیریتی کشور برای کاهش بحران منابع طبیعی گفت: مدیریت منابع طبیعی به نیروی متخصص، اعتبارات کافی، اختیارات اجرایی مؤثر و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول نیاز دارد و نباید صرفا در چارچوب تولید محصولات کشاورزی دیده شود. وی درخصوص نقش قوانین و نیروهای حفاظتی در جلوگیری از تخریب جنگل‌ها و مراتع نیز گفت: قوانین مناسب ضروری‌اند اما به‌تنهایی کافی نیستند و اجرای مؤثر قانون و نظارت مستمر اهمیت اساسی دارد.
وی تاکید کرد: جنگلبانان و قرقبانان باید از حمایت قانونی، امنیت شغلی و امکانات کافی برخوردار باشند و در کنار آن باید مشارکت مردم و جوامع محلی نیز افزایش یابد. دکتر آذرنیوند در جمع‌بندی صحبت‌هایش گفت: باید بدانیم آب، خاک، جنگل و مرتع سرمایه‌های محدود و ارزشمند کشور هستند و حتی یک بوته کوچک در منطقه خشک می‌تواند در تثبیت خاک نقش مهمی داشته باشد. وی خاطرنشان کرد: حفاظت از این سرمایه‌ها وظیفه یک سازمان نیست بلکه مسئولیتی همگانی است و رسانه‌ها نیز می‌توانند با افزایش آگاهی عمومی، اهمیت منابع طبیعی و پیامدهای تخریب آنها را برای مردم روشن کنند.
منبع: جام جم آنلاین
